Poprawność polityczna


Poprawność polityczna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Poprawność polityczna (ang. political correctness) – sposób używania języka w dyskursie publicznym, którego deklarowanym celem jest zachowanie szacunku oraz tolerancji wobec członków mniejszości[1], w szczególności wobec grup dyskryminowanych[2]. Współczesne znaczenie tego terminu zostało ukształtowane przez debatę pomiędzy konserwatystami (np. Allan Bloom, Dinesh D’Souza) a przedstawicielami nowej lewicy w USA w latach 80. XX wieku[3].

W Wielkiej Brytanii i USA termin na ogół funkcjonuje jako określenie o negatywnych konotacjach[4]. Stosowany jest przez osoby o prawicowych poglądach, jako rodzaj krytyki działań mających na celu walkę z seksizmem, rasizmem, homofobią[5].

Spis treści

Koncepcja znaczenia | edytuj kod

Poprawność polityczna ma polegać na unikaniu w dyskursie publicznym stosowania obraźliwych słów i zwrotów oraz zastępowaniu ich wyrażeniami bardziej neutralnymi. Obejmuje również samoograniczanie w posługiwaniu się symbolami i określeniami, które mogą wykluczać, marginalizować lub obrażać dyskryminowane grupy społeczne[6].

Celem jej stosowania może być obniżenie poziomu antyspołecznych uprzedzeń i dyskryminacji danych grup społecznych. Używanie zwrotów bardziej neutralnych może być także motywowane chęcią uniknięcia protekcjonalności i respektowania godności osób, do których odnoszą się pejoratywne określenia. Poprawność polityczna opiera się na zaczerpniętym m.in. od B. L. Whorfa założeniu, że język wpływa na rzeczywistość, a stosowanie obraźliwego, atakującego języka, przyczynia się do zwiększenia poziomu uprzedzeń i wpływa na postawy wobec dyskryminowanych grup[7].

Poprawność polityczna ma na celu unikanie zwrotów, które mogą być uznawane za obraźliwe lub nacechowane negatywnie. Określenia tego rodzaju bywają zastępowane eufemizmami[8]. W przypadku niektórych języków poprawność polityczna objawia się próbami wprowadzania feminatywów, żeńskich odpowiedników męskich nazw zawodów[8]. Z perspektywy lingwistycznej działania te można uznać za formę preskryptywizmu, gdyż ich celem jest wywarcie pewnego wpływu na zachowania językowe (w tym przypadku nie chodzi jednak o tzw. poprawność językową)[9].

Poprawność polityczna nie jest skodyfikowanym ani spójnym zbiorem zasad, których przestrzegania broni pewna instytucja, lecz zjawiskiem społecznym obecnym w dyskursie publicznym.

Krytyka koncepcji poprawności politycznej | edytuj kod

Krytycy poprawności politycznej twierdzą, że zbyt „delikatne” postępowanie wobec mniejszości wywołuje niechęć reszty społeczeństwa do wyżej wymienionych, ogół społeczeństwa może bowiem uznać, że mniejszościom przysługują przywileje[potrzebny przypis].

Niektóre osoby, szczególnie o poglądach konserwatywnych, porównują poprawność polityczną do nowomowy[10]. Spotyka się ona z negatywnym odbiorem tych środowisk przez postrzeganie jej jako zakazu krytyki określonych grup, wynikający z ich pochodzenia, historii, kultury lub zachowania. Poprawność polityczna przez krytyków bywa określana mianem cenzury[11] lub neocenzury[12], bywa uważana za ograniczającą wolność słowa i wyrażania przekonań.

Niektórzy językoznawcy zwracają uwagę na niewłaściwe stosowanie zasad politycznej poprawności w odniesieniu do określeń niemających w danej kulturze negatywnych konotacji[13]. Jerzy Bralczyk uważa, że nie należy usuwać z języka tradycyjnych słów na określenie narodowości, ale używać ich w pozytywnym kontekście[14].

Przykłady zastosowania | edytuj kod

Logo drużyny Cleveland Indians zwane „Chief Wahoo” (Wódz Wahoo) było uważane za niepoprawne politycznie przez wiele osób, szczególnie przez rdzennych Amerykanów. W 1973 logo zostało przerysowane tak, by było bardziej poprawne politycznie[15], ale także to poprawione logo wzbudza kontrowersje[16].

Wyjątkowym w skali świata problemem była obecność dwóch nazw Macedonii – większość państw używa w stosunkach dyplomatycznych nazwy Republika Macedonii. Alternatywna nazwa „Była Jugosłowiańska Republika Macedonii” została wypracowana w wyniku działań m.in. władz Grecji, na terytorium której leżą: region Macedonia i część krainy historycznej o nazwie Macedonia. Istotą poprawności politycznej, mającej skłaniać do stosowania tej drugiej nazwy, są liczne kontrowersje, głównie w kwestii stosowania oznaczenia „Macedończycy” zarówno na określenie narodu słowiańskiego, jak i zamieszkującej Grecję grupy etnicznej (zob. Macedonia - nazwa)[17][18].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. poprawność polityczna – Słownik języka polskiego PWN, sjp.pwn.pl [dostęp 2019-01-08]  (pol.).
  2. poprawność polityczna, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-11-26] .
  3. Hughes 2011 ↓, s. 67.
  4. Hughes 2011 ↓, s. 69.
  5. Kohl 1992 ↓.
  6. Political Correctness (ang.). English Oxford Living Dictionaries. [dostęp 2018-01-17].
  7. Watt 2009 ↓, s. 161.
  8. a b David 2017 ↓.
  9. PaulP. Baker PaulP., SibonileS. Ellece SibonileS., Key Terms in Discourse Analysis, A&C Black, 2011, s. 102, ISBN 978-1-84706-321-2  (ang.).
  10. Schmidt M. The Orwellian Language of Big Government, NTUF Policy Paper 152
  11. Kamil Janiszewski, Poprawność polityczna – legalna cenzura
  12. Słowo w relacjach społecznych, opoka.org
  13. JanJ. Grzenia JanJ., Lapończycy czy Samowie?, Poradnia językowa PWN, sjp.pwn.pl, 11 maja 2005 [dostęp 2019-01-18] .
  14. JerzyJ. Bralczyk JerzyJ., Ukrainiec, Poradnia językowa PWN, sjp.pwn.pl, 7 listopada 2002 [dostęp 2019-01-18] .
  15. Rochelle Steinhaus,The Real Chief Wahoo?, Court TV Online, July 31, 2001. Accessed June 19, 2007.
  16. Filip Bondy, Selig's uncivil wrong, NY Daily News, March 8, 2007. Accessed June 19, 2007.
  17. Macedonia. Słownik Języka Polskiego PWN[1].
  18. Wayne Madsen. What’s in a Name? Political Correctness. Strategic Culture Foundation

Bibliografia | edytuj kod

  • Geoffrey Hughes: Political Correctness: a History of Semantics and Culture. Hoboken: 2011. ISBN 978-1-4443-6029-5.
  • Herbert Kohl. Uncommon Differences: On Political Correctness, Core Curriculum and Democracy in Education. „The Lion and the Unicorn”. Volume 16, Number 1, 1992. DOI: 10.1353/uni.0.0216 (ang.). 
  • Dominic Watt: Political Correctness. W: Siobhan Chapman: Key ideas in linguistics and the philosophy of language. Edinburgh: 2009. OCLC 932573959.
  • Jaroslav David: POLITICKÁ KOREKTNOST. W: Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová: Nový encyklopedický slovník češtiny. 2017. (cz.)
Kontrola autorytatywna (language politics):Identyfikatory zewnętrzne:
Na podstawie artykułu: "Poprawność polityczna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy