Podział administracyjny Polski (1944–1975)


Podział administracyjny Polski (1944–1975) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Podział administracyjny Polski w latach 1944–1975 – podział administracyjny Polski i jego zmiany w okresie od zakończenia okupacji niemieckiej na przełomie lat 1944/1945 do 31 maja 1975.

Spis treści

1944–1950 | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Polski (1944–1950). Podział administracyjny Polski od 28 czerwca 1946

Powojenne granice Polski zostały ustalone na konferencjach wielkiej trójki w Teheranie (1943), Jałcie i Poczdamie (1945). Na żądanie przywódcy ZSRR Józefa Stalina wschodnią granicę Polski wytyczono wzdłuż linii Curzona. W zamian Polska otrzymała obszar Niemiec na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej (z wyjątkiem części Prus Wschodnich przekazanej ZSRR), określany mianem Ziem Odzyskanych[a][b][1].

Powołany 22 lipca 1944 Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego dekretem z dnia 21 sierpnia tegoż roku zniósł wprowadzoną przez okupanta strukturę administracyjną, przywracając przedwojenny podział administracyjny Polski[2][3].

Jesienią 1944 z województwa łódzkiego wydzielono miasto Łódź jako województwo miejskie[4]. W marcu 1945 Ziemie Odzyskane podzielono wstępnie na 4 okręgi administracyjne: Śląsk Opolski, Dolny Śląsk, Pomorze Zachodnie i okręg mazurski[5]. W tym samym czasie z obszaru Wolnego Miasta Gdańska i 6 powiatów przedwojennego województwa pomorskiego utworzono województwo gdańskie[6]. W maju 1945 zniesiono autonomię województwa śląskiego[7]. W sierpniu 1945 z pozostałej w Polsce części województwa lwowskiego i 4 powiatów województwa krakowskiego utworzono województwo rzeszowskie[8]. Z dniem 28 czerwca 1946 obszar Ziem Odzyskanych włączono do zasadniczego podziału terytorialnego państwa, tworząc województwa szczecińskie, olsztyńskie i wrocławskie oraz włączając część powiatów do województw białostockiego, gdańskiego, poznańskiego i śląskiego[9]. Polska dzieliła się odtąd na 14 województw i 2 miasta wydzielone (Warszawa i Łódź)[10].

1950–1956 | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Polski (1950–1956).

Kolejna reforma administracyjna nastąpiła z dniem 6 lipca 1950. Utworzono wówczas województwa koszalińskie, opolskie i zielonogórskie, podnosząc liczbę jednostek stopnia wojewódzkiego do 19. Jednocześnie przemianowano województwo pomorskie na bydgoskie, a śląskie na katowickie[14].

W 1951 po raz ostatni uległy zmianie granice Polski. Polska odstąpiła ZSRR rejon w widłach Bugu i Sołokiji ze złożami węgla kamiennego, otrzymując w zamian rejon Ustrzyk Dolnych[15].

Jesienią 1954 (29 września) przeprowadzono reformę podstawowego szczebla administracji, zastępując gminy gromadami i wprowadzając pośrednią między miastami a wsią kategorię osiedli[16][17].

1957–1975 | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Polski (1957–1975). Podział administracyjny w 1968 roku

1 stycznia 1957 miasta Kraków, Poznań i Wrocław wydzielono z województw, tym samym liczba jednostek administracyjnych najwyższego szczebla wzrosła do 22[19].

Z początkiem 1973 zniesiono gromady i osiedla oraz przywrócono gminy[20].

1 czerwca 1975 weszła w życie reforma podziału administracyjnego – utworzono 49 województw, a powiaty zostały zniesione[21].

Uwagi | edytuj kod

  1. Konferencja poczdamska jedynie przekazała ten obszar pod zarząd państwa polskiego, odkładając ostateczne ustalenie zachodniej granicy Polski do konferencji pokojowej.
  2. Termin „Ziemie Odzyskane” po raz pierwszy został użyty już w 1938 w odniesieniu do Zaolzia (por. dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 października 1938 r. o zjednoczeniu Odzyskanych Ziem Śląska Cieszyńskiego z Rzecząpospolitą Polską – Dz.U. z 1938 r. nr 78, poz. 533).
  3. W tym 304 282 osoby nieuwzględnione w podziale na województwa.

Przypisy | edytuj kod

  1. Gawryszewski 2005 ↓, s. 41-42.
  2. Dz.U. z 1944 r. nr 2, poz. 8
  3. Gawryszewski 2005 ↓, s. 42.
  4. Dz.U. z 1944 r. nr 5, poz. 22
  5. Gawryszewski 2005 ↓, s. 43.
  6. Dz.U. z 1945 r. nr 11, poz. 57
  7. Dz.U. z 1945 r. nr 17, poz. 92
  8. Dz.U. z 1945 r. nr 27, poz. 168
  9. Dz.U. z 1946 r. nr 28, poz. 177
  10. Gawryszewski 2005 ↓, s. 55.
  11. RS 1947 ↓, s. 15-18.
  12. PSSL 1946 ↓, s. XVI.
  13. a b c RS 1947 ↓, s. 14.
  14. Dz.U. z 1950 r. nr 28, poz. 255
  15. Gawryszewski 2005 ↓, s. 46-49.
  16. Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191
  17. Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 192
  18. RS 1957 ↓, s. 4-12 (strony 43-51 dokumentu PDF).
  19. Dz.U. z 1957 r. nr 1, poz. 1
  20. Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312
  21. Dz.U. z 1975 r. nr 16, poz. 91
  22. NSP 1970 ↓, s. 3-4 (strony 59 i 60 dokumentu PDF).

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Podział administracyjny Polski (1944–1975)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy