Powałki (wieś w województwie pomorskim)


Na mapach: 53°44′25″N 17°37′10″E/53,740278 17,619444

Powałki (wieś w województwie pomorskim) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Powałki (niem. Powalken) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Chojnice przy drodze wojewódzkiej nr 235. Połączenie z centrum Chojnic umożliwiają autobusy komunikacji miejskiej (linia nr 4).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Historia | edytuj kod

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 4 maja 1357 r.[1]

Wieś Powałki jest starą siedzibą Powalskich[2].

W 1570 r. właścicielem wsi był Jerzy Lewald h. Rogala, pochodzenia niemieckiego[3][4]. W 1648 r. wieś stanowiła własność P. Strzeszkowskiego z Kłodawy[5]. W 1682 r. była własnością Samuela Lewadt-Powalskiego z Powałek[6]. W latach 1744-1749 Powałki wciąż należały do rodziny Powalskich[7].

Niegdyś istniał we wsi kościół przyłączony zapewne jako filialny do Chojnic, prywatnego patronatu. W 1519 r. zburzyli go Krzyżacy. Później jednak, prawdopodobnie przed rokiem 1572 na nowo został on odbudowany i to w dość obszernych rozmiarach, gdyż przez cały czas, kiedy luteranie panowali w Chojnicach (od 1555 do 1616 r.), proboszcz chojnicki mieszkał zwykle w Powałkach, przez co kościół tutejszy stał się nawet parafialnym i to zarówno dla Chojnic, jak i dla Nowej Cerkwi[8]. Fundatorem nowego kościoła był Jerzy Lewald, dziedzic Powałek i gorliwy katolik, który chcąc zachować sąsiednią szlachtę przy wierze katolickiej, wzniósł tam kościół, zapewniając przy tym proboszczowi dotację. 20 stycznia 1617 r. arcybiskup Gembicki przyłączył kaplicę w Powałkach wraz z całą wsią do parafii w Nowej Cerkwi[9][10]. Już rok później, w 1618 r. kaplica w Powałkach, wolą dziedziców tejże wsi – Piotra Lewalda Powalskiego, Jana Gleissena Doręgowskiego oraz Pawła Knuta – została inkorporowana do parafii w Chojnicach, tak że do parafii w Nowej Cerkwi należała zaledwie rok. Jednak z braku duchowieństwa w Chojnicach, w kaplicy nadal funkcje duszpasterskie sprawował proboszcz z Nowej Cerkwi[11]. Odtąd też kościół coraz bardziej upadał: w roku 1653 pisze wizytator Trebnic, że na jego miejscu znajdowała się mała tylko kapliczka, sama już bliska upadku, w której nabożeństwo więcej się nie odprawiało. O uposażeniu powałskiego kościoła rzeczone akta wizytacyjne nie wspominają[12][13].

W 1925 r. kościół parafialny i stacja pocztowa dla Powałk znajdowały się w Chojnicach[14].

W 1928 r. w Powałkach nie istniała szkoła. Stąd też dzieci uczęszczały wraz z dziećmi ze Zbienin do szkoły w Kłodawie. W tym też roku liczba uczniów ze Zbienin i Powałk wynosiła 88. W tym okresie Powałki zamieszkiwało 148 osób[15].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. P. Panske, Handfesten der Komturei Schlochau, Danzing 1921, s. 76-77. 
  2. P. Pragert, Herbarz szlachty kaszubskiej, t. 3, Gdańsk 2009, s. 135. 
  3. P. Pragert, Herbarz szlachty kaszubskiej, t. 3, Gdańsk 2009, s. 52. 
  4. M. Biskup, A. Tomczak, Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w., Toruń 1955, s. 86. 
  5. Regestr poboru podwoynego, red. W. Kętrzyński, w: Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego 6 (1871), s. 190. 
  6. Taryfy podatkowe ziem pruskich z r. 1682, red. S. Kętrzyński, w: Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Fontes 5 (1901), s. 149. 
  7. P. Pragert, Herbarz szlachty kaszubskiej, t. 3, Gdańsk 2009, s. 136. 
  8. Jakub Fankidejski, Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych, Pelplin 1880, s. 329-330. 
  9. Diecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny, red. Czaplewski, Frydrychowicz, Glemma, Mańkowski, Panski, Pelplin 1928, s. 205-207. 
  10. P. Panske, Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej Reformacji i Przeciwreformacji, Toruń 1925, s. 13-14. 
  11. P. Panske, Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej Reformacji i Przeciwreformacji, Toruń 1925, s. 47-48. 
  12. Jakub Fankidejski, Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych, Pelplin 1880, s. 329-330. 
  13. P. Panske, Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej Reformacji i Przeciwreformacji, Toruń 1925, s. 47-48. 
  14. J.K., Spis miejscowości i rodów ziemiańskich województwa pomorskiego, Kraków 1925, s. 94. 
  15. Diecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny, Pelplin 1928, s. 197. 
Na podstawie artykułu: "Powałki (wieś w województwie pomorskim)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy