Polscy Socjaliści


Polscy Socjaliści w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Logo używane przez PS.

Polscy Socjaliści (PS) – organizacja konspiracyjna Polskiej Partii Socjalistycznej działająca w okresie 1941–1943.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Organizacja została powołana 1 września 1941 na zjeździe organizacji konspiracyjnych „Barykada Wolności”, „Gwardia” oraz luźnych grup lewicy z Łodzi i Lwowa. Na zjeździe wyłoniono Komitet Centralny w składzie – Adam Próchnik ps. Artur (przewodniczący), Stanisław Chudoba ps. Stefan (sekretarz), Edward Osóbka ps. Janusz (skarbnik), Leszek Raabe ps. Marek (wojsko), Henryk Wachowicz ps. Aleksander (sprawy organizacyjne), Piotr Gajewski ps. Piotruś (wydział zawodowy). Wyłoniono również Radę Polityczną w składzie: Zygmunt Szymanowski, Jan Cynarski-Krzesławski, Włodzimierz Kaczanowski, Stanisław Płoski, Wacław Schayer, Wincenty Markowski, Jadwiga Markowska, Jan Stefan Haneman[1]. W przyjętej na Zjeździe „Deklaracji politycznej Polskich socjalistów” zapowiedziano, że Polscy Socjaliści będą dążyć do zjednoczenia ruchu socjalistycznego i porozumienia z ruchem ludowym oraz pracowniczym w celu utworzenia w przyszłości rządu ludowego[1]. Polscy Socjaliści nie stanowili zatem odrębnej partii politycznej lecz uważali się za grupę PPS równorzędną z PPS-WRN. Pod patronatem przewodniczącego Rady Naczelnej PPS Zygmunta Żuławskiego toczono od 1941 rozmowy o połączeniu PS z PPS-WRN.

Organizacja popierała rząd gen. Sikorskiego, oraz jego politykę wobec ZSRR, nie zmieniając jednocześnie negatywnej oceny systemu komunistycznego.

Po ustąpieniu PPS-WRN z Politycznego Komitetu Porozumiewawczego, na miejsce przeznaczone dla PPS, z inicjatywy Zygmunta Żuławskiego oraz Józefa Grudzińskiego ze Stronnictwa Ludowego, we wrześniu 1941 wszedł przedstawiciel Polskich Socjalistów Adam Próchnik. W skład Kierownictwa Walki Cywilnej wszedł Leszek Raabe, zaś oddziały bojowe zaczęły współpracę ze strukturami ZWZ.

Działania zjednoczeniowe Polskich Socjalistów z PPS WRN zostały przerwane 22 maja 1942 w związku ze śmiercią Adama Próchnika. Po tym wydarzeniu, w maju 1942 kierownictwo organizacji objął usunięty wcześniej z PPS-WRN Henryk Wachowicz. W lipcu 1942 wskutek wejścia do organizacji agenta Gestapo, doszło do licznych aresztowań (aresztowano m.in. Henryka Wachowicza, Tadeusza Korala, mjr. Malinowskiego „Witalis” z ZWZ, Wiktora Strzeleckiego „Karol Buka” kuriera rządu w Londynie). Spowodowało to paraliż organizacji. Dodatkowym elementem było wypuszczenie na wolność przez Gestapo Henryka Wachowicza, co wywołało pojawienie się wątpliwości, co do jego roli w organizacji. W efekcie nastąpił również spadek zaufania do całej PS[2].

Na czele PS stanął wreszcie Wincenty Markowski, a w redakcji „Robotnika” Stanisława Chudobę zastąpił Władysław Jakubowski. Spory wewnątrz organizacji pomiędzy zwolennikami jedności PPS oraz zwolennikami wyodrębnienia się osobnej partii politycznej doprowadziły do silnych podziałów.

W marcu 1943 część organizacji, wraz z przewodniczącym oraz oddziałami wojskowymi (Socjalistyczna Organizacja Bojowa) i młodzieżowymi (grupa „Płomienie”) weszła w skład PPS-WRN, zaś Wincenty Markowski ustąpił miejsce w Politycznym Komitecie Porozumiewawczym Kazimierzowi Pużakowi. Pozostali członkowie PS przekształcili organizację w Robotniczą Partię Polskich Socjalistów[3].

Organizacja terenowa PS obejmowała: Warszawę, Warszawę-pomiejską, Łódź, Radom, Skarżysko, Końskie, Radomsko, Podlasie, Lubelskie, Zamojskie i zalążki w Krakowie.

Prasa | edytuj kod

Głównymi wydawnictwami organizacji były wydawnictwa: „Barykada Wolności” przekształcona w „Robotnika"(red. Stanisław Chudoba później Władysław Jakubowski), miesięcznik „Gwardia” (red. Leszek Raabe), „Na barykadzie”, „Zagadnienia” (red. Włodzimierz Kaczanowski), „Płomienie” (red. Karol Lipiński, Jan Strzelecki).

Organizacja bojowa | edytuj kod

Siłą zbrojną były Formacje Bojowo-Milicyjne Polskich Socjalistów a następnie Socjalistyczna Organizacja Bojowa.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b JanJ. Tomicki JanJ., Polska Partia Socjalistyczna, 1892-1948, Książka i Wiedza, 1983, s. 418, ISBN 978-83-05-11099-0  (pol.).
  2. Według Jana Mulaka, Wachowicz był jak najzupełniej niewinny usiłując oszukać Gestapo, cyt. za: Jan Mulak, Dlaczego?, s. 75, natomiast Kazimierz Pużak jednoznacznie negatywnie ocenia rolę Wachowicza, cyt. za K.Pużak, Wspomnienia 1939-1945, Gdańsk 1989, s. 39. Podobnie Romuald Kaczmarek, który udowodnił, że Wachowicz rozpoznał i zadenuncjował Niemcom na Pawiaku sławnego działacza PPS-WRN, poszukiwanego przez Gestapo Antoniego Purtala, zatrzymanego przypadkowo jako Jan Bogon, o którym hitlerowcy niezbyt pewnie sądzili, że może jest Tomaszem Arciszewskim. Tym samym Wachowicz przesądził o wyroku śmierci dla Purtala. Cyt. za: Kaczmarek R., List w sprawie artykułu o Antonim Purtalu, „Przegląd Nauk Historycznych”, R.5, 2006, nr 2(10), s. 317-318; Kaczmarek R., Zamach na Schultzego, Mówią Wieki, nr 2 (2008), s. 25.
  3. MaciejM. Żuczkowski MaciejM., Socjaliści Polscy w „wojnie o całe jutro świata"., „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, 128 (7), Instytut Pamięci Narodowej, 2011, s. 23, ISSN 1641-9561 [zarchiwizowane z adresu 2020-09-17]  (pol.).c?

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Polscy Socjaliści" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy