Powiat toruński


Na mapach: 53°02′N 18°37′E/53,033333 18,616667

Powiat toruński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Powiat toruński – powiat w Polsce (województwo kujawsko-pomorskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Siedzibą powiatu jest miasto Toruń, który jako miasto na prawach powiatu nie wchodzi w jego skład. Największe rzeki to Wisła oraz jej prawy dopływ Drwęca. Przez powiat przebiega trasa autostrady A1, a także droga krajowa nr 91 Gdańsk-Katowice.

W skład powiatu wchodzą:

Spis treści

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Powiat Thorn.

Pierwszy powiat toruński powstał w 1807 roku, jako jednostka administracyjna Księstwa Warszawskiego i wchodził w skład departamentu bydgoskiego aż do 1815 roku. Drugi powiat toruński powstał 1 kwietnia 1818 roku jako jednostka podziału administracyjnego Państwa Pruskiego. Do 1900 roku obejmował także miasto Toruń, które 1 kwietnia stało się osobnym powiatem miejskim. Niemiecki urząd działał do dnia 17.01.1920 r., kiedy to landrat toruński (pol. Starosta) przekazał swoje kompetencje na ręce delegata urzędu polskiego, Adma Czarlińskiego[2]. W 1900 roku powiat składał się z 1 oficjalnego miasta – Chełmży, Podgórza, który pomimo nie przywrócenia praw miejskich utraconych w 1833 roku, od 1845 roku posiadał władze samorządowe zorganizowane na wzór miasta oraz 150 gmin. W 1910 roku liczba gmin zmalała do 134 (64 gminy wiejskie i 69 obszarów dworskich niem. Gutsbezirke)[3][4][5]. Powierzchnia powiatu wraz z miastem Toruń wynosiła 916 km² (do 1900 r.). W 1906 roku dokonano zmiany administracyjnej kiedy to gminę Mokre włączono w granice miasta Torunia[3]. Od tej daty powierzchnia powiatu wynosiła 884 km² i nie zmieniała się, aż do czasu zmian administracyjnych w podziale administracyjnym II Rzeczypospolitej w 1938 roku.

Województwo pomorskie z podziałem na powiaty

Po przyłączeniu Pomorza do Polski powiat toruński wchodził w skład województwa pomorskiego, będąc jego najbardziej wysuniętym na południe i graniczył z powiatami chełmińskim i wąbrzeskim w tymże województwie oraz nieszawskim i lipnowskim w województwie warszawskim, inowrocławskim i bydgoskim w województwie poznańskim.

W roku 1930 powiat toruński składał się z 2 miast: (Chełmża, Podgórz), 69 gmin wiejskich oraz 57 obszarów dworskich. Na jego terenie istniało 443,864 km dróg, przebiegało przez niego 10 linii kolejowych. Na system edukacji składało się 76 szkół powszechnych (1-klasowych – 30; 2-klasowych – 31; 3-klasowych – 9; 4-klasowych – 3; 7-klasowych -3). Istniały również 2 przedszkola powiatowe w Lubiczu i Brąchnowie. Sprawy religijne reprezentowało 44 kościołów i kaplic w tym 19 kościołów i 7 kaplic katolickich oraz 15 kościołów i 3 kaplice ewangelickie[6].

 Zobacz też: Superintendentura Toruń Ewangelickiego Kościoła Unijnego.

1 sierpnia 1934 roku z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich utworzono gminy wiejskie zbiorowe, dzieląc tym samym powiat toruński na następujące gminy wiejskie: Smolno, Rzęczkowo, Łubianka, Chełmża, Zelgno, Turzno, Bielawy, Lulkowo, Podgórz i Popioły oraz miasta Chełmża i Podgórz[7]. Kolejne zmiany administracyjne przyniósł rok 1938, kiedy to 1 kwietnia w granice Torunia włączone zostały tereny gromad Rudak, Stawki i wschodniej części Małej Nieszawki z gminy Podgórz, samo miasto Podgórz oraz część terenów z gminy Lulkowo (gromada Różankowo)[8].


* dane obejmują również miasto Toruń, które wyłączono z powiatu dopiero w 1900 roku

Warto zaznaczyć, że wchodzące dzisiaj w skład powiatu toruńskiego tereny z gmin Obrowo, Czernikowo i częściowo Lubicz leżące za Drwęcą, na dawnym terenie zaboru rosyjskiego należały do powiatu lipnowskiego w województwie warszawskim. Tereny te wchodziły w skład następujących gmin: Osówka, Mazowsze, Dobrzejewice (Obrowo) i Czernikowo. Dopiero w dniu 1 kwietnia 1938 roku powiat lipnowski wraz z innymi został przyłączony do województwa pomorskiego ze stolicą w Toruniu[13][14].

 Zobacz też: Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945).

Wybuch II wojny światowej spowodował likwidację polskiej władzy w powiecie toruńskim. Na mocy dekretu inkorporacyjnego z 8.10.1939 r., zachodnie i północne ziemie polskie zostały wcielone do III Rzeszy. Tereny wcielone do Rzeszy zostały podzielone pod względem administracyjnym na okręgi. Powiat toruński wszedł w skład Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, a w jego ramach znajdował się na terenie rejencji bydgoskiej. 29 grudnia 1939 roku przywrócono wszystkim miejscowościom niemieckie nazwy obowiązujące przed 1920 rokiem. Jednocześnie do końca 1939 roku organizowano nowe władze. Na czele powiatu stał landrat – kierownik administracji państwowej i samorządu oraz równocześnie kierownik partii NSDAP. W czasie okupacji funkcję landrata sprawowały 3 osoby. Od 1939 do 1941 Kippke, w latach 1941–1943 Franz Böse, a ostatnim sprawującym funkcję w latach 1943-1945 był Dr Ernst Hild[15][16]. Na dzień 1 stycznia 1945 roku Landkreis Thorn (obowiązująca nazwa powiatu) dzielił się na 1 miasto Kulmsee oraz 12 gmin w ramach których istniało 83 mniejszych jednostek – wspólnot (niem. Übrige Gemeinden)[17].

 Zobacz też: Podział administracyjny Polski (1944–1946).

Po wojnie ponownie odtworzono polski powiat toruński. Starostwo powiatowe zaczęto organizować w Toruniu od marca 1945 roku, jednak powołane zostało znacznie wcześniej, gdyż już dnia 23 listopada 1944 r kiedy to PKWN wydał dekret o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego, który znosił strukturę administracyjną wprowadzoną przez Niemcy i przywracał przedwojenny podział administracyjny Polski. Na jego czele stał starosta powiatowy do którego zadań należały wszystkie sprawy administracji państwowej na terenie powiatu, jeżeli nie były zastrzeżone właściwości władz naczelnych, wojewody i innych władz państwowych czy samorządowych[18][19]. Równocześnie po wyzwoleniu terenów poszczególnych gmin odtwarzano samorząd lokalny, który reprezentowała Gminna Rada Narodowa wraz z Zarządem Gminnym na który składał wójt, podwójci i 3 członków. Organy te powstały na mocy ustawy Krajowej Rady Narodowej z dnia 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie działania rad narodowych[20]. Na podstawie tej samej ustawy powoływano Powiatowe Rady Narodowe, które stanowiły naczelny organ uchwałodawczy samorządu terytorialnego oraz planowania działalności publicznej i kontroli nad rządowymi i samorządowymi organami wykonawczymi[21]. Organem wykonawczym PRN był Wydział Powiatowy, który decyzją Ministra Administracji Publicznej w lutym 1947 roku włączono do Starostw Powiatowych. Dualizm władzy w polskich powiatach zlikwidowano dopiero w 1950 roku na mocy ustawy o terenowych organach jednolitej władzy państwowej z dnia 20.03.1950 r. na mocy której powoływano Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy (podobnie działo się w gminach gdzie zlikwidowano Zarząd Gminny z wójtem)[22].

W latach 1945-1954 powiat toruński składał się z 1 miasta (Chełmża), 11 gmin (Chełmża, Grębocin, Lulkowo, Łubianka, Podgórz zs. Mała Nieszawka, Popioły zs. Otłoczyn, Rzęczkowo, Smolno, Turzno, Zelgno, Złotoria) i 94 gromad. Obszar powiatu wynosił 797 km². Według stanu na rok 1949 na terenie powiatu znajdowało się 866,5 km dróg kołowych, ludność zatrudniona była w 94 zakładach pracy (państwowych 5, samorządowych 7, spółdzielczych 82). Jednak powiat od początku swojego istnienia miał przede wszystkim charakter rolniczy[12]. Zaludnienie poszczególnych gmin wynosiło (październik 1949)[12]:

 Zobacz też: Podział administracyjny Polski (1950–1957).

Kolejne poważne zmiany administracyjne przyniósł rok 1954, kiedy to na miejsce dotychczasowych gmin wprowadzono nową jednostkę podziału administracyjnego – gromady. Zostały one wprowadzone ustawą z dnia 25 września 1954 r, o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych[23]. Organem wykonawczym gromady była Gromadzka Rada Narodowa. Z dotychczasowych gmin powiatu utworzono gromady Biskupice, Brzezinko, Dzwierzno, Głuchowo, Grębocin, Grzegorz, Grzywna, Lubicz, Lulkowo, Łubianka, Ostaszewo, Otłoczyn, Pędzewo, Pluskowęsy, Rozgarty, Rzęczkowo, Siemoń, Toporzysko, Turzno, Wielka Nieszawka, Wypcz i Złotoria. 1 stycznia 1955 roku w granice powiatu toruńskiego włączono Gromadę Mierzynek oraz Gromadę Głogowo, które dotychczas znajdowały się w powiecie lipnowskim[24]. Rok później 1 stycznia 1956 r., do powiatu toruńskiego również kosztem powiatu lipnowskiego włączono kolejne 3 gromady: Obrowo, Osiek i Łążyn[25]. Po tych zmianach po raz pierwszy granice powiatu toruńskiego objęły tereny leżące w latach 1815-1920 w innym zaborze – rosyjskim, były to obszary znajdujące się na historycznej ziemi dobrzyńskiej. W tym samym czasie wieś Grabie przyłączono do powiatu aleksandrowskiego[26]. W kolejnych latach dochodziło do zmian liczby gromad i ich terytorium, nie dochodziło jednak do przyłączeń całych obszarów gromad z innych powiatów. W 1958 roku zniesiono gromady Głuchowo i Pluskowęsy, a na ich miejsce stworzono Gromadę Chełmża[27]. 31 grudnia 1959 roku zniesiono gromady Mierzynek (włączono do gromady Lubicz), Pędzewo i Rozgarty (z których stworzono gromadę Górsk), Siemoń (włączono do gromady Rzęczkowo), Brzezniko (włączenie do gromady Turzno) oraz Grzegorz i Dzwierzno, z których utworzono nową gromadę Zelgno[28]. Kolejne zmiany przyniósł rok 1961, kiedy to 31 grudnia zniesiono gromady: Biskupice (włącznie do gromady Łubianka), Grzywna (włącznie do gromady Chełmża), Łążyn (włącznie do nowej gromady Dobrzejewice), Ostaszewo (teren oprócz wsi Sławkowo włączono do nowej gromady Łysomice), Wypcz (teren podzielono pomiędzy gromady Chełmża i Łubianka) oraz Otłoczyn, której teren podzielono pomiędzy gromadę Wielka Nieszawka oraz gromadę Wołuszewo w powiecie aleksandrowskim. Zmieniono również siedziby 2 Gromadzkich Rad Narodowych z Głogowa na Dobrzejewice oraz Lulkowa na Łysomice, co skutkowało również zmianą ich nazwy[29][30][31].

Następne zmiany wprowadzono 31 grudnia 1971 roku kiedy zlikwidowano kolejne gromady: Dobrzejewice (część terenu włączono do gromady Lubicz z części utworzono nową gromadę Kawęczyn), Obrowo (włączenie do gromady Kawęczyn), Złotoria (włączono do gromady Lubicz i Osiek nad Wisłą), połączono również gromady Toporzysko i Górsk tworząc, istniejącą już wcześniej gromadę Pędzewo[32].

 Zobacz też: Podział administracyjny Polski (1944–1975)#1957–1975.

Zmiany te nie przetrwały długo, gdyż już dokładnie rok później 1 stycznia 1973 roku w miejsce gromad przywrócono większe gminy. W chwili reformy na terenie powiatu toruńskiego istniało 12 gromad (Chełmża, Grębocin, Kawęczyn, Lubicz, Łubianka, Łysomice, Osiek nad Wisłą, Pędzewo, Rzęczkowo, Turzno, Wielka Nieszawka i Zelgno). Zgodnie z uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej z dniem 1 stycznia 1973 roku utworzono następujące gminy: Chełmża – wieś, Gmina Dobrzejewice (w październiku 1973 r. siedzibę gminy przeniesiono do Obrowa, tym samym zmieniono jej nazwę), Lubicz, Łubianka, Łysomice, Wielka Nieszawka, Zławieś Wielka[33][34]. Z istniejących 12 gromad wiejskich utworzono 7 dużych gmin. Porównując to do stanu sprzed 1954 roku, czyli likwidacji gmin i wprowadzenia gromad, liczba gmin wiejskich uległa zmniejszeniu o 4. Jedynymi przywróconymi gminami wiejskimi były Łubianka oraz Chełmża-wieś.

Trzeba również zaznaczyć, że oprócz gmin wiejskich, których zmiany terytorialne opisano powyżej, przez cały ten okres istniała gmina miejska Chełmża, w której siedzibę miały również władze zarówno gminy wiejskiej, jak i gromady Chełmża-wieś.

 Zobacz też: Reforma administracyjna w Polsce (1975).

Powiat toruński w związku z kolejną reformą administracyjną kraju został zlikwidowany w 1975 roku, w jego miejsce utworzono województwo toruńskie składające się z 13 miast (w tym 5 miast jako gminy miejsko-wiejskie) oraz 36 gmin wiejskich[35][36]. Przywrócono go w 1999 roku, włączając w jego granice gminę Czernikowo, dotychczas znajdującą się w województwie włocławskim, a wcześniej (przed 1975) w powiecie lipnowskim. Z chwilą likwidacji powiatu charakterystyka poszczególnych gmin pod względem powierzchni i liczby mieszkańców przedstawiała się następująco[37]:

Demografia | edytuj kod

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2014):

Jedynym i największym miastem w powiecie jest Chełmża licząca 14 965 mieszkańców. Najludniejszą zaś jest gmina Lubicz, która liczy 19 123 mieszkańców. Pozostałymi gminami które liczą ponad 10 tys. mieszkańców są: Obrowo (14 536) i Zławieś Wielka (13 227). Najmniejszą zaś jest gmina Wielka Nieszawka licząca tylko 4920 mieszkańców[38].

  • Piramida wieku mieszkańców powiatu toruńskiego w 2014 roku[39].


Kultura i turystyka | edytuj kod

Bazylika konkatedralna Świętej Trójcy widziana z drugiego brzegu Jeziora Chełmżyńskiego Kościół parafialny pod wezwaniem św. Bartłomieja w Czernikowie Kościół w Młyńcu Drugim Wiatrak koźlak z roku 1867 w Bierzgłowie

Zabytki | edytuj kod

  • Bierzgłowo
    • gotycki kościół Wniebowzięcia NMP z przełomu XIII i XIV w., obok drewniana dzwonnica z 1769 r.
    • wiatrak-koźlak z 1867 r.
  • Biskupice – kościół z lat 1760-1764, nawiązujący do kościołów gotyckic
  • Chełmża
  • Czarnowo – gotycki kościół św. Marcina z początku XIV w.
  • Czernikowo – gotycki kościół z około 1370, przebudowany około 1641 i w 1904 r.
  • Dźwierzno – gotycki kościół Wniebowzięcia NMP z przełomu XIII i XIV w.
  • Gostkowo – gotycki kościół Wniebowzięcia NMP z przełomu XIII i XIV w. z wieżą z 1928 r.
  • Górsk – barokowy kościół św. Jana Chrzciciela z 1613, odbudowany po zniszczeniach w latach 1661-1687, wewnątrz m.in. polichromowany strop z końca XVII w.
  • Grębocin – dawny kościół gotycki z przełomu XIII i XIV w., z wieżą dobudowaną w XIV w., obecnie Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa
  • Gronowo
    • gotycki kościół z pierwszej połowy XIV w., z wieżą dobudowaną w pierwszej połowie XVII w.
    • pałac Wolffów z początku XX w.
  • Grzywna – gotycki kościół zbudowany po 1293 r.
  • Kiełbasin – gotycki kościół Narodzenia NMP z pierwszej połowy XIV w.
  • Łążyn – klasycystyczny dwór z początku XIX w.
  • Mała Nieszawka
    • drewniany kościół pomenonicki z XIX w.
    • ruiny zamku krzyżackiego z połowy XIII w., zburzony na mocy pokoju melneńskiego w XV w.
  • Młyniec – drewniany kościół św. Ignacego Loyoli z 1750 r.
  • Nawra
    • zespół pałacowo-parkowy: pałac Szpilowskich, później Sczanieckich, zbudowany w latach 1798-1805 według projektu H. Szpilowskiego, przebudowany ok. 1870-80
    • kościół św. Katarzyny z XIV w., przebudowany w XVII i XVIII w.
  • Obrowo – klasycystyczny dwór z przełomu XVIII i XIX w.
  • Papowo Toruńskie – kościół gotycki sprzed 1300 r., rozbudowany w latach 1906-1907
  • Pluskowęsy – dwór z trzeciej ćwierci XIX w.
  • Przeczno – gotycki kościół Św. Krzyża z początku XIV w.
  • Przysiek – zespół dworski: dwór z 1739 r., przebudowany i rozbudowany pod koniec XIX w., browar z 1608 r., młyn z 1725 r., park krajobrazowy
  • Rogowo – gotycki kościół Podwyższenia Krzyża Św. z połowy XIV w.
  • Steklin – dwór Zielińskich z połowy XIX w.
  • Świerczynki – gotycki kościół św. Jana Chrzciciela z przełomu XIII i XIV w.
  • Turzno
    • zespół pałacowo-parkowy: pałac z połowy XIX w. według projektu H. Marconiego, przebudowany w końcu XIX w., boczne skrzydło z 1928; domek dozorcy, w parku krajobrazowym z XIX w. ruiny pawilonu neogotyckiego
    • krzyż (karawaka) z XIX w.
    • klasycystyczna kaplica z 1800 r.
  • Zamek Bierzgłowski – zamek krzyżacki z końca XIII-XIV w.
  • Warszewice – Pałac dawniej gdzie mieszkała rodzina Zawiszy Czarnego Obecnie szkoła której patronem jest Zawisza Czarny

Media lokalne | edytuj kod

Siedziba redakcji TVP w Toruniu Siedziba redakcji Nowości w Toruniu

Transport | edytuj kod

Transport drogowy | edytuj kod

Drogi krajowe | edytuj kod

Drogi wojewódzkie | edytuj kod

Transport kolejowy | edytuj kod

MRD 4222 kolejowego przewoźnika Arriva RP z Torunia do Malborka na dworcu w Chełmży

Transport Lokalny w powiecie | edytuj kod

Transportem osobowym na terenie powiatu toruńskiego zajmuje się kilku przewoźników. Największym z nich jest prywatna spółka VEOLIA Transport Kujawy Sp. z o.o., która powstała 1 lipca 2004 roku po sprywatyzowaniu dawnego państwowego PKS Toruń powstałego 1 stycznia 1950 roku. Veolia dysponuje ponad 100 autokarami i busami. W powiecie są też inne prywatne firmy transportowe zajmujące się komunikacją w obrębie powiatu. Są to: Trans-Tur, Trans-Tom i Hanvan, zajmujący się transportem między Toruniem a Chełmżą.

W powiecie toruńskim funkcjonuje transport kolejowy. Obecnie na trasach w powiecie przewożeniem pasażerów zajmuje się dwóch operatorów: Przewozy Regionalne oraz Arriva RP. Spółka Przewozy Regionalne obsługuje 18 (odcinek Toruń Główny – Bydgoszcz Główna). Natomiast przewoźnik Arriva RP wozi pasażerów na liniach 18 (odcinek Toruń Główny – Kutno) oraz 27, 207, 209, 353.

Nagrody i wyróżnienia | edytuj kod

  • 2019 - Powiat toruński zdobył nagrodę "Symbol 2019"[40]

Sąsiednie powiaty | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20] .
  2. Dzieje twórcy zespołu Starostwo Powiatowe w Toruniu 1818-1920, baza danych SEZAM [dostęp 2015-02-18].
  3. a b http://www.gemeindeverzeichnis.de/gem1900///gem1900.htm?westpreussen/rb_marienwerder.htm [dostęp 2015-02-19].
  4. http://www.territorial.de/dawp/thorn/gem1908.htm [dostęp 2015-02-19].
  5. Ciesielska K., Zakrzewski T., 450 lat Podgórza 1555-2005, Toruń 2005, s. 62.
  6. a b c d Powiat toruński, [w:] Księga Pamiątkowa dziesięciolecia Pomorza, Toruń 1930, s. 421-425.
  7. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 606.
  8. Dz.U. z 1938 r. nr 19, poz. 150.
  9. http://archive.is/20130701050519/http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_thorn.html [dostęp 2015-02-19].
  10. Drugi powszechny spis ludności z dn. 9.XII.1931 r: Mieszkania i gospodarstwa domowe. Ludność. Stosunki zawodowe: Województwo pomorskie.
  11. http://www.territorial.de/dawp/thorn/landkrs.htm#fn18 [dostęp 2015-02-22].
  12. a b c Archiwum Państwowe w Toruniu, Starostwo Powiatowe w Toruniu 1945-1950, syg. 13, k. 33-34.
  13. 1 kwietnia 1938 r. dokonano zmian granic województwa. Z województwa poznańskiego przyłączono powiaty wyrzyski, szubiński, bydgoski i inowrocławski, powiaty miejskie Bydgoszcz i Inowrocław oraz części powiatu mogileńskiego (miasto Kruszwica i gminy Kruszwica i Chełmce, które przyłączono do powiatu inowrocławskiego – Dz.U. z 1938 r. nr 19, poz. 154), a z województwa warszawskiego przyłączono powiaty: nieszawski, rypiński, lipnowski i włocławski (Dz.U. z 1937 r. nr 46, poz. 350).
  14. Historia powiatu toruńskiego [dostęp 2015-02-18].
  15. http://www.territorial.de/dawp/thorn/landkrs.htm [dostęp 2015-02-19].
  16. dzieje twórcy: Starostwo Powiatowe w Toruniu 1939-1945, Archiwum Państwowe w Toruniu, baza danych SEZAM [dostęp 2015-02-19].
  17. Gemeindeverzeichnis Landkreis Thorn [Stand: 1. 1. 1945], www.territorial.de [dostęp 2020-07-09] .
  18. dzieje twórcy zespołu Starostwo Powiatowe w Toruniu 1945-1950, baza danych SEZAM [dostęp 201502-19].
  19. Dz.U. z 1944 r. nr 2, poz. 8.
  20. Dz.U. z 1944 r. nr 5, poz. 22.
  21. dzieje twórcy: Powiatowa Rada Narodowa w Toruniu 1945-1949, Archiwum Państwowe w Toruniu, baza danych SEZAM [dostęp 2015-02-19].
  22. Dz.U. z 1950 r. nr 14, poz. 130.
  23. Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191.
  24. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 252.
  25. Dz.U. z 1955 r. nr 44, poz. 289.
  26. Zabytki architektury województwa bydgoskiego, red. M. E. Gąsiorowscy, Bydgoszcz 1974, s. 235.
  27. Uchwała Nr 11/57 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 21 listopada 1957 r. w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych gromad w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 30 grudnia 1957 r., Nr. 9, Poz. 60).
  28. Uchwała Nr 24/59 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 2 września 1959 r. w sprawie utworzenia i zniesienia niektórych gromad w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 21 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 93).
  29. Dz.U. z 1961 r. nr 46, poz. 244.
  30. Uchwała Nr 16/61 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy w sprawie utworzenia i zniesienia niektórych gromad w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 15 grudnia 1961 r., Nr. 13, Poz. 103).
  31. Uchwała Nr 15/61 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy w sprawie zmiany granic niektórych gromad i przeniesienia siedzib gromadzkich rad narodowych w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 15 grudnia 1961 r., Nr. 13, Poz. 102).
  32. Uchwała Nr XII/61/71 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 29 września 1971 r. w sprawie łączenia, zniesienia oraz utworzenia niektórych nowych gromad w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 11 listopada 1971 r., Nr. 19, Poz. 188).
  33. Uchwała Nr XVIII/88/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 9 grudnia 1972 r., Nr. 17, Poz. 200).
  34. Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312.
  35. Dz.U. z 1975 r. nr 16, poz. 91.
  36. Dz.U. z 1975 r. nr 17, poz. 92.
  37. Góralski H., Awans Torunia, [w:] Rocznik Toruński 1975, t. 10, s. 7-9.
  38. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2014 r. Stanu w dniu 30 VI 2014 r, Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2015-02-16].
  39. http://www.polskawliczbach.pl/powiat_torunski, w oparciu o dane GUS.
  40. Powiat toruński zdobył nagrodę Symbol 2019 [FOTO] Toruń | ototorun.pl, ototorun.pl [dostęp 2019-10-25]  (pol.).
Na podstawie artykułu: "Powiat toruński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy