Powiat ostrowski (województwo wielkopolskie)


Na mapach: 51°39′N 17°42′E/51,650000 17,700000

Powiat ostrowski (województwo wielkopolskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Powiat ostrowski – powiat w Polsce w południowo–zachodniej części województwa wielkopolskiego, reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Tworzy go osiem jednostek administracyjnych. Jego siedzibą jest miasto Ostrów Wielkopolski.

Drugi pod względem liczby ludności powiat w województwie wielkopolskim (nie wliczając miast na prawach powiatu). Według danych z 1 stycznia 2020 powiat liczył 161 581 mieszkańców[1].

Spis treści

Charakterystyka powiatu | edytuj kod

Powiat ostrowski położony jest w paśmie makroregionu Niziny Południowowielkopolskiej, mezoregionu Wysoczyzny Kaliskiej i Wysoczyzny Leszczyńskiej, przy granicy z Dolnym Śląskiem, w dorzeczu Baryczy, Ołoboku i Prosny. Powiat ma charakter rolniczo–przemysłowy, użytki rolne zajmują 64,9% powierzchni powiatu, a 28,3% tereny leśne.

Gminy powiatu | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Pierwsze wzmianki pisane o osadach rejonu ostrowskiego pochodzą z końca XIII wieku[3].

Odolanów uzyskał prawa miejskie w XIV wieku, a Raszków w roku 1444. W 1713 roku dzięki staraniom Jana Jerzego Przebendowskiego, prawa miejskie na prawie magdeburskim uzyskał Ostrów Wielkopolski[3][4]. Najmłodszym miastem powiatu ostrowskiego są Nowe Skalmierzyce, które uzyskały prawa miejskie w 1962 roku.

Do II rozbioru Polski (1793 r.) obszar współczesnego powiatu ostrowskiego leżał w powiecie kaliskim dawnego województwa kaliskiego; w latach 1795–1807 leżał w departamencie kaliskim Prus Południowych, zaś w latach 1807–1815 w powiecie odolanowskim, departament kaliski Księstwa Warszawskiego. Po utworzeniu Królestwa Polskiego (1815 r.) obszar ten znalazł się poza granicami państwa polskiego – Wielkie Księstwo Poznańskie.

W 1815 roku pruska administracja przeniosła siedzibę powiatu odolanowskiego oraz część instytucji m.in. sąd powiatowy i kasę powiatową do Ostrowa Wielkopolskiego. Od tego momentu nowo tworzone instytucje i obiekty rangi powiatowej lokowano już tylko w tym mieście. W 1887 roku z powiatu odolanowskiego wydzielono powiat ostrowski, przy czym granica między nimi biegła południkowo, kilka kilometrów na zachód od obecnego centrum Ostrowa. W 1932 roku powiat odolanowski uległ likwidacji i włączeniu do powiatu ostrowskiego.

Podczas wojny powiat został wcielony do Rzeszy – przez pewien okres administratorem powiatu był tu Heinz Auerswald. W 1948 roku powiat ponownie podzielono: na powiat ostrowski oraz powiat miejski Ostrów Wielkopolski. Na skutek centralizacyjnej reformy administracyjnej w 1975 roku oba powiaty uległy likwidacji.

W 1999 roku reforma administracyjna reaktywowała powiat ostrowski. Pierwszym starostą ostrowskim został Andrzej Dera (AWS). Od 2002 roku przez dwie kadencje starostą był Włodzimierz Jędrzejak (SLD), zaś od 2010 roku starostą ostrowskim jest Paweł Rajski (PO).

Gospodarka | edytuj kod

 Osobny artykuł: Gospodarka Ostrowa Wielkopolskiego.

W końcu września 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie ostrowskim obejmowała ok. 1,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 2,5% do aktywnych zawodowo[5].

Przemysł | edytuj kod

Głównym miastem powiatu jest Ostrów Wielkopolski, jeden z dwóch głównych ośrodków w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym. Do aglomeracji kalisko-ostrowskiej należy część gmin powiatu ostrowskiego. Powiat stanowi ośrodek przemysłu: spożywczego, środków transportu (produkcja wagonów), maszynowego, precyzyjnego, drzewnego oraz materiałów budowlanych[6].

Rolnictwo | edytuj kod

Najważniejszym sektorem powiatu ostrowskiego pozostaje rolnictwo – ponad połowę powierzchni powiatu zajmują użytki rolne[6]. Wśród uprawianych roślin dominują zboża, kukurydza, rzepak i ziemniaki[6]. Na terenie gminy Nowe Skalmierzyce i gminy Raszków istnieją lepsze warunki glebowe, co sprawia że użytki rolne sięgają tam 90% w stosunku do całkowitej powierzchni gminy[6].

Miejscowości | edytuj kod

Miasta | edytuj kod

Miasta w powiecie ostrowskimNowe SkalmierzyceOdolanówOstrów WielkopolskiRaszków

Największe wsie powiatu ostrowskiego | edytuj kod

Przygodzice – największa wieś powiatu ostrowskiego

Ludność | edytuj kod

Turystyka i zabytki | edytuj kod

 Osobny artykuł: Architektura Ostrowa Wielkopolskiego.

Sztuka regionu ostrowskiego | edytuj kod

„Madonna z Dzieciątkiem” z Ołoboku, obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie

Na terenie powiatu ostrowskiego dominują zabytki architektury sakralnej oraz dwory, pałace i parki. Sztukę romańską tego regionu prezentuje m.in. drewniany posążek „Madonny z Dzieciątkiem” (datowany na 2 poł. XII–pocz. XIII w.[11]), pochodzący z wyposażenia klasztoru cysterek w Ołoboku (od 1931 roku w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie)[12] oraz granitowa kropielnica w Skrzebowej[4].

Sztukę gotycką przedstawia wczesnogotycki jednonawowy kościół parafialny w Sobótce oraz klasztor i kościół w Ołoboku[4]. Z gotyckiego klasztoru, który rozebrano w 1882 roku, zachowało się piętrowe skrzydło, przylegające do kościoła od strony północnej[4].

W epoce renesansu wzniesiono w regionie ostrowskim m.in. murowaną kaplicę loretańską w Skrzebowej (obecnie ruiny), murowaną kaplicę przy kościele pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach oraz dzwon (1555 r.) w Szczurach[4].

Ożywienie w ruchu budowlanym i artystycznym nastąpiło w czasach trwania baroku[4]. Barokowy kościół pw. św. Michała Archanioła w Cieszynie (z końca XVII w.), wybudowano kosztem kapituły wrocławskiej w miejscu dawnego drewnianego[4]. W epoce późnego baroku powstał również wybudowany na rzucie ośmioboku kościół ewangelicki w Odolanowie[4].

W 1791 roku ukończono budowę murowanego klasycyzującego pałacu w Lewkowie[4]. W nurcie klasycyzmu wybudowano budynki sakralne m.in. w Pogrzybowie (1801–1806) i Rososzycy (1818 r.)[4].

Mecenat Antoniego Radziwiłła namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego, właściciela miasta Ostrowa i dóbr przygodzkich sprawiły, że w głębi lasu wzniesiono w latach 1822–1824 jako rezydencję sezonową pałac w Antoninie, według projektu niemieckiego architekta Karla Friedricha Schinkla[4].

Pałac w Śliwnikach (1848–1850) wybudowany dla Jana Niepomucena Niemojowskiego, jest jednym z pierwszych budynków w rejonie ostrowskim, wzniesionym w stylu neogotyckim[4]. Innym przykładem tej architektury jest monumentalny dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach, wybudowany w latach 1905–1906.

Dwory | edytuj kod

Dwory w powiecie ostrowskimDwór w Chotowie z 1 poł. XIX wiekuDwór w GutowieDwór–willa w Miedzianowie z 1877 rokuDwór w Gałązkach Małych z 1903 rokuDwór w Wysocku Wielkim z poł. XIX wieku

Pałace | edytuj kod

Pałace w powiecie ostrowskimPałac myśliwski w Antoninie wybudowany w latach 1822–1824Pałac w Lewkowie wybudowany w latach 1788–1791Pałac w Rososzycy z 1875 rokuPałac w Sobótce wybudowany w latach 1898–1899Pałac myśliwski w Mojej Woli z 1825 rokuRuiny pałacu w Śmiłowie

Zabytkowe parki | edytuj kod

Zabytkowe parki w powiecie ostrowskimPark im. 3 Maja w Ostrowie Wielkopolskim, założony w latach 1904–1905Park w AntoniniePark w Bagateli z 1 poł. XIX wiekuPark dworski w ChotowiePark w Lewkowie, założony pod koniec XVIII wiekuPark w Mojej Woli

Parki wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[13]:

Zabytki architektury (wybór) | edytuj kod

Zabytki architektury w powiecie ostrowskimRatusz w Ostrowie Wielkopolskim z 1828 rokuDworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach wybudowany w latach 1905–1906Gmach poczty w Ostrowie Wielkopolskim z 1886 rokuWiatrak paltrak we wsi Kałkowskie z 1900 rokuMłyn wodny w Ołoboku z poł. XIX wieku

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[13]:

Zabytkowe kościoły | edytuj kod

Najstarsze kościoły w powiecie ostrowskimKościół pw. NNMP i św. Józefa w Sobótce z XIII wiekuKościół pw. św. Jana Ewangelisty w Ołoboku z XV wiekuKościół pw. NMP Królowej Polski w Ostrowie Wielkopolskim wybudowany w latach 1777–1778Kościół pw. Podwyższenia Krzyża w Wysocku Wielkim z XVI wiekuKościół parafialny pw. św. Bartłomieja Apostoła w Biskupicach Ołobocznych z 1726 rokuKościół cmentarny pw. św. Barbary w Odolanowie z 1784 roku

Najstarsze zabytkowe kościoły na terenie powiatu ostrowskiego (chronologicznie)[13]:

  1. kościół pw. NNMP i św. Józefa w Sobótce (XIII w., 1783–1790),
  2. kościół pw. św. Jana Ewangelisty w Ołoboku (XV/XVII w., 1695, 1780 r.),
  3. kościół cmentarny pw. św. Jana Chrzciciela w Ołoboku (XVI w.),
  4. kościół pw. Podwyższenia Krzyża w Wysocku Wielkim (XVI w.),
  5. kościół pw. św. Mikołaja w Gostyczynie (XVI/XVII w.),
  6. kościół pw. św. Michała Archanioła w Cieszynie (XVII w.)
  7. kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła w Biskupicach Ołobocznych (1726 r.),
  8. kościół pw. św. Mateusza w Górznie (1755 r.),
  9. kościół pw. Michała Archanioła w Szczurach (1762 r.),
  10. kościół ewangelicki w Odolanowie (1770–1780),
  11. kościół pw. NMP Królowej Polski w Ostrowie Wielkopolskim (1777–1778),
  12. kościół pw. Wszystkich Świętych w Droszewie (1783–1787),
  13. kościół cmentarny pw. św. Barbary w Odolanowie (1784 r.),
  14. kościół pw. Narodzenia NMP w Ociążu (1785–1786),
  15. kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach (1791 r.),
  16. kościół pw. św. Marcina w Odolanowie (1794 r.),
  17. kościół polskokatolicki pw. MB Królowej Polski w Strzyżewie (1865 r.).

Przyroda | edytuj kod

Europejska Ostoja Ptaków | edytuj kod

Jesinne przeloty gęsi w Parku Krajobrazowym „Dolina Baryczy”

Park krajobrazowy | edytuj kod

Park Krajobrazowy „Dolina Baryczy”

Obszary chronionego krajobrazu | edytuj kod

Rezerwaty przyrody | edytuj kod

Rezerwaty przyrodyRezerwat przyrody „Dąbrowa" koło Biadek KrotoszyńskichRezerwat przyrody„Niwa"Rezerwat przyrody „Wydymacz"

Transport | edytuj kod

Transport kolejowy | edytuj kod

 Osobny artykuł: Stary dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach. Stacja Ostrów Wielkopolski – ważny węzeł kolejowy Przystanek kolejowy w Łąkocinach Stacja kolejowa w Garkach

Legenda:

     linia nieczynna

     linia rozebrana

Transport drogowy | edytuj kod

 Osobny artykuł: Obwodnica Nowych Skalmierzyc.

Drogi ekspresowe | edytuj kod

Drogi krajowe | edytuj kod

Drogi wojewódzkie | edytuj kod

Transport lotniczy | edytuj kod

W Michałkowie w gminie Ostrów Wielkopolski, znajduje się lotnisko Ostrów Wielkopolski-Michałków.

Administracja | edytuj kod

Organem uchwałodawczym samorządu jest Rada Powiatu Ostrowskiego, składająca się z 27 radnych.

Sąsiednie powiaty | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-06-11] .
  2. a b GUS, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2020 roku, stat.gov.pl [dostęp 2020-07-26]  (pol.).
  3. a b Historia - Biuletyn Informacji Publicznej Powiatu Ostrowskiego, bip.powiat-ostrowski.pl [dostęp 2018-07-22]  (pol.).
  4. a b c d e f g h i j k l Ostrów Wielkopolski - dzieje miasta i regionu, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, s. 505-616, ISBN 83-210-0851-8 .
  5. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-12-18]  (pol.).
  6. a b c d e f g h i j Program Ochrony Środowiska - 2014, bip.powiat-ostrowski.pl [dostęp 2018-07-20]  (pol.).
  7. a b c Encyklopedia popularna PWN, wyd. XXV, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, ISBN 83-01-11802-4 .
  8. Historia Gmina i Miasto Odolanów, www.odolanow.pl [dostęp 2019-07-08] .
  9. Polska w liczbach [dostęp 2018-07-25]  (pol.).
  10. Główny Urząd Statystyczny, ludność, stat.gov.pl [dostęp 2019-07-08]  (pol.).
  11. "Madonna z Ołoboku", „Culture.pl” [dostęp 2018-07-18]  (ang.).
  12. Maria Tronująca z Dzieciątkiem - "Sedes Sapientiae", Cyfrowe Muzeum Narodowe w Warszawie [dostęp 2018-07-18] .
  13. a b c d e Zestawienia zabytków nieruchomych, www.nid.pl [dostęp 2018-07-18] .
  14. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-24] .
  15. Rada powiatu ostrowskiego wybrana, 23 października 2018 [dostęp 2019-08-24]  (pol.).
Na podstawie artykułu: "Powiat ostrowski (województwo wielkopolskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy