Pieriestrojka


Pieriestrojka w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Sekretarz Generalny KC KPZR Michaił Gorbaczow w roku ogłoszenia pieriestrojki (1985)

Pieriestrojka[a] (ros. перестройка – przebudowa) – potoczna nazwa procesu przekształceń systemu komunistycznego ZSRR w okresie 1985–1991. Początkowo pieriestrojka wraz z hasłami głasnost (ros. jawności) i uskorienia (ros. przyspieszenia) stanowiły symbol nowego kursu politycznego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR). Plany reform niewydolnego komunistycznego systemu gospodarczego ZSRR zostały opracowane w latach 1983–1984 na zlecenie Jurija Andropowa, ówczesnego przywódcy ZSRR (Sekretarza Generalnego KPZR w latach 1982–1984)[1], a procesy zostały zapoczątkowane w kwietniu 1985 przez Michaiła Gorbaczowa[2]. Istotą pieriestrojki była modernizacja gospodarki, częściowe jej urynkowienie, zwiększanie swobód obywatelskich oraz ocieplenie stosunków z państwami zachodnimi, dzięki którym zachowałby się system komunistyczny w Związku Radzieckim[2][3].

Pierwszymi decyzjami w ramach pieriestrojki były: złagodzenie cenzury (w maju 1986 roku), ogłoszenie walki z alkoholizmem i wprowadzenie niezależnej od przedsiębiorstw produkcyjnych komisji kontroli[2].

Przebudowa gospodarki postępowała wolno. W listopadzie 1986 roku zezwolono na prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej, a w czerwcu 1988 weszła w życie ustawa o spółdzielczości[2]. Inne projekty wprowadzające wolny rynek w Związku Radzieckim pozostawały w sferze dyskusji (ustawa o przedsiębiorstwach z lipca 1987 roku i kołchozach i przemyśle spożywczym z września 1987 roku niczego w praktyce nie zmieniły – według pierwszej ustawy przedsiębiorstwa mogły rozporządzać swoją produkcją dopiero po wypełnieniu zobowiązań wobec kraju)[2]. Jednocześnie w wyniku kryzysu gospodarczego zaczęły wybuchać pierwsze ogólnokrajowe strajki (m.in w górnictwie)[4]. Przemiany w gospodarce zahamowano w latach 1990–1991, kiedy to Gorbaczow odsunął ze swojego otoczenia zwolenników radykalnej przemiany państwa[4].

W wyniku pieriestrojki Związek Radziecki wycofał swoje wojska z Afganistanu (luty 1989) oraz państw Europy Środkowo-Wschodniej, zrezygnował z popierania reżimów komunistycznych w państwach europejskich, przyczyniając się do ich upadku w 1989 (zob. Jesień Ludów), poparł zjednoczenie Niemiec[4]. W wyniku pieriestrojki ZSRR potwierdził negowane przez dziesięciolecia wydarzenia z przeszłości, m.in podpisanie paktu Ribbentrop-Mołotow i zbrodnię katyńską[4].

Pieriestrojka stała się katalizatorem świadomości narodowej w republikach radzieckich, w pierwszym rzędzie bałtyckich i zakaukaskich, doprowadziła do rozpadu ZSRR, rozpadu bloku wschodniego, rozwiązania Układu Warszawskiego i RWPG[4]. W wyniku pieriestrojki wzrosła także aktywność społeczna[5].

W styczniu 1987 roku w wyniku niemożności zachowania równowagi sił ze Stanami Zjednoczonymi i niepowodzeń dotychczasowych poczynań Gorbaczow rozpoczął „pierestrojkę rewolucyjną”[4].

Wprowadzenie pieriestrojki miało dalekosiężne skutki dla globalnego bezpieczeństwa w dwubiegunowym podziale powojennego świata. Było efektem słabnięcia pozycji ZSRR, a niezamierzonym skutkiem był rozpad bloku wschodniego oraz rozpad ZSRR. W wyniku upadku ZSRR, Stany Zjednoczone pozostały jedynym światowym supermocarstwem[2].

Zmiany w ZSRR zapoczątkowane przez pieriestrojkę miały wpływ na Polskę. Wzmacniając w PZPR tzw. ruch reformatorski, przyspieszyły proces przemian społecznych i politycznych doprowadzając do obrad Okrągłego Stołu[6][7].

Ostatecznym końcem pieriestrojki było utworzenie Wspólnoty Niepodległych Państw[4].

Pieriestrojka na znaczkach poczty ZSRR z 1988 roku | edytuj kod


Uwagi | edytuj kod

  1. Wg Słownika Języka Polskiego poprawna pisownia to zarówno pierestrojka jak i pieriestrojka.

Przypisy | edytuj kod

  1. ДавтянД. Паруйр ДавтянД., НиколайН. Рыжков НиколайН., Oб отцах перестройки, золоте партии и предательстве, iz.ru, 24 września 2014  (ros.).
  2. a b c d e f Jarosław Zieliński: Jak upadał Związek Radziecki. konflikty.pl, 2011-12-26. [dostęp 2017-12-02].
  3. Marta Kozak: Mąż opatrznościowy czy grabarz ZSRR? Początki rządów Michaiła Gorbaczowa. histmag.org, 2015-03-11. [dostęp 2017-12-02].
  4. a b c d e f g pierestrojka. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  5. Zbigniew T. Szmurło: Pierestrojka i tragiczne wydarzenia w Sumgaicie. studiagdanskie.gwsh.gda.pl. [dostęp 2017-12-02].
  6. Praca zbiorowa: Leksykon historii Polski po II wojnie światowej 1944-1997. Warszawa: 2003, s. 164.
  7. Paweł Dybicz: Partyzanci i reformatorzy. tygodnikpowszechny.pl, 2009-02-08. [dostęp 2017-12-02].
Na podstawie artykułu: "Pieriestrojka" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy