Plac Zbawiciela w Warszawie


Na mapach: 52°13′11,0″N 21°01′04,0″E/52,219722 21,017778

Plac Zbawiciela w Warszawie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Wschodnia pierzeja placu przed 1939. Pierwsza z lewej Kamienica Jasieńczyka-Jabłońskiego Plac z kościołem Najświętszego Zbawiciela w drugiej połowie lat 40. XX wieku Plac na początku lat 60., przed przesunięciem torów tramwajowych na środek wyspy centralnej Plac z instalacją „Tęcza” (2014)

Plac Zbawiciela – okrągły plac w Warszawie położony w południowym Śródmieściu na osi ulicy Marszałkowskiej.

Na placu przecinają się ulice Marszałkowska i Mokotowska. Od strony wschodniej do placu dochodzi aleja Wyzwolenia, a od zachodniej – rozpoczyna bieg ulica Nowowiejska.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Klasycystyczny plac został wytyczony ok. 1768 jako jeden z placów gwiaździstych Osi Stanisławowskiej. Od okrągłego kształtu był on nazywany Rotundą[1]. Obecną nazwę nadano oficjalnie w 1922[2]. Pochodzi ona od znajdującego się przy placu kościoła Najświętszego Zbawiciela[3].

W 1784 pomiędzy obecnymi placami Zbawiciela i Politechniki założono osadę Nowa Wieś, do której przesiedlono włościan z likwidowanej wsi Ujazdów. Od nazwy tej osady pochodzi nazwa ulicy Nowowiejskiej[4].

W 1822 w klinie ulic Marszałkowskiej i Mokotowskiej powstało 5-hektarowe gospodarstwo ogrodnicze Piskorowskiego ze szkółkami drzew owocowych oraz cieplarnią, w której uprawiano winogrona[1][5]. W 1829 przy placu, na działce wykrojonej z gospodarstwa Piskorowskiego, wybudowano karczmę zwaną Czerwoną, należącą do rodziny Garnierów[6][5]. Nazwa karczmy najprawdopodobniej nawiązywała do koloru cegły, z której wzniesiono budynek[7].

Po 1880 plac był zabudowany kamienicami czynszowymi. Około 1881 poprowadzono tędy linię tramwaju konnego, a w 1908 – tramwaju elektrycznego. Urządzony na środku placu skwer aż do 1968 tramwaje objeżdżały dookoła.

W związku z rozwojem tej części Warszawy oraz wzrostem liczby ludności pod koniec XIX wieku podjęto starania o budowę nowej świątyni. W 1901 rozebrano Czerwoną Karczmę, rozpoczynając na jej miejscu budowę kościoła Najświętszego Zbawiciela[5]. Zaprojektowana przez Józefa Piusa Dziekońskiego, Ludwika Panczakiewicza i Władysława Żychiewicza świątynia jest jedynym obiektem sakralnym znajdującym się przy ulicy Marszałkowskiej.

 Osobny artykuł: Kościół Najświętszego Zbawiciela w Warszawie.

W 1944 w czasie powstania warszawskiego rejon placu był terenem walk toczonych m.in. przez żołnierzy Batalionu „Ruczaj”. Kamienice znajdujące się wokół placu oraz kościół zostały poważnie uszkodzone lub wypalone.

Na początku lat 50. w czasie budowy Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (tzw. MDM II, obejmujący odcinek od placu Zbawiciela do placu Unii Lubelskiej) południową część placu Zbawiciela obudowano budynkami z jednolitą kolumnadą i sklepami w podcieniach. W jednym z projektów odbudowy placu Jan Knothe postulował również rozbiórkę wież kościoła Najświętszego Zbawiciela, jednak ten pomysł nie został zrealizowany[8]. W północnej części placu pozostawiono także trzy najlepiej zachowane przedwojenne kamienice.

Po 1945 zrezygnowano z odbudowy torów tramwajowych w alei Wyzwolenia (do 1949 ulica nosiła nazwę 6 Sierpnia)[9][10]. W 1968 tory w ciągu ulicy Marszałkowskiej przesunięto na środek placu[6][11].

W kwietniu 2011 w trakcie prac remontowych torowiska tramwajowego w północno-zachodniej części placu został odkopany niemiecki schron Ringstand 58c[12]. Był to jeden z ok. 60 „tobruków” zbudowanych przez Niemców w 1944 dla obrony Twierdzy Warszawa (Festung Warschau)[13]. Stanowił element południowego odcinka pasa umocnień wokół centrum miasta biegnącego od placu Narutowicza ulicami: Filtrową, Nowowiejską, placem Zbawiciela do ulicy Pięknej i dalej, w kierunku Sejmu i Wisły[14]. Schron planowano wydobyć i przekazać do Muzeum Wojska Polskiego, jednak, ze względu na duże ryzyko opóźnienia terminu zakończenia prac, podjęto decyzję o pozostawieniu go w dotychczasowym miejscu[15].

W latach 2012–2015 na środku placu znajdowała się instalacja „Tęcza” autorstwa Julity Wójcik.

W ostatnich latach plac stał się modnym w Warszawie miejscem spotkań towarzyskich, bardzo popularnym m.in. wśród studentów oraz ludzi kultury. Uznawany jest także za jedno z najważniejszych w mieście miejsc spotkań hipsterów, zyskując nieformalną nazwę placu Hipstera[16][17]. Jest również nazywanyZbawixem[18][19].

Zabudowa | edytuj kod

  • Róg Mokotowskiej i Marszałkowskiej – kamienica Bronisława i Michaliny Pawłowiczów (Mokotowska 19), wniesiona prawdopodobnie w 1894 lub 1895, narożny budynek o trzech skrzydłach (od Marszałkowskiej, pl. Zbawiciela i Mokotowskiej). Kamienica została spalona w 1944 i odbudowana w latach 1946–1947. W latach 2002–2005 wyburzono całe wnętrze, oficynę i skrzydło od ulicy Marszałkowskiej, po czym budynek ponownie odbudowano, podwyższając go jednocześnie o dwa przeszklone piętra[20].
  • Róg Mokotowskiej – kamienica Jasieńczyka-Jabłońskiego (Mokotowska 12) wzniesiona w 1910. W chwili ukończenia była nie tylko jednym z najnowocześniejszych, ale także najwyższym budynkiem mieszkalnym w Warszawie (38 m)[21]. Po I wojnie światowej właścicielem kamienicy stało się metodystyczne Towarzystwo „Nauka i Oświata”. W budynku ma swoją siedzibę parafia Ewangelicko-Metodystyczna Dobrego Pasterza wraz z kaplicą Dobrego Pasterza, a także Szkoła Języka Angielskiego Metodystów działająca w tym miejscu od 1921[22]. Po 1945 kamienica została przebudowana i utraciła większość elementów wystroju.
  • Róg Marszałkowskiej i al. Wyzwolenia – budynki we wniesione w czasie budowy MDM II.
  • Róg Marszałkowskiej i Mokotowskiej – kościół Najświętszego Zbawiciela.
  • Róg Mokotowskiej i Nowowiejskiej – budynki we wniesione w czasie budowy MDM II.
  • Róg Nowowiejskiej i Marszałkowskiej – kamienica Domańskich, nazywana także kamienicą Jana Sobierajskiego (Marszałkowska 41). Wzniesiona w latach 1893–1894; w latach 1938–1939 budynek został pozbawiony ozdób[23].

Pozostałe informacje | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 264.
  2. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 242. ISBN 83-86619-97X.
  3. Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 220.
  4. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 549. ISBN 83-01-08836-2.
  5. a b c Jerzy Kasprzycki: Korzenie miasta. Tom I. Śródmieście Południowe. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 2004, s. 309. ISBN 83-85584-45-5.
  6. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 1011. ISBN 83-01-08836-2.
  7. Jarosław Zieliński: Plac Unii Lubelskiej i okolice. Warszawa: EKBiN Studio PR, 2013, s. 24. ISBN 978-83-929745-4-3.
  8. Jarosław Zieliński: Realizm socjalistyczny w Warszawie. Warszawa: Fundacja Hereditas, 2009, s. 78. ISBN 978-83-927791-3-1.
  9. Warszawskie tramwaje elektryczne 1908-1998. Tom I. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1998, s. 35. ISBN 83-907574-00.
  10. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa... op.cit. s. 365.
  11. Warszawskie tramwaje... op.cit. s. 134.
  12. Poniemiecki bunkier wstrzymał remont torowiska. Zdjęcia. gazeta.pl, 13 kwietnia 2011. [dostęp 2013-11-13].
  13. Jacek Olecki: Wojenne tajemnice Warszawy i Mazowsza. Cz. I. Warszawa: Agencja Wydawnicza CB, 2006, s. 10. ISBN 83-7339-036-7.
  14. Jacek Olecki: Wojenne tajemnice... s. 9.
  15. Informacja na temat schronu bojowego na Placu Zbawiciela. www.tw.waw.pl. [dostęp 14 lipca 2011].
  16. Magdalena Dubrowska: Kim są hipsterzy, kim lemingi. Co ich łączy, co dzieli. W: „Gazeta Stołeczna” [on-line]. warszawa.gazeta.pl. [dostęp 2014-06-13].
  17. Marta Ignerska: Ogarnij miasto Warszawa. Miejski przewodnik subiektywny. Ogarnij Miasto, 2014, s. 184. ISBN 978-83-939180-0-3.
  18. „Zbawix” już bez tęczy (pol.). tvnwarszawa.tvn24.pl. [dostęp 2015-09-12].
  19. Arkadiusz Gruszczyński: Gdzie się chodzi tego lata w Warszawie? Najlepsze wakacyjne miejsca w stolicy. W: Gazeta Stołeczna [on-line]. gazeta.pl, 12 lipca 2019. [dostęp 2019-07-12].
  20. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 11. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2004, s. 313–314. ISBN 83-88372-30-0.
  21. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 11. s. 375.
  22. Adam Kuczma: Historia Metodystycznej Szkoły Języka Angielskiego. metodysci.pl. [dostęp 2013-11-14].
  23. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 10. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2004, s. 205. ISBN 83-88372-28-9.
  24. Marek Szymański: Polska na filmowo. Gdzie kręcono znane filmy i seriale. Poznań: MJ Media Szymański i Glapiak, 2010, s. 337–341. ISBN 978-83-927928-1-9.
  25. Grzegorz Sołtysiak: Filmowy przewodnik po Warszawie. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2007, s. 78–79. ISBN 978-83-60142-70-7.

Bibliografia | edytuj kod

  • Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 1011. ISBN 83-01-08836-2.
  • Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 264.
Na podstawie artykułu: "Plac Zbawiciela w Warszawie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy