Powiat tarnogórski


Na mapach: 50°27′N 18°52′E/50,450000 18,866667

Powiat tarnogórski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Powiat tarnogórskipowiat w województwie śląskim, odrodzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej.

Siedzibą powiatu jest miasto Tarnowskie Góry.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Powiat tarnogórski położony jest w południowo-zachodniej Polsce, w północno-zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP).

Historycznie teren powiatu leży na Górnym Śląsku, oprócz terenu Gminy Ożarowice, która leży w Zagłębiu Dąbrowskim[2][3].

Powiat sąsiaduje z miastami na prawach powiatu:

oraz powiatami:

Miasta i gminy | edytuj kod

W skład powiatu wchodzą:

Demografia | edytuj kod

Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2014):

Charakterystyka | edytuj kod

Mapa ogólnogeograficzna powiatu tarnogórskiego. Budynek starostwa powiatowego w Tarnowskich Górach

Obszar bardzo silnie zaludniony (214 mieszk. na km²) i zurbanizowany (ok. 68% ludności w miastach).

Powiat położony na północ od aglomeracji górnośląskiej, południowa część silnie rozwinięta przemysłowo i technologicznie (Tarnowskie Góry, Radzionków), tereny północno-zachodnie oraz wschodnie mają charakter rolniczo-leśny (51,7% powierzchni powiatu to Lasy Lublinieckie).

Powiat leży w obrębie dwóch regionów, część północno-zachodnia w obszarze Niziny Śląskiej (dolina Małej Panwi i Stoły), pozostała część na obszarze Wyżyny Śląskiej. Najbardziej charakterystyczną formą jest Garb Tarnogórski, składający się z odosobnionych wzgórz skalistych (najwyższe to Księża Góra 353,5 m n.p.m.). Główne rzeki: Mała Panew, Stoła, Drama (dorzecze Odry) i Brynica (dorzecze Wisły), na tej ostatniej sztuczny zbiornik Kozłowa Góra, inne zbiorniki wodne to: Nakło-Chechło, Zielona.

W południowej części powiatu (okolice Radzionkowa) znajdują się złoża węgla kamiennego. Południowa część powiatu silnie współgra z resztą aglomeracji i jest z nią połączona siecią wspólnych inwestycji m.in. w Tarnowskich Górach. Warto dodać że dziś powiat pełni rolę sypialni aglomeracji górnośląskiej i z dnia na dzień zmienia swój charakter tak jak w przypadku innych miast i powiatów które sąsiadują z innymi dużymi aglomeracjami miejskimi.

Główne trasy komunikacyjne: linie kolejowe Chorzów Batory-Tczew (magistrala węglowa), linia KaletyWrocław Mikołajów oraz Tarnowskie GóryOpole Główne, drogi krajowe: DK11 (BytomLubliniecOstrów WielkopolskiPoznańKołobrzeg) i DK78 (Chałupki – Chmielnik), droga ekspresowa S1 (Pyrzowice – Mysłowice) oraz projektowane: autostrada A1 (OstrawaGdańsk) i droga ekspresowa S11 (KołobrzegBytom).

Turystyczna kolej wąskotorowa z 1851 na trasie Siemianowice ŚląskieMiasteczko Śląskie. Na terenie Powiatu w gminie Ożarowice znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice (niemal 2 miliony pasażerów w 2007 r.). Muzea w Tarnowskich Górach (Muzeum Miejskie) i Radzionkowie (Muzeum chleba); ośrodki wypoczynkowe (Kalety, Świerklaniec), jeździeckie (Kalety, Krupski Młyn, Tarnowskie Góry, Zbrosławice).

Zabytki (zamki, pałace, kościoły) w miastach oraz w wielu wsiach (m.in. Brynek, Kamieniec, Kopienica, Łubie, Miedary-Kopanina, Nakło Śląskie, Szałsza, Świerklaniec, Tworóg, Wilkowice, Zbrosławice), zabytki techniki: Zabytkowa Kopalnia Srebra, Sztolnia Czarnego Pstrąga, i in. (Tarnowskie Góry, Krupski Młyn, Niezdara, Tąpkowice, Tworóg, Żyglinek)

Ziemia Tarnogórska na mapie Helwiga z XVI w.

Historia | edytuj kod

Najstarsze ślady pobytu człowieka np. narzędzia krzemienne i ceramika, na terenie Powiatu Tarnogórskiego pochodzą z ok. 10-4 tys. lat p.n.e. z terenów dzisiejszych Tarnowskich Gór i Ożarowic. Najstarszą osadę w okolicy, Repty (dziś dzielnica Tarnowskich Gór), po raz pierwszy wspomniano w bulli papieskiej z 1201 r. Od 1327 r. tereny te wraz z całym księstwem bytomskim przeszły pod władanie królów Czech. Od 1526 roku władcami byli Habsburgowie.

Odkrycie w okolicach Tarnowic złoża kruszców srebronośnych było przyczyna powstania osady górniczej, która szybko zdobyła dominująca pozycję w regionie i przekształciła się w miasto Tarnowskie Góry. Wydany przez księcia opolskiego Jana II Dobrego i księcia karniowskiego, margrabiego Jerzego von Ansbach „Ordunek Gorny” w 1528 r. stał się podstawą pomyślnego rozwoju miasta, które stało się tym samym kolebką nowożytnego zagłębia przemysłowego na Górnym Śląsku.

Wraz z rozwojem gospodarczym przybywało rezydencji magnackich i szlacheckich: kompleks pałacowo – parkowy w Świerklańcu, zamki w Tarnowicach Starych, Reptach, Ptakowicach, Wilkowicach, Zbrosławicach itd.

Po trzech wojnach śląskich w połowie XVIII w. Ziemia Tarnogórska – tak jak i większość Śląska – dostała się pod władanie Hohenzollernów i stałą się częścią Królestwa Pruskiego.

26 listopada 1741 r. król pruski Fryderyk II Wielki wydał ordonans nakazujący wydzielenie powiatów (niem. Kreis) i podporządkowanie ich starostom (niem. Landrat). Stolicą utworzonego wówczas powiatu formalnie był Bytom, ale faktyczną siedzibą władz Tarnowskie Góry.

Ponownym rozwój gospodarczy tych ziem związany jest z inwestycjami i działalnością hrabiego Fryderyka Wilhelma von Redena. To z jego inicjatywy powstała na ziemie tarnogórskiej m.in. kopalnia „Fryderyk” i huta „Fryderyk”. Do odwadniania kopalni sprowadzono z Anglii maszynę parową. Fakt jej uruchomienia stał się głośny w całej Europie i tutaj zaczęła się jej wielka światowa kariera.

W 1818 r. władze powiatu przeniesiono do Bytomia. Ustawą z dnia 27 marca 1873 r. z północnej części powiatu bytomskiego utworzono powiat tarnogórski. W takim kształcie doczekał on końca I wojny światowej. XIX wiek przyniósł ze sobą znaczny rozwój przemysłu. Huta „Fryderyk” eksportowała swoje produkty do Austrii, Rosji, a nawet do Ameryki. Wraz z rozwojem przemysłu nastąpiła potrzeba budowy linii kolejowych. Początkowo Tarnowskie Góry uzyskały połączenie z Bytomiem, a potem z Lublińcem. Liczba ludności miasta przekroczyła 11 tys.

Po I wojnie światowej ziemia tarnogórska została w 1922 r. podzielona między Niemcy i II Rzeczpospolitą. Polski powiat tarnogórski obejmował 254,25 km² i liczył ponad 66 tys. mieszkańców. Zaczęły powstawać nowe fabryki: fabryka papieru w Boruszowicach, huta cynku w Radzionkowie, fabryka chemiczna w Sowicach. 1 kwietnia 1939 r. do powiatu włączono Piekary Śląskie, Brzozowice-Kamień, Brzeziny Śląskie i Dąbrówkę Wielką.

W czasie II wojny światowej Tarnowskie Góry, jak i całe międzywojenne województwo śląskie, zostały włączone do III Rzeszy. Na mocy rozporządzenia nadprezydenta prowincji górnośląskiej z 4 listopada 1941 r., „były polski powiat tarnogórski” od 1 kwietnia 1942 r. stał się częścią niemieckiego powiatu Beuthen-Tarnowitz. Siedzibą władz powiatowych pozostały Tarnowskie Góry.

Po wojnie przywrócono podział sprzed 1 września 1939 r., który został zatwierdzony decyzją wojewody śląsko-dąbrowskiego 27 listopada 1945 r. Całość ziemi tarnogórskiej została włączona do Polski i znajdowała się w granicach województwa śląsko-dąbrowskiego (później katowickiego). Poważniejsze zmiany przeprowadzono w latach 1951-1956 gdy dołączono tereny z dawnego powiatu bytomskiego, gliwickiego i będzińskiego.

Powiaty zlikwidowano 1 czerwca 1975 r. wprowadzając dwustopniowy podział administracyjny na gminy i województwa.

W 1998 r. Sejm RP uchwalił ustawę o nowym podziale administracyjnym. Region znalazł się w granicach województwa śląskiego. W granicach przywróconego Powiatu Tarnogórskiego od 1 stycznia 1999 r. znalazły się następujące miasta: Tarnowskie Góry, Kalety, Miasteczko Śląskie i Radzionków oraz gminy: Krupski Młyn, Ożarowice, Świerklaniec, Tworóg, Zbrosławice.

Starostowie tarnogórscy | edytuj kod

Królestwo Prus | edytuj kod

Starostwie bytomscy urzędujący w Tarnowskich Górach: 1 X 1818 starosta przeniósł się do Bytomia

Cesarstwo Niemieckie | edytuj kod

Starostowie tarnogórscy:
  • Bernhard Georg August Barchewitz – 1873-1884 (do 1875 p.o. starosty)
1 kwietnia 1877 – starosta tarnogórski wprowadził się do nowej siedziby przy Hugostraße 2 (dziś ul. Sienkiewicza 2).

II Rzeczpospolita Polska | edytuj kod

  • Walenty Olearczyk – 20 czerwca 1922 – 30 września 1924
  • Sławomir Żuławski – 7 października 1924 (nom. ministerialna w maju 1925) – 4 lutego 1927
  • Władysław Palla-Bocheński – 5 lutego 1927 – 6 sierpnia 1931
  • Józef Korol – 7 sierpnia 1931 – 28 lutego 1935
  • dr Tadeusz Grzelewski – 1 marca 1935 – 20 czerwca 1935 (p.o. starosty)
  • Paweł Mierzwa – 21 czerwca 1935 – 1 września 1939

II wojna światowa – III Rzesza | edytuj kod

(w latach 1937-1945 – także starosta bytomski)

Polska Rzeczpospolita Ludowa (do 1952 RP) | edytuj kod

  • Wilhelm Dejas – I 1945 – 20 III 1945
  • Wincenty Łukowski – III 1945 – 6 VIII 1945
  • Józef Marek – VIII 1945 – 7 XI 1946
  • Józef Grzegorzek – 7 XI 1946 – 22 X 1948
  • Antoni Zawisza – 22 X 1948 – 16 II 1949
  • Ryszard Adamski – 16 II 1949 – 3 VI 1950
Przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej:
  • Edmund Grzeganek – 3 VI 1950 – 17 VII 1952
  • Józef Mstowski – 17 VII 1952 – 24 XI 1953
  • Piotr Chmiel – 24 XI 1953 – 15 XII 1956
  • Stefan Kaczmarek – 15 XII 1956 – 1 II 1961
  • Stanisław Kiermaszek – 1 II 1961 – 2 XII 1964
  • Wilhelm Skrzyposzek – 2 XII 1964 – 16 VI 1967
  • Zdzisław Lewandowski – 16 VI 1967 – 13 XII 1973
Naczelnik Powiatu:
  • Zdzisław Lewandowski – 13 XII 1973 – 1 VI 1975
1 VI 1975 – zniesienie podziału na powiaty, wprowadzenie dwustopniowego podziału administracyjnego kraju.

III Rzeczpospolita Polska | edytuj kod

Starostowie tarnogórscy:
  • Antoni Jankowski – 1 I 1999 (wybrany 10 XI 1998) – 19 XI 2002
  • Józef Burdziak – 19 XI 2002 – 8 XI 2003
  • Józef Korpak – 8 XI 2003 – 1 XII 2010
  • Lucyna Ekkert – 1 XII 2010 – 28 XI 2014
  • Józef Burdziak – 28 XI 2014 – 4 IV 2017
  • Krystyna Kosmala – od 4 IV 2017[4]

Rada Powiatu | edytuj kod

Powiaty partnerskie | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Główny Urząd Statystyczny – Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2019 roku
  2. http://www.haus.pl/images/mapa.jpg
  3. http://www.zaglebiedabrowskie.org/images/sites/mapazdingnera.gif
  4. Nowy starosta, nowy zarząd
  5. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe, wybory2002.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-15] .
  6. Geografia wyborcza - Wybory samorządowe - Państwowa Komisja Wyborcza, wybory2006.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-15] .
  7. DituelD. Sp. DituelD., Wybory Samorządowe 2010 - Geografia wyborcza - Województwo śląskie - Powiat tarnogórski, wybory2010.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-15] .
  8. PKW | Samorząd 2014, samorzad2014.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-15] .
  9. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-28] .

Bibliografia | edytuj kod

  • A. Kuzio-Podrucki, D. Woźnicki, Herb i barwy powiatu tarnogórskiego, Tarnowskie Góry 2002

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Powiat tarnogórski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy