Pluskwiaki różnoskrzydłe


Pluskwiaki różnoskrzydłe w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Gerris lacustris z rodziny nartnikowatych

Pluskwiaki różnoskrzydłe, pluskwiaki nierównoskrzydłe (Heteroptera) – podrząd owadów z rzędu pluskwiaków, do niedawna klasyfikowany również w randze osobnego rzędu. Cechą charakterystyczną przedstawicieli jest obecność półpokryw. Przechodzą przeobrażenie niezupełne. Podrząd obejmuje formy zarówno lądowe, jak i wodne, licząc ponad 42 tysiące opisanych gatunków.

Spis treści

Budowa | edytuj kod

Ciało mają owalne lub wydłużone, zazwyczaj spłaszczone grzbieto-brzusznie[1][2]. Przeciętnie osiągają od 5 do 20 mm, ale formy tropikalne mogą przekraczać 100 mm długości[2].

Głowa | edytuj kod

Głowa jest prognatyczna lub hipognatyczna[2], wyposażona w aparat gębowy typu kłująco-ssącego (hemipteroidalny)[2][1]. Aparat ten charakteryzuje się wargą dolną przekształconą w pochewkę dla czterech szczeci kłujących – u większości Heteroptera tworzy ona cztero- lub trójczłonowaną rurkę. U podkorowych gatunków grzybożernych szczeci kłujące w stanie spoczynku zwinięte są spiralnie wewnątrz głowy (np. korowcowate) lub w rozszerzeniu drugiego członu wargi dolnej (np. pawężowate). Na głowie obecne są oczy złożone, a u wielu dorosłych także przyoczka. Czułki złożone są z trzonka, nóżki i zwykle 2-3 członowego biczyka[3] (w sumie mają od 2 do 5 członów[2]). Cechą wyróżniającą Heteroptera spośród innych podrzędów pluskwiaków jest obecność płytki gardzielowej (gula), która zamyka od spodu puszkę głowową, zwiększając ruchliwość rostrum (kłujki)[3].

Tułów | edytuj kod

Przedplecze jest często silnie rozwinięte[3] i szerokie[2]. W przedniej części często zwęża się obrączkowato. Może być opatrzone kolcami, żeberkami, blaszkami lub pęcherzykami. U wielu gatunków znajduje się na śródpleczu dobrze rozwinięta tarczka, widoczna od góry jako trójkąt między skrzydłami[3]. U tarczówkowatych przykrywać może ona cały odwłok[2]. Występują dwie pary skrzydeł, choć u niektórych przedstawicieli mogą być różnie skrócone, a nawet całkowicie uwstecznione[3]. Pierwsza para skrzydeł tworzy charakterystyczne dla tej grupy półpokrywy (hemielytrae), złożone z twardej części nasadowej i błoniastej wierzchołkowej[2]. Wyróżnia się w ich obrębie przykrywkę, bruzdę klawalną, międzykrywkę, zakrywkę, a niekiedy także klinik i wstawkę[3]. Tylne skrzydła są błoniaste[2][3]. Odnóża najczęściej są bieżne, ale przednie mogą być chwytne, grzebne[2] lub zagarniające[3], a tylne skoczne lub pływne[2]. Charakterystyczną cechą dorosłych, lądowych Heteroptera jest obecność gruczołów zapachowych na zatułowiu[3][1], które wydzielają substancje o mocnym zapachu, działające odstraszająco[2].

Odwłok | edytuj kod

Odwłok 10-segmentowy, przy czym u samic trzy, a u samców dwa ostatnie stanowią segmenty genitalne i są różnorodnie zmodyfikowane. Na segmentach niegenitalnych występują często, obok sternitów i tergitów, także laterotergity i laterosternity tworzące razem connexivum, boczną blaszkę odwłoka. U większości form młodocianych w środkowym odcinku odwłoka znajdują się odstraszające gruczoły zapachowe w liczbie 1-4. U wielu gatunków występują w odwłoku gruczoły woskowe[3].

Na rejon terminalny samców składają się: pigofer zawierający edeagus (złożony z fallobazy i endosomy) i paramery (u dziubałkowatych tylko jedną), proktiger, czyli tuba analna, a niekiedy także tuba obejmująca pigofer, powstała z VIII segmentu. U samic sternity VIII i IX tworzą pokładełko[3].

Biologia i ekologia | edytuj kod

Nimfa Calidea dregii Eucorysses grandis Spilostethus saxatilis z rodziny zwińcowatych Miris striatus z rodziny tasznikowatych Notonecta maculata z rodziny pluskolcowatych Prześwietlik platanowy z rodziny prześwietlikowatych

Bioakustyka | edytuj kod

Wiele gatunków potrafi wydawać dźwięki (strydulacja). Najczęściej występuje mechanizm „brzeg półpokrywy – udo tylnego odnóża”, rzadziej „tylne skrzydło – plectrum”, a u zajadkowatych „koniec kłujki – żeberkowany rowek przedpiersia”[3].

Biologia rozrodu i rozwoju | edytuj kod

Rozmnażanie z zapłodnieniem wewnętrznym, u Cimicomorpha występuje zaplemnienie hemoceliczne. U wielu gatunków występuje opieka rodzicielska nad jajami, a czasem także nimfami[3].

Występuje rozwój pozazarodkowy z przeobrażeniem niezupełnym. Obecnych jest 4-5 stadiów larwalnych, podobnych do imago, lecz mniejszych[2], określanych jako nimfy[3]. Wraz z kolejnymi stadiami stopniowo rozwijają się skrzydła[2].

Pokarm | edytuj kod

Większość gatunków to fitofagi ssące sok roślinny[2]. Pentatomomorpha żerując wkuwają się bezpośrednio do łyka, zaś Cimicomorpha nacinają wiele sąsiadujących komórek, wprowadzając do tkanek pektynazę co powoduje ich macerację[3]. Poza fitofagami w grupie tej znajdują się także grzybożercy, drapieżniki, padlinożercy[2][3] oraz ssące krew pasożyty ptaków, ssaków i stawonogów[1]. Gatunki drapieżne również pobierają pokarm w formie płynnej, wysysając płyny ustrojowe upolowanych ofiar[1].

Siedlisko | edytuj kod

Zasiedlają szerokie spektrum środowisk: od roślin lasów, łąk i pól przez ptasie gniazda, ssacze nory, miejsca pod korą i kamieniami, ściółkę i glebę po wody słodkie, a nawet słone wody morskie[1][2] (przedstawiciele rodzaju Halobates z rodziny nartnikowatych (Gerridae) to jedyne owady zasiedlające strefę otwartego morza)[4]. Stanowią jedyną, obok chrząszczy grupę owadów, w której występują formy przechodzące w wodzie cały cykl życiowy[3]. Gatunki związane ze środowiskiem wodnym zamieszkiwać mogą powierzchnię, toń, jak i dno różnych typów zbiorników wodnych i cieków[1][5]. Formy krwiopijne, jak pluskwa domowa, zasiedlają również ludzkie siedziby[2].

Systematyka | edytuj kod

Według publikacji z 2009 roku liczba opisanych gatunków pluskwiaków różnoskrzydłych wynosi około 42 347 i należą one do 5819 rodzajów. Spośród nich 8350 gatunków występuje w Palearktyce[6], w tym 800-1000 zamieszkuje Europę Środkową[2], a około 740 występuje w Polsce[3]. W dawniejszych systemach traktowane były jako rząd i dzielone na podrzędy: Gymnocerata i Cryptocerata[2]. Współcześnie dzieli się ten podrząd na siedem infrarzędów[3][7]. Część autorów wydziela jeszcze Aradomorpha jako ósmy, ale pogląd ten budzi kontrowersje[3]. Podział systematyczny do rangi nadrodziny przedstawia się następująco[7]:

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g Czesław Jura: Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 592. ISBN 978-83-01-14595-8.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Jiří Zahradník: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 37–38.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Barbara Lis, Jerzy A. Lis: Rząd: pluskwiaki – Hemiptera. W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
  4. Cheng L. 1985. Biology of Halobates (Heteroptera: Gerridae). Annual Review of Entomology 30: 111-135, DOI: 10.1146/annurev.en.30.010185.000551.
  5. Heteroptera, pluskwiaki różnoskrzydłe. W: A. Kołodziejczyk, P. Koperski: Bezkręgowce słodkowodne Polski. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2000, s. 147–157. ISBN 83-235-0192-0.
  6. T.J. Henry: Biodiversity of the Heteroptera. W: Insect Biodiversity: Science and Society. R.G. Foottit, P.H. Adler (red.). Oxford: Wiley-Blackwell, 2009, s. 223–263.
  7. a b suborder Heteroptera. W: Paraneoptera Species File (Version 5.0/5.0) [on-line]. 2014. [dostęp 2014-12-30].
Kontrola autorytatywna (takson):
Na podstawie artykułu: "Pluskwiaki różnoskrzydłe" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy