Polacy na Ukrainie


Polacy na Ukrainie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Mniejszość polska na Ukrainie według Wszechukraińskiego Spisu Ludności 2001

Polacy na Ukrainie – na terenie Ukrainy mieszka według różnych oficjalnych danych od ponad 144 tys.[1] do 900 tys.[2] Polaków. Nieoficjalnie liczba osób tej narodowości w granicach państwa Ukraina szacowana jest nawet na 2 miliony[3].

Na Ukrainie odbyły się cztery Festiwale Kultury Polskiej w latach 1996–2002.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Przypuszczalny zasięg państwa Polan na początku panowania Mieszka I i ziemie przyłączone przez tego władcę. Wschodnia granica Grodów Czerwieńskich obejmuje obok samego Czerwienia także ziemię chełmską, bełską, przemyską, sanocką i wołyńską.  Osobny artykuł: Grody Czerwieńskie.

Tereny dzisiejszego pogranicza polsko-ukraińskiego jeszcze przed ostatecznym wykrystalizowaniem się państwowości polskiej za czasów pierwszych Piastów były zamieszkiwane przez zachodniosłowiańskie plemię Lędzian (Lachów) od którego wywodzi się jedna z nazw określających Polaków, plemię to ma swoje istotne miejsce w polskiej historiografii. Według ruskiego kronikarza Nestora plemiona Radymiczów oraz Wiatyczów miały „pochodzić od Lachów i być Lachami”[4]. W swojej kronice wydarzeń Powieść doroczna Nestor opisuje także rywalizację Polski i Rusi o Grody Czerwieńskie leżące obecnie po części na terenach zachodniej Ukrainy i Białorusi, a po części we wschodnich województwach polskich[5]. Pierwsza wzmianka o tych Grodach pochodzi z roku 981, kiedy to zdobył je na Polakach książę kijowski Włodzimierz I[6].

W leto 6489 ide Wołodimer' k Liachom' i zaja grady ich: Peremyszl', Czerwien', i iny grady jeże sut' do sego dnie pod' Rusiu. W sem że letie i Wiaticzi pobiedi i wiezłożi na nia dan' ot niaouga, jakoże otci (otec) jego imasze.

Co w polskim tłumaczeniu brzmi następująco[7];

Roku 6489 [981]. Poszedł Włodzimierz ku Lachom i zajął grody ich: Przemyśl, Czerwień i inne grody, które do dziś dnia są pod Rusią. Tegoż roku i Wiatyczów zwyciężył i nałożył na nich dań od pługa, jaką i ojciec jego brał. Zasięg terytorialny Rzeczypospolitej w 1619 na tle współczesnych granic państw.

     Korona Królestwa Polskiego

     Wielkie Księstwo Litewskie

W następnych stuleciach Polacy osiedlali się na terenach Rusi Czerwonej i Podola, czy po Unii LubelskiejWołynia (do unii obowiązywał zakaz nabywania ziemi na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego przez obywateli Korony. W latach 1569–1648 ponad trzy/czwarte terytorium obecnego państwa Ukraina wchodziło w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jako część Korony Królestwa Polskiego.

Po rozbiorach Rzeczypospolitej, zwłaszcza zaś w ramach represji po powstaniu listopadowym i powstaniu styczniowym ludność i kultura polska poddana była masowym represjom w ramach Imperium Rosyjskiego. Polskie instytucje społeczne i kulturalne (jak Liceum Krzemienieckie, wyposażenie Uniwersytetu Wileńskiego, szkolnictwo polskie) były likwidowane, a ludność polska poddana dyskryminacji ekonomicznej (zakaz nabywania ziemi, konfiskaty).

W czasie istnienia Ukraińskiej Republiki Ludowej kilku Polaków (Mieczysław Mickiewicz, Stanisław Stempowski, Henryk Józewski) zajmowało stanowiska w rządzie URL. Podpisana 21 kwietnia 1920 pomiędzy rządem Polski a rządem Ukraińskiej Republiki Ludowej umowa sojusznicza gwarantowała prawa ukraińskiej ludności w Polsce i polskiej na Ukrainie.

Po traktacie ryskim, kończącym wojnę polsko-bolszewicką na wschód od granicy polsko-sowieckiej ustalonej traktatem znalazło się w USRR kilkaset tysięcy Polaków. Władze sowieckie po próbach tworzenia w latach 20. XX w. tzw. polskich regionów autonomicznych (w USRR Marchlewszczyzna), w latach 30. dokonały eksterminacji i masowych deportacji ludności polskiej z ZSRR (por. operacja polska NKWD).

W antypolskiej polityce władz ZSRR uczestniczył I sekretarz Komunistycznej Partii Ukrainy w latach 1929–1938, Stanisław Kosior (Polak), ostatecznie aresztowany i zamordowany w ramach Wielkiej Czystki w ZSRR.

 Osobne artykuły: Traktat ryski (1921), Operacja polska NKWDWielki terror (ZSRR).

Obecnie na Ukrainie działa wiele organizacji, stowarzyszeń i innych związków polonijnych skupiających w swoich szeregach ludzi podtrzymujących kulturę i ostoje polskości na tych terenach.

Według ukraińskiego spisu powszechnego z 2001 roku obszar państwa Ukraina w tym czasie zamieszkiwało 147,9 tysięcy Polaków[8].

Liczba Polaków na obszarze Ukraińskiej SRR i na Ukrainie na podstawie spisów radzieckich i ukraińskich | edytuj kod

Rozmieszczenie Polaków na Ukrainie według ukraińskiego spisu powszechnego z 2001 r.[9] | edytuj kod

Język polski w obwodzie lwowskim w 2001 według ukraińskiego spisu powszechnego Polski chór dziecięcy w kościele katolickim we Lwowie

Struktury narodowe w obwodzie żytomierskim i chmielnickim | edytuj kod

Obwód żytomierski i chmielnicki mają najwięcej Polaków żyjących na Ukrainie.

Organizacje polonijne | edytuj kod

Zdjęcie szyldu Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej Siedziba Towarzystwa Kultury Polskiej im. A. Mickiewicza w Czerniowcach

Na Ukrainie działa wiele organizacji polonijnych, największe z nich to:

  • Federacja Organizacji Polskich na Ukrainie z siedzibą we Lwowie zrzeszająca 134 polskie organizacje członkowskie skupiające ponad 18 500 Polaków z całej Ukrainy [10]
  • Związek Polaków na Ukrainie z siedzibą w Kijowie
  • Związek Polaków na Ukrainie Oddział im. A. Mickiewicza, Odessa
  • Towarzystwo Kultury Polskiej „Polonia”, Odessa
  • Stowarzyszenie Polaków na Krymie, Symferopol
  • Zjednoczenie Polaków Sewastopola „Jedność”, Sewastopol
  • Stowarzyszenie Obywateli Polskiej Narodowości „Nadzieja”
  • Stowarzyszenie Polaków w Mikołajowie, Mikołajów
  • Stowarzyszenie Polaków w Jałcie „Odrodzenie”, Krym
  • Obwodowe Towarzystwo Polskie „Polonia” w Chersoniu [8]
  • Stowarzyszenie Polaków „Polonia”, Jużnoukraińsk
  • Stowarzyszenie Polaków, Dżankoja
  • Rejonowe Stowarzyszenie Polaków „Nadzieja”, Pierwomajsk
  • Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe Przyjaźni Ukraińsko-Polskiej „Wisła”, Jałta
  • Stowarzyszenie „Dom Polski Kujawy”, Izmaił
  • Stowarzyszenie „Dom Polski” w Tulczynie
  • Polskie Narodowo-Kulturalne Stowarzyszenie miasta Biełgorod-Dniestrowskij, Białogród nad Dniestrem
  • Polski Ośrodek Kulturalno-Oświatowy im. A. Mickiewicza na Krymie, Symferopol
  • Krymski Oddział Stowarzyszenia Uczonych Polskich na Ukrainie, Symferopol
  • Polskie Kulturalno-Oświatowe Towarzystwo „Odrodzenie”, Berdiańsk [9]
  • Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej (siedziba we Lwowie, 21 oddziałów w obwodzie lwowskim)[11]
  • Polsko-Ukraińskie Stowarzyszenia Kulturalne w Mariupolu [10]
  • Związek Miłośników Kultury Polskiej Ziemi Połtawskiej „Polonia” w Połtawie.
  • Żytomierski Obwodowy Związek Polaków na Ukrainie[12]
  • Towarzystwo Kultury Polskiej „Polonia” Doniecka obwodowa organizacja społeczna[13]
  • Towarzystwo Kultury Polskiej im. Adama Mickiewicza, Czerniowce

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Raport Ambasady RP w Kijowie. W: Krzysztof Sawicki: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2009. zespół pracowników Departamentu Współpracy z Polonią MSZ. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2009, s. 242. ISBN 978-83-89607-81-2. [dostęp 2016-10-12]. (pol.)
  2. Polonia w liczbach (pol.). Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”. [dostęp 2011-03-26].
  3. Piotr Furmaniak: Polacy na Ukrainie- sytuacja polskiej mniejszości
  4. August Bielowski: Monumenta Poloniae Historica. podane za Małopolska w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VI: Malczyce – Netreba. Warszawa 1885.
  5. Połnoje sobranije russkich letopisiej. t. I., Leningrad 1926–1928.
  6. Henryk Paszkiewicz: Początki Rusi. Kraków 1996, s. 67-68, 74, 410-411
  7. F. Sielicki: Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat. Wrocław 2005.
  8. Spis ludności na Ukrainie, 2001 r.
  9. Piotr Eberhardt,Polacy na Ukrainie: Liczebność i rozmieszczenie ludności polskiej według ostatnich spisów powszechnych.
  10. O nas, Dom Polski w Kijowie [dostęp 2020-02-22]  (pol.).
  11. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej
  12. Żytomierski Obwodowy Związek Polaków na Ukrainie
  13. Maria Erdman: Towarzystwo Kultury Polskiej „Polonia” (ros.). Towarzystwo Kultury Polskiej „Polonia”. [dostęp 28.01.2015].

Bibliografia | edytuj kod

  • August Bielowski: Monumenta Poloniae Historica.
  • F. Sielicki: Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat. Wrocław 2005
  • Połnoje sobranije russkich letopisiej. t. I., Leningrad 1926–1928
  • H. Krasowska: Mniejszość polska na południowo-wschodniej Ukrainie. Warszawa 2012
  • Krzysztof Sawicki: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2009. Warszawa 2009, ISBN 978-83-89607-81-2.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Polacy na Ukrainie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy