Poręba


Na mapach: 50°29′34″N 19°20′01″E/50,492778 19,333611

Poręba w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Poręba – miasto w Polsce w województwie śląskim, powiecie zawierciańskim nad Czarną Przemszą.

Spis treści

Demografia | edytuj kod

Dane z 30 czerwca 2004:

Piramida wieku mieszkańców Poręby w 2014 r.[1]:

Integralne części miasta Poręba | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Osada założona została w XIV w. Pierwsza wzmianka o Porębie pochodzi z 1373 r. Do 1954 r. siedziba gminy Poręba. W 1957 r. uzyskała status osiedla. W latach 1973–1975 i od 1982 r. była samodzielnym miastem. W latach 1975–1982 położona w granicach Zawiercia. Na terenie dzisiejszej Poręby istniało dawniej wielkie rozlewisko wodne zwane Czarnym Jeziorem. Od tego jeziora Poręba wzięła część swej pierwotnej nazwy. W 1375 osada nosiła nazwę Czarnej Poręby i należała do morawczyka Krzywosąda, zwanego pospolicie Krzywakiem. W XV w. nazwa została zmieniona na Porębę Mrzygłodzką i przeszła w ręce szlachcica Pileckiego. W XVI w. osadnictwo tych terenów na prawie magdeburskim spowodowało znaczny rozkwit Poręby. Bujne tereny leśne, złoża węgla brunatnego i rudy sprzyjały rozwojowi przemysłu. W miejscowych lasach wypalano węgiel drzewny. Rozwijał się wytop żelaza oraz stali.

Po III rozbiorze Polski, w 1795 r., wybudowano w zakładzie pierwszy piec do przetapiania rudy. Uruchomienie pieca odlewniczego stworzyło z Poręby ośrodek przemysłowy. Odlewano rury żelazne, elementy do młynów, cegielni oraz innych fabryk, a także na potrzeby rolnictwa. Odlewnia odlewała naczynia emaliowane i urządzenia sanitarne. Poręba rozwijała się wraz z fabryką. Powstawały nowe osiedla. W latach 1930–1935 wybudowano trzy szkoły podstawowe. W czasie II wojny światowej Niemcy zmienili nazwę Poręby na „Haudorf”. Jeszcze przed I wojną światową w fabryce rozpoczęto produkcję obrabiarek, a po II wojnie obrabiarek ciężkich.

Miejscowość dwukrotnie odwiedził polski malarz Artur Grottger. Latem 1858 r. spędzał wakacje u pp. Bobrowskich[2], a w 1866 r. pracował w miejscowości nad jednym z cykli swoich rysunków pt. „Wojna[3]. Miejscowość jest miejscem narodzin rektora Akademii Górniczo-Hutniczej - Zygmunta Kowalczyka oraz malarki Stefanii Zarembskiej.

W latach 1975–1982 w Poręba była dzielnicą Zawiercia.

Turystyka | edytuj kod

Poręba słynie także z lokalnej potrawy zwanej prażonkami (ziemniaki pokrojone w grube plastry pieczone razem z kiełbasą, boczkiem, cebulą i innymi składnikami). Unikatem jest też naczynie do ich przyrządzania jest to kociołek produkowany w Porębie od ponad 200 lat. Współcześnie ten odlew żeliwny posiada trzy nóżki i pokrywę, która jest do garnka dociskana śrubą. Jednak dawniej potrawę w garnku przykrywano odwróconą darnią trawy.

Co roku w Porębie urządzany jest Światowy Festiwal Prażonek, gdzie mieszkańcy wspólnie pieką w prażonki. Główną atrakcją festiwalu jest prażenie wielkiego żeliwnego kotła wypełnionego 160 kg ziemniaków.

Zabytki | edytuj kod

Wieża wyciągowa do transportu wsadu wielkopiecowego z 1798 roku
  • wieża wyciągowa w Porębie z 1798 r. – jeden z najstarszych zabytków techniki w województwie śląskim;
  • dwie kapliczki z przełomu XVIII i XIX w. znajdujące się w Porębie i na Górce;
  • pałacyk z przełomu XVIII i XIX w. obecnie poczta;
  • pałacyk z XIX w. obecnie urząd miasta;
  • kościół neogotycki z lat 1901–1908;
  • stary piec odlewniczy (wspomniana wyżej wieża wyciągowa to fragment pieca odlewniczego);
  • dąb „Bartek” liczący ponad 700 lat, obwód 600 cm najstarszy pomnik przyrody w województwie śląskim;
  • dwie lipy liczące około 300 lat znajdujące się na Krzemiendzie przy trasie Zawiercie – Siewierz;
  • starodrzew 92 dębów przy ul. Przemysłowej;
  • hala starego zakładu z 1898 r. (spłonęła 2 czerwca 2008 r. – pozostały jednak mury zewnętrzne);
  • karczma z II połowy XIX w. w Niwkach.

Transport | edytuj kod

 Zobacz też: Poręba (stacja kolejowa).

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 78 ChmielnikChałupki i linia kolejowa Tarnowskie Góry – Zawiercie.

Obiekty sportowe | edytuj kod

  • Stadion Miejski w Porębie
  • Boisko sportowe do siatkówki plażowej koło FUM PORĘBA
  • Boisko sportowe do tenisa koło FUM PORĘBA
  • Basen koło FUM PORĘBA
  • Dwa zalewy Poręba I i Poręba II
  • Boisko do gry w piłkę nożną, piłkę siatkową i koszykówki przy ZS w Porębie
  • Halę widowiskowo-sportową należącą do MZS w Porębie
  • Orlik 2012

Edukacja | edytuj kod

Przedszkola | edytuj kod

  • Przedszkole Miejskie nr 1
  • Przedszkole nr 2 w Szkole Podstawowej nr 2 im. Jana Pawła II

Szkoły podstawowe | edytuj kod

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Wojska Polskiego w Miejskim Zespole Szkół
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Pawła II

Gimnazja | edytuj kod

  • Gimnazjum im. Stanisława Staszica w Miejskim Zespole Szkół (zlikwidowane)

Szkoły średnie | edytuj kod

  • Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół
  • Technikum w Zespole Szkół

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół Świętego Józefa Oblubieńca NMP

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Łazy, Myszków, Siewierz, Zawiercie

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Poręba polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. „Grottger. Wystawa w 150. rocznicę urodzin i 120. rocznicę śmierci artysty”, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 1988, str. 12.
  3. Wiesław Juszczak, Artur Grottger, Pięć cyklów, Warszawa: Arkady, 1959, s. 19.
  4. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Poręba" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy