Powiat moniecki


Na mapach: 53°24′N 22°48′E/53,400000 22,800000

Powiat moniecki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Mapa powiatu

Powiat monieckipowiat w Polsce (województwo podlaskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Mońki.

W skład powiatu wchodzą:

Mieszka tu około 42 tysiące osób, czyli ok. 3,6% ludności województwa podlaskiego[2].

Teren powiatu odznacza się wieloma walorami przyrodniczymi i historycznymi. Ze względu na położenie geograficzne i warunki społeczno-gospodarcze posiada duże możliwości rozwoju rolnictwa i turystyki.

Według danych z 31 grudnia 2019 roku[3] powiat zamieszkiwało 40 412 osób.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Powiat moniecki leży na Nizinie Północnopodlaskiej, głównie na terenach Wysoczyzny Białostockiej i Kotliny Biebrzańskiej. Jego granice częściowo wyznaczają rzeki Lega, Biebrza i Narew.

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Zabytki powiatu monieckiego.

Obszar powiatu w pewnej mierze wchodził w skład staropolskiego powiatu goniądzkiego w ramach ziemi bielskiej (uwzględniając wcześniejsze, dynamiczne zmiany przynależności państwowej[4]). Północno-zachodnia granica powiatu w znacznej mierze pokrywa się z analogiczną granicą dawnego obwodu białostockiego w ramach carskiej Rosji. Następnie obszar powiatu w okresie międzywojennym wchodził w większości w skład ówczesnego powiatu białostockiego w województwie białostockim. W okresie II wojny światowej znaczna część dzisiejszego powiatu została włączona do sowieckiego rejonu monieckiego (następnie przemianowanego na knyszyński).

Powiat moniecki został utworzony 1 kwietnia 1954 roku w województwie białostockim z obszarów wydzielonych z powiatu białostockiego[5]. W chwili utworzenia składał się on z 2 miast i 5 gmin:

Powiat został zlikwidowany wraz z reformą administracyjną w 1975 roku, a ponownie powołany do życia został w 1998. Nowy powiat w znacznej mierze pokrywa się z poprzednią jednostką administracyjną, lecz ich granice nie są tożsame.

Ciekawostką jest że siedziba powiatu Mońki nie tylko nie była miastem (prawa miejskie uzyskała dopiero w 1965 roku), lecz nie stanowiła nawet własnej gminy. Inaczej, w powiecie monieckim nie było jednostki administracyjnej o nazwie Mońki.

Turystyka | edytuj kod

Najważniejszym walorem turystycznym powiatu jest Biebrzański Park Narodowy. Związane są z nim liczne szlaki turystyczne, między innymi kajakowe[6].

W pobliżu miejscowości Osowiec-Twierdza znajduje się Twierdza Osowiec, zespół XIX-wiecznych carskich fortyfikacji. Obecnie jest ona częściowo odnowiona i dostępna do zwiedzania. Do rejestru zabytków wpisane są cztery forty. W jej sąsiedztwie biegnie także Carska Droga, dawniej o przeznaczeniu wojskowym, obecnie wykorzystywana przez miłośników natury.

Na terenie powiatu znajduje się szereg zabytkowych kościołów oraz budynków przykościelnych, między innymi w Knyszynie i w Kalinówce Kościelnej.

We wsi Morusy znajduje się dom pamięci po Włodzimierzu Puchalskim, polskim przyrodniku.

Gospodarka | edytuj kod

Ważną gałęzią gospodarki powiatu jest rolnictwo i przemysł spożywczy. W Mońkach znajdują się między innymi spółdzielnia mleczarska, piekarnie oraz zakłady zwierzęce, w Knyszynie zaś rozlewnia napojów.

W okolicach Biebrzańskiego Parku Narodowego funkcjonują obiekty hotelowo - gastronomiczne oraz agroturystyczne.

Stopa bezrobocia | edytuj kod

We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych wynosiła 1 000 osób, a stopa bezrobocia 6,5%[7].

Demografia | edytuj kod

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2012):

  • Piramida wieku mieszkańców powiatu monieckiego w 2014 roku[8].


Religia | edytuj kod

Kolegiata Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Krypnie

Zdecydowana większość mieszkańców powiatu to rzymscy katolicy[9]. Parafia św. Agnieszki w Goniądzu została powołana już w pierwszej połowie XV wieku. Na terenie powiatu mają swoje siedziby dekanat Mońki i dekanat Knyszyn. Parafia pw. Wniebowstąpienia Pańskiego w Osowcu należy do dekanatu Grajewo, a parafia Świętej Trójcy w Jasionówce oraz parafia św. Jana Chrzciciela w Brzozowej- do dekanatu Korycin.

We wsi Boguszewo istniała cerkiew prawosławna i unicka pod wezwaniem św. Paraskiewy, przeniesiona później na cmentarz w Knyszynie i zniszczona.

Przed II wojną światową na terenie powiatu żyły społeczności żydowskie. Zostały one zniszczone przez hitlerowców. W miejscowości Jasionówka znajduje się zabytkowy cmentarz żydowski. Inne mieszczą się w Trzciannem, w Goniądzu i w Knyszynie.

Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Krypnie | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kolegiata Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Krypnie.

We wsi Krypno Kościelne znajduje się Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia, wraz ze słynącym łaskami obrazem Matki Boskiej. W dniu odpustu, 8 września[10], wyruszają do niego pielgrzymki m.in. z Moniek i Białegostoku.

Transport | edytuj kod

Transport kolejowy | edytuj kod

Stacja kolejowa w Mońkach  Osobny artykuł: Transport kolejowy w powiecie monieckim.

Przez powiat przechodzi linia kolejowa nr 38 (Białystok - Bartoszyce). Znajduje się przy niej sześć przystanków i stacji.

Transport drogowy | edytuj kod

Główną arterią powiatu jest droga krajowa nr 65, przebiegająca przez Osowiec-Twierdzę, Mońki i Knyszyn. Przez gminy Jaświły i Goniądz przebiega droga wojewódzka nr 670, a przez gminy Krypno, Knyszyn i Jasionówka - droga wojewódzka nr 671.

W 2011 roku na terenie powiatu zarejestrowanych (w tym czasowo) było 28390 pojazdów samochodowych i ciągników[11].

Transport autobusowy świadczą PKS Białystok, Kurier Jankowscy i inni przewoźnicy.

Wojsko | edytuj kod

Twierdza Osowiec

Twierdza Osowiec już od momentu powstania stała się ważnym punktem obrony Cesarstwa Rosyjskiego. Oprócz niej, wojska rosyjskie stacjonowały także w Hornostajach. Po I wojnie światowej twierdzę obsadziło Wojsko Polskie. Po II wojnie światowej w Osowcu istniała Centralna Składnica Amunicji Wojsk Lotniczych, a następnie Skład Osowiec.

Obecnie, w Osowcu-Twierdzy znajduje się 11 Składnica Amunicji OSOWIEC.

Środowisko naturalne | edytuj kod

Północny i wschodni fragment powiatu obejmuje duża część unikatowych w skali Europy Bagien Biebrzańskich. Na południu znajduje się fragment Puszczy Knyszyńskiej. Najrozleglejszym zbiornikiem wodnym jest sztuczne Jezioro Zygmunta Augusta.

Ochrona przyrody | edytuj kod

Na terenie powiatu działają następujące formy ochrony przyrody[12]:

Parki narodowe:

  1. Biebrzański Park Narodowy

Obszary chronionego krajobrazu:

  1. Obszar Chronionego Krajobrazu "Dolina Biebrzy I"

Rezerwaty przyrody:

  1. Bagna Biebrzańskie
  2. Rezerwat przyrody Czerwone Bagno

Sąsiednie powiaty | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20] .
  2. Powiat moniecki. Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. [dostęp 2011-04-16].
  3. l, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), 31 grudnia 2019 .
  4. EmilE. Kalinowski EmilE., Szlachta ziemi bielskiej wobec bezkrólewi w XVI-XVII wieku, 27 listopada 2018, s. 30-60 [dostęp 2019-04-24]  (pol.).
  5. Dz.U. z 1954 r. nr 6, poz. 15
  6. Biebrzański Park Narodowy - w trosce o bagna, www.biebrza.org.pl [dostęp 2017-11-26]  (pol.).
  7. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-11-27]  (pol.).
  8. Powiat moniecki w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-21]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  9. Dane wg liczby katolików w parafiach z http://www.archibial.pl/parafie.php
  10. Archidiecezja Białostocka - Sanktuaria, www.archibial.pl [dostęp 2017-11-26]  (pol.).
  11. Bank Danych Lokalnych http://www.stat.gov.pl/bdl/app/dane_cechter.display?p_id=390332&p_token=0.6653476337540768
  12. Na podstawie bazy: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody. [dostęp 2011-04-16].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Powiat moniecki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy