Postawy


Na mapach: 55°07′N 26°50′E/55,116667 26,833333

Postawy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Postawy, Pastawy (biał. Паставы, Pastawy, ros. Поставы) – miasto na Białorusi, centrum administracyjne rejonu postawskiego obwodu witebskiego. Położone w północnej części kraju na Pojezierzu Białoruskim, nad rzeką Miadziołkądopływem Dzisny, 20 km od granicy z Litwą. Od zachodu graniczy z jeziorem Zadziewskim. Leży na historycznej Wileńszczyźnie. Liczba mieszkańców wynosi 20,1 tys. (2014). W mieście krzyżują się drogi R27 i R110.

Od 2008 roku miasto partnerskie Wejherowa.

Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiego[2].

Spis treści

Herb | edytuj kod

Herb Postaw został ustanowiony 20 stycznia 2006 ukazem prezydenta Białorusi nr 36[3].

Historia | edytuj kod

Starożytność | edytuj kod

Według danych archeologicznych starożytna osada w miejscu Postaw istniała w 2-gim tysiącleciu p.n.e. na północnym brzegu jeziora Zadevskaga. Podczas prac wykopaliskowych znaleziono skrobaki krzemienne, groty, noże i ceramiczne części.

Średniowiecze | edytuj kod

Pierwsza pisemna wzmianka Postaw, zwanych Posadnik pochodzi z 996 roku. Rosyjski historyk Siergiej Fiodorow w swojej pracy "Osady na północno-zachodnim terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego", opublikowanej w Sankt Petersburgu, napisał: "osada powstała w 996 roku. Despot Zenowicz, przyjezdny magnat, upodobał sobie to miejsce i założył w 1005 roku (osadę)". Prawdopodobnie w 1409 roku Wielki Książę Witold podniósł Postawy do rangi miasteczka.

W I Rzeczypospolitej | edytuj kod

W 1522 roku właściciel miejscowych dóbr Jan Zenowicz wzniósł w mieście, na rynku drewniany kościół parafialny Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (przebudowany w 1760 roku, został rozebrany po powstaniu styczniowym). Miasteczko znajdowało się wówczas w powiecie oszmiańskim, województwie wileńskim w Wielkim Księstwie Litewskim. W 1579 roku Postawy znalazły się na trasie pochodu króla Stefana Batorego na Połock. W Postawach wyznaczono punkt zborny artylerii. Następnie transportowano ją rzekami Miadziołką i Dziśnienką do Dzisny[4]. Na początku XVII wieku majątek i miasteczko stały się własnością Biegańskich. W 1628 roku Postawy zostały ośrodkiem wolnego handlu. Z Postaw prowadziły drogi do Miadzioła, Głębokiego i Druji. Po drugiej stronie rzeki znajdowało się przedmieście Miadziołka, który miał obszar 17 jardów. Łącznie Postawy zajmowały wówczas obszar 66 jardów. Poza granicami miasta nie było domostw.

W 1640 r. na północny zachód od centrum Postaw, na wyspie utworzonej przez rzekę i kanał Miadziołka, sekretarz króla Władysława IV Wazy, Stanisław Biegański, ufundował kościół i klasztor ojców franciszkanów. Podczas wojny trzynastoletniej miasto zostało zniszczone przez Rosjan, ocalało tylko 5 domów.

W ostatnich latach I Rzeczypospolitej Postawy znane były jako miasteczko sądowe bardzo rozległego powiatu oszmiańskiego: od 1775 roku na zmianę z Oszmianą odbywały się tu sądy powiatowe. W 1780 roku otwarto w Postawach tak zwaną szkołę podwydziałową, znajdującą się pod zarządem Szkoły Głównej Wileńskiej, czyli późniejszego Uniwersytetu Wileńskiego. Postawy należały m.in. do Deszpotów i Zenowiczów, zaś w drugiej połowie XVIII w. do Antoniego Tyzenhauza, wtedy nastąpił rozwój i rozbudowa miasteczka. Antoni Tyzenhauz, słynny reformator epoki stanisławowskiej urządził w Postawach swą główną siedzibę i zamienił miasteczko w promieniujący na okolicę ośrodek kultury i oświaty. Staraniem Tyzenhauzów Postawy w 1791 roku otrzymały prawa miejskie i stały się na krótko (w latach 1791-96) stolicą powiatu zawilejskiego.

Okres zaborów | edytuj kod

Postawy w XIX w.

W 1795 w wyniku III rozbioru Polski Postawy zostały włączone do powiatu dziśnieńskiego w zaborze rosyjskim. W latach 1814-1853 Postawy należały do Konstantego Tyzenhauza, który założył tu muzeum ornitologiczne i galerię sztuki, w której w 1840 roku było ponad 60 dzieł sztuki. 26 czerwca 1863 roku podczas powstania styczniowego niedaleko Postaw w Kropiwnikach został rozbity oddział Leona Ostoji. Przedtem został on z 30 ludźmi odcięty po bitwie pod Lubkami niedaleko Iży i udał się w powiat dziśnieński. W potyczce poległo 3 powstańców, a 8 dostało się do niewoli, wśród nich dowódca. W 1880 roku majątek przeszedł w posiadanie Przeździeckich. W końcu XIX wieku miasto liczyło 2400 mieszkańców. Do jego rozwoju przyczyniła się budowa w 1897 roku linii kolejowej z Podbrodzia do Królewszczyzny. W latach 1898-1904 na fundamentach i piwnicach dawnego klasztoru franciszkanów wybudowano ceglany kościół św. Antoniego Padewskiego według projektu Artura Goebla.

W czasie I wojny światowej zniszczono kościół św. Antoniego Padewskiego. W Postawach znajdował się pomnik upamiętniający niemieckich żołnierzy, obecnie nieistniejący.

II Rzeczpospolita i II wojna światowa | edytuj kod

W czerwcu 1919 roku, zajmująca odcinek pod Postawami, 3 kompania 6 pułku piechoty legionów, dowodzona przez ppor. Jana Niemierskiego, została otoczona w mieście przez przeważające siły nieprzyjaciela. Przez trzy dni (19-21 czerwca 1919) kompania broniła się odpierając natarcia sowieckie, aż do nadejścia odsieczy[5].

Dnia 1 czerwca 1920 r. 159 pp wielkopolskiej[6], należący do VII brygady rezerwowej, uderzył dwoma batalionami na Postawy zajęte przez oddziały sowieckie. Nieprzyjaciel powstrzymał atak IV batalionu. Powodzenie uzyskał III batalion, który o godz. 8-mej zajął Postawy. W walkach zdobyto dwa działa. 159 pp wlkp. stracił 7 zabitych i 31 rannych[7].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości miasto zostało siedzibą powiatu postawskiego i wiejskiej gminy Postawy w województwie wileńskim, a liczba mieszkańców zaczęła szybko rosnąć. W latach dwudziestych odbudowano kościół parafialny. W 1934 roku wzniesiono pomnik obok mogiły zbiorowej ponad 30 żołnierzy polskich poległych w latach 1919-1920 podczas wojny polsko-bolszewickiej. W 1939 roku Sowieci zdewastowali pomnik, a następnie próbowali go przewrócić za pomocą czołgów. Zdołali go jednak tylko pochylić. Następnie chciano go wysadzić w powietrze, jednak nie zrobiono tego w wyniku protestów mieszkańców. Żelazne krzyże usunięto, a kości leżących tam żołnierzy wywieziono podobno w okolice Postaw. W miejscu cmentarza wybudowano dwupiętrowy dom. Zdewastowany pomnik stoi do dziś, odseparowany od rynku tym budynkiem. 18 sierpnia 1931 roku odbył się w Postawach kongres eucharystyczny.

Postawy w 1941

Od września 1939 do 1941 miasteczko znalazło się pod okupacją sowiecką, a później latach 1941-1944 pod okupacją niemiecką. W 1940 roku Sowieci zburzyli sukiennice znajdujące się na rynku wybudowane w drugiej połowie XVIII wieku. Ze względu na liczną społeczność żydowską zamieszkującą miasto Niemcy w kwietniu 1942 roku utworzyli getto. Do listopada 1942 roku zabito około 4000 Żydów. W 1942 roku Niemcy rozstrzelali ks. Bolesława Maciejewskiego, który był miejscowym proboszczem od 1933 roku.

Okres powojenny | edytuj kod

W latach 1945-1991 Postawy znajdowały się w Białoruskiej SRR. W latach 50. komuniści zburzyli cerkiew pounicką. Budynek został zbudowany w XVIII wieku. Do 1815 roku mieścił się tam sąd. Gdy spłonęła drewniana cerkiew Konstanty hrabia Tyzenhauz oddał budynek prawosławnym. W 1893 roku została zbudowana nowa murowana cerkiew prawosławna św. Mikołaja Cudotwórcy. W 1959 roku odebrano wiernym kościół św. Antoniego Padewskiego, który został im zwrócony w 1989 roku. Na cmentarzu znajduje się kwatera polskich żołnierzy poległych w wojnie polsko-bolszewickiej ekshumowanych z miejscowości Bahudziuki, Hoduciszki, Komaje, Koziany, Michaliszki, Ozierawa, Platerowo, Podzisienka, Przewożniki, Rabeki, Wielka Olsia, Wilejty, Winogrady.

Obecnie w Postawach mieści się siedziba władz rejonu w obwodzie witebskim. Przedmieścia Postaw są zabudowane drewnianymi domami w otoczeniu ogródków. Główna ulica, biegnąca ze wschodu na zachód, przecina rzekę Miadziołkę rozlaną tu w dwa stawy. Przy rozdzielającym je moście znajduje się tama i zabytkowy, późno klasycystyczny młyn wodny z drugiej połowy XIX wieku z zachowanymi starymi mechanizmami. Na brzegu mniejszego ze stawów stoi neogotycki kościół św. Antoniego Padewskiego. Od mostu niedaleko do Rynku. Dzięki jego unikalnej, zabytkowej zabudowie Postawy uważane są za jedno z najciekawszych pod względem architektonicznym i urbanistycznym miast Białorusi.

W mieście znajduje się stadion piłkarski o pojemności 2000 osób, na którym mecze rozgrywał klub piłkarski PMC Postawy.

Demografia | edytuj kod

Przemysł | edytuj kod

Zabytki | edytuj kod

Pałac Tyzenhauzów i Przeździeckich XVIII-wieczne kamienice na północnej stronie dawnego Starego Rynku

Zniszczone obiekty zabytkowe | edytuj kod

  • Budynek sądu z XVIII wieku, później cerkiew unicka, następnie prawosławna, zburzona w latach 50. XX wieku
  • Sukiennice z drugiej połowy XVIII wieku, zburzone w 1940 roku
  • Szkoła oficerska

Kościół rzymskokatolicki | edytuj kod

Kościół św. Antoniego Padewskiego  Osobny artykuł: Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Antoniego z Padwy w Postawach. Osobny artykuł: Parafia Jezusa Miłosiernego w Postawach.

W XVI wieku powstała rzymskokatolicka parafia w Postawach. Pierwszy drewniany kościół ufundował Jan Zenowicz herbu Deszpot. Obecna, murowana świątynia została zbudowana w latach 1898-1904. W 2014 r. powstała druga parafia rzymskokatolicka w mieście. Od 2017 r. nabożeństwa odbywają się w tymczasowej kaplicy.

Miasta partnerskie | edytuj kod

Polski pomnik z czasów II Rzeczypospolitej

Ludzie związani z Postawami | edytuj kod

Galeria | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского т..., www.belstat.gov.by [dostęp 2019-03-07] .
  2. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 81.
  3. Alaksandr Łukaszenka: УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ - 20 января 2006 г. № 36 (ros.). Narodowy Internetowy Portal Prawny Republiki Białorusi, 2006-01-20. [dostęp 2010-04-05].
  4. Postawy, personal.inet.fi [dostęp 2016-04-26] .
  5. W Postawach polegli szeregowcy 6 pp leg.: Nojech Blutsztejn, Antoni Jóźwiak, Józef Praski, Michał Wieczorek
  6. Dn. 05.03.1921 r. 159 pp wlkp. został przemianowany na 74 pułk piechoty, a w 1922 r. do nazwy pułku dodano przydomek „górnośląski”.
  7. W dniach 01.06-24.07.1920 w Postawach polegli następujący żołnierze 159 pp wlkp.: sierż. Józef Konieczka, szeregowcy Edward Arnip, Antoni Brzeziński, Władysław Czmielosz, Henryk Gawroński, Bolesław Grabowski i Maksymilian Nowak. Ogółem w latach 1919-1920 w Postawach i okolicy zginęło co najmniej 22 żołnierzy WP znanych z imienia i nazwiska. Część z nich prawdopodobnie spoczywała w mogile przy rynku.
  8. Назвы вуліц горада Паставы, Весткі.info [dostęp 2016-03-17] .
  9. Gienek, Miasto Postawy i okolice: Spis przedwojennych ulic postawskich, Miasto Postawy i okolice, 4 marca 2016 [dostęp 2016-04-04] .

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (city of raion surbodinance):
Na podstawie artykułu: "Postawy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy