Polonia


Polonia w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 1 cze 2019. Od tego czasu wykonano 4 zmiany, które oczekują na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Polacy na świecie

Polonia (z łac. Polonia – Polska) – ogół Polaków mieszkających poza granicami Polski[1].

W węższym znaczeniu Polonia to określenie osób poczuwających się do polskiego pochodzenia i związków z polskością, lecz urodzonych poza Polską. Osoby te związki z tradycją i kulturą narodową zachowują w drugim lub w dalszych pokoleniach i na różnym poziomie identyfikowania się z polskimi sprawami[2]. Określenie to dotyczy np. polskich społeczności w USA, Kanadzie, Francji, Brazylii, w których dominują osoby, których przodkowie opuścili Polskę dziesiątki lat temu[3].

Polonią uznaje się tylko polskich emigrantów, nie określając tym mianem osób i ich potomków mieszkających na terenach, które w przeszłości należały do państwa polskiego, ale w wyniku zmiany granic znalazły się poza Polską. Argumentem za tym stanowiskiem jest stwierdzenie, że ludzie ci nie wyjechali z Polski, tylko zmieniły się granice państwa rządzonego przez Polaków. Oni sami uznają się za Polaków, a nie za Polonię. Po zmianach granicznych w 1945 roku istnieją 3 skupiska (jedno z nich zanikło niedawno) polskich autochtonów poza granicami Polski. Do terenów tych należą:

  • Zaolzie (Śląsk utracony w średniowieczu w większości Polska w 1945 roku odzyskała, poza Polską pozostało przede wszystkim Zaolzie z ludnością należącą do śląskiej podgrupy narodu polskiego, natomiast imigranci polscy z Galicji występujący głównie w Ostrawie niemal doszczętnie zostali zasymilowani przez Czechów; zaolziańscy autochtoni utworzyli rozwinięte polskie zaplecze kulturalne obejmujące polskie szkolnictwo, organizacje, media – zob. Polacy w Czechach)[4][5][6][7][8][9].
  • Spisz (utracony w 1769 – pod koniec XIX wieku ludność polska została tam niemal kompletnie zasymilowana przez Słowaków)[10].
  • Kresy Wschodnie (Utracone w latach 1772–1795 w wyniku rozbiorów i ponownie utracone w latach 1939–1945 na rzecz ZSRR – zob. Polacy na Litwie, Polacy na Łotwie, Polacy na Ukrainie, Polacy na Białorusi, Polacy w Mołdawii).

Spis treści

Liczebność | edytuj kod

Dzień Polonii i Polaków za Granicą w Atenach (2008) Spotkanie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z Polonią amerykańską w Chicago Polscy emigranci w Stanach Zjednoczonych, początek XX wieku Gateway Theatre w Chicago, siedziba Fundacji Kopernikowskiej w dzielnicy Jefferson Park Polski sklep na Milwaukee Avenue w Chicago

Liczebność Polonii i Polaków za granicą jest różnie oceniana. Wynika to ze stosowania różnych kryteriów, takich jak urodzenie w Polsce, pochodzenie wieloetniczne, znajomość języka polskiego, czy deklarowana świadomość pochodzenia. W niektórych państwach prowadzone są spisy ludności, w innych przeprowadzane tylko ogólne szacunki, co także zmniejsza porównywalność danych. Ocenia się, że poza Polską żyje 18-20 milionów Polaków i osób polskiego pochodzenia. Jedna trzecia z tej grupy to Polacy urodzeni i ukształtowani w Polsce, reszta to osoby polskiego pochodzenia o różnym stopniu więzi z polskością. Polonia i Polacy za granicą plasują się na szóstym miejscu w świecie pod względem liczebności w stosunku do ludności kraju ojczystego[11].

Według danych szacunkowych Stowarzyszenia Wspólnota Polska poza terytorium Polski mieszka do 21 milionów Polaków i osób pochodzenia polskiego[12].

Skupiska Polaków i osób polskiego pochodzenia w świecie[12].

Państwo i liczebność (od 10 osobowych skupisk):

Powyższe dane podają czasami znacznie większą liczebność Polaków niż inne statystyki, np. spisy powszechne, i nie muszą oznaczać rzeczywistej populacji, a jedynie zbliżoną (szacunkową). W niektórych państwach podczas spisów nie zbiera się danych dotyczących narodowości, w takich przypadkach jedynym źródłem informacji są dane szacunkowe.

Główne ośrodki polonijne | edytuj kod

Polonia w Niemczech Polacy w Hamburgu Polacy w Berlinie Dom Polski w Czerniowcach na Ukrainie Siedziba Związku Polaków na Białorusi w Grodnie Biblioteka Polska w Paryżu we Francji Polska wieś Wierszyna na Syberii Dom Polski w Wiedniu w Austrii Siedziba Związku Polaków w Rumunii w Suczawie Polski kościół i cmentarz w Pleszy w Rumunii

Statystyka (2006) przedstawia największe skupiska polonijne na świecie. Warto jednak zwrócić uwagę, że Polonia istnieje również w takich miejscach jak Oceania, Katar, Mjanma, Nepal, Salwador, Trynidad, Surinam, Antyle Holenderskie, Barbados, Mali oraz Antarktyda (polska stacja badawcza).

Przyczyny emigracji | edytuj kod

Polscy emigranci pochodzą z kilku fal migracji:

  • uchodźcy po powstaniach narodowych w XIX wieku (głównie do Francji, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Niemiec i Ameryki Północnej),
  • emigracja zarobkowa w II połowie XIX wieku aż do 1939 r. (robotnicy głównie do Francji, Belgii i Niemiec; chłopi do Stanów Zjednoczonych, Kanady, Brazylii i Argentyny),
  • emigracja na skutek II wojny światowej oraz z przyczyn politycznych po wojnie,
  • emigracja polskich Żydów na skutek napięć narodowościowych i prześladowań antysemickich (w różnych falach i okresach, przed wojną i po wojnie, m.in. tzw. emigracja pomarcowa lat 1968–1971)
  • emigracja z przyczyn ekonomicznych i politycznych w latach 80. XX wieku,
  • emigracja zarobkowa po 1989 r. (głównie do Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemiec, Austrii, Włoch, Belgii, Kanady i Stanów Zjednoczonych).
  • emigracja zarobkowa po 2004 r. (wstąpienie do UE)

Media polonijne | edytuj kod

Obecnie emitowane są 3 telewizje nadające z terytorium Polski dla rodaków za granicą należące do trzech największych nadawców telewizyjnych w Polsce – TVP Polonia, Polsat 2 International i TVN International. Kanały te emitują przede wszystkim powtórki z kanałów dla widzów w Polsce.

W Chicago działa największa polskojęzyczna telewizja poza terytorium RP – Polvision Waltera Kotaby.

Zobacz też | edytuj kod

 Wykaz literatury uzupełniającej: Polonia.

Przypisy | edytuj kod

  1. Anna Runge, Jerzy Runge: Słownik pojęć z geografii społeczno-ekonomicznej. Videograf Edukacja, 2008, s. 243–244. ISBN 978-83-60763-48-3.
  2. Rządowy program współpracy z Polonią i Polakami za granicą w latach 2015–2020. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, 2015. s. 2–3. [dostęp 2016-12-11].
  3. Definicje, pojęcia dotyczące spraw polonijnych. Ministerstwo Spraw Zagranicznych. [dostęp 2016-12-11].
  4. Poláci na Těšínsku.
  5. Mečislav Borák (red.), Nástin dějin Těšínska, Ostrava 1992.
  6. Leoš Šatava, Národnostní menšiny v Evropě, Praha 1994.
  7. Władysław Sosna (red.), Śląsk Cieszyński, Cieszyn 2001.
  8. Reginald Kneifel, Topographie des kaiserl. königl. Antheils von Schlesien I-III, Brünn 1804-1805.
  9. Wojciech Janik, Bitwa pod Skoczowem 28–30 stycznia 1919 roku: geneza, przebieg, skutki, Cieszyn 1999.
  10. Jerzy M. Roszkowski, Zapomniane Kresy. Spisz, Orawa, Czadeckie w świadomości i działaniach Polaków 1895-1925, 2012.
  11. Rządowy program współpracy z Polonią i Polakami za granicą w latach 2015–2020. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, 2015. s. 3–4. [dostęp 2017-11-05].
  12. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Polonia w liczbach (pol.). W: Polska Diaspora na świecie (dane szacunkowe 2007) [on-line]. Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”. [dostęp 2014-03-11]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  13. a b Polacy na Białorusi – Liczebność i rozmieszczenie ludności polskiej według ostatnich spisów powszechnych.
  14. Population Census – Key Figures – Statistical Service of Cyprus.
  15. Wyniku spisu z 2011 (wynik nie uwzględnia mieszanych deklaracji).
  16. Raport Ambasady RP w Berlinie. W: Krzysztof Sawicki: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2009. zespół pracowników Departamentu Współpracy z Polonią MSZ. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2009, s. 177. ISBN 978-83-89607-81-2. [dostęp 2011-02-28]. (pol.)
  17. Spis powszechny 2011.
  18. Cittadini Stranieri. Popolazione residente per sesso e cittadinanza al 31 Dicembre 2009. Italia – Tutti i Paesi – Istituto Nazionale di Statistica.
  19. „Dossier Statistico Immigrazione 2012” – Caritas.
  20. a b c Polacchi in Italia - comuni-italiani.it
  21. Amt für Statistik Berlin-Brandenburg: Foreign residents of Berlin.
  22. Ausländische Bevölkerung in Hamburg am 31.12.2016.
  23. Statistisches Jahrbuch der Stadt Frankfurt am Main
  24. Les immigrés par sexe, âge et pays de naissanceInstitut national de la statistique et des études économiques, 2011.
  25. Aire urbaine 2010 de Marseille – Aix-en-Provence (003) – NAT1 – Population par sexe, âge et nationalité – 2011.
  26. A summary of countries of birth in London, Census Update – Office for National Statistics.
  27. South: Polish immigration – BBC.
  28. Jaka jest najliczniejsza grupa obcokrajowców w Wielkiej Brytanii? Tak, dobrze się domyślacie. [dostęp 2015-08-27]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  29. Brussels Institute for Statistics and Analysis: Studies and statistics.
  30. AusländerInnen - linz.at
  31. Cittadini Stranieri. Bilancio demografico anno 2009 e popolazione residente al 31 Dicembre – Tutti i paesi di cittadinanza. Comune: RomaIstituto Nazionale di Statistica, 2014.
  32. Foreign Citizens. Resident Population by sex and citizenship on 31st december october 2013. Province: Roma – Istituto Nazionale di Statistica, 2014.

Bibliografia | edytuj kod

  • Raport Ambasady RP w Berlinie. W: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2012. Zespół pracowników Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą MSZ. Warszawa: Ministerstwo Spraw Zagranicznych, 2013, s. 177. ISBN 978-83-63743-17-8. [dostęp 2013-11-27]. (pol.)
  • Jan Rozwadowski: Emigracja polska we Francji. Europejski ruch wychodźczy. La Madeleine lez Lille, 1927 (304 s.)
  • Edmond Marek: Luźne refleksje. O Polonii francuskiej. Wczoraj – dzisiaj – jutro. Lille 1982 (25 s.)
  • Jan Paweł II a emigracja i Polonia 1978–1989. pod red. R. Dzwonkowskiego, S. Kowalczyka, E. Walewandra. Lublin 1991
  • Edward Kołodziej: Emigracja z ziem polskich i Polonia. (1831–1939). Informator o źródłach przechowywanych w terenowych archiwach państwowych w Polsce. Warszawa, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1997 (185 s.)
  • Rocznik Polonii. Periodyk naukowy poświęcony społeczności polskiej i polonijnej w świecie. Nr 2. Wyd. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2006 (192 s.)
  • Przegląd Polsko-Polonijny. Periodyk (półrocznik) naukowy poświęcony społeczności polskiej i polonijnej w świecie, Nr 1. Wyd. Stowarzyszenie „Polska w Świecie”. Gorzów Wielkopolski 2011, s. 333, il.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Polonia" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy