Premierzy Polski


Premierzy Polski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

W Polsce oficjalnym tytułem premiera (szefa rządu) od 1921 roku (tj. od wejścia w życie części przepisów Konstytucji marcowej) jest prezes Rady Ministrów. W latach 1917–1921 szefa rządu oficjalnie określano jako „prezydenta ministrów”.

Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku prezesem Rady Ministrów jest osoba powołana przez prezydenta Rzeczypospolitej w trybie art. 154 ust. 1 zd. 2, art. 154 ust. 3 zd. 2 lub art. 155 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483, ze zm.), która sprawuje obowiązki do czasu powołania nowego prezesa Rady Ministrów w przepisanym trybie.

Spis treści

Polska pod zaborami (do 1918) | edytuj kod

Prezesi Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego (1807–1815) | edytuj kod

Prezesi Rządu Narodowego Królestwa Polskiego (1830–1831) | edytuj kod

Prezesi Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej (1846) | edytuj kod

Prezesi Komitetu Narodowego w Poznaniu (1848) | edytuj kod

Prezesi Rządu Narodowego (1863–1864) | edytuj kod

Herb powstańców styczniowych

Zwierzchnicy władz wykonawczych w okupowanym Królestwie Polskim (1917–1918) | edytuj kod

Prezydenci Ministrów Królestwa Polskiego oraz kierownicy ministrów w prowizoriach rządowych.

Pieczęć Królestwa Polskiego (1917–1918)

Polska okresu międzywojennego (1918–1939) | edytuj kod

Godło II Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1927

Premier Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej | edytuj kod

Premierzy II Rzeczypospolitej (1918–1939) | edytuj kod

Godło II Rzeczypospolitej Polskiej od 1927

Polskie władze na emigracji (1939–1990) | edytuj kod

Premierzy Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie (1939–1990) | edytuj kod

Od 5 lipca 1945 rządy te nie miały uznania międzynarodowego.

Godło Rzeczypospolitej Polskiej ustanowione przez rząd na uchodźstwie

Przewodniczący Egzekutywy Zjednoczenia Narodowego (1955–1972) | edytuj kod

Rzeczpospolita Polska/Polska Rzeczpospolita Ludowa (1944–1989) | edytuj kod

Prezesi Rady Ministrów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej | edytuj kod

Godło Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

W okresie Polski Ludowej obowiązywały trzy akty rangi konstytucyjnej regulujące procedurę wyłaniania nowego rządu:

Przerywana pogrubiona linia oznacza poszczególne kadencje sejmu.

III Rzeczpospolita (od 1989) | edytuj kod

Prezesi Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej | edytuj kod

Godło Rzeczypospolitej Polskiej

W III Rzeczypospolitej obowiązywały trzy akty rangi konstytucyjnej regulujące procedurę wyłaniania nowego rządu:

  • od 7 kwietnia 1989 do 7 grudnia 1992 Konstytucja PRL z 1952 (od 31 grudnia 1989 jako Konstytucja RP) w wersji po noweli kwietniowej, wedle której proces powołania nowego rządu oparty był na stosownych uchwałach Sejmu (podejmowanych samoistnie bądź na wniosek Prezydenta RP) w sprawie odwołania urzędującego prezesa Rady Ministrów z jednoczesnym powołaniem nowego prezesa Rady Ministrów z misją składania wniosków co do składu Rady Ministrów. Do wyłącznej kompetencji Sejmu należało dymisjonowanie urzędującego rządu i jednoczesne powierzanie mu dalszego sprawowania obowiązków do czasu wyłonienia nowego składu Rady Ministrów. Misja kompletowania składu nowego rządu przez premiera kończyła się z chwilą podjęcia przez Sejm uchwały wyrażającej nowemu gabinetowi wotum zaufania w składzie przedstawionym przez premiera. Uchwały te publikowane w Monitorze Polskim wchodziły w życie z chwilą ich podjęcia. Poszczególni ministrowie byli odwoływani uchwałami Sejmu.

Nowo powołany prezes Rady Ministrów do czasu skompletowania własnego składu Rady Ministrów stał na czele dotychczasowej Rady Ministrów.

  • od 8 grudnia 1992 do 16 października 1997 tzw. Mała Konstytucja, która stanowiła, że nowy rząd powoływany i odwoływany był zarządzeniem Prezydenta RP, po którym Rada Ministrów winna uzyskać w Sejmie wotum zaufania.
  • od 17 października 1997 Konstytucja RP reguluje proces powołania rządu w tzw. systemie trzech kroków oraz konstruktywnym wotum nieufności. Do powołania nowej Rady Ministrów niezbędne jest postanowienie Prezydenta RP. Wotum zaufania udzielane jest przez Sejm i jest warunkiem niezbędnym do dalszego sprawowania władzy przez Radę Ministrów.

Przerywana pogrubiona linia oznacza poszczególne kadencje sejmu.

Długość urzędowania premierów | edytuj kod

Premierem najdłużej sprawującym swój urząd na przestrzeni lat był Józef Cyrankiewicz, który w ramach pięciu gabinetów RP i PRL urzędował 8238 dni. W okresie międzywojennym najdłużej urzędującym premierem był Felicjan Sławoj Składkowski (1233 dni), wśród premierów rządu na uchodźstwie Antoni Pająk (3565 dni), a w III RP Donald Tusk (2502 dni).

Najkrócej urzędującym premierem był gen. Jan Nepomucen Umiński, który stanowisko prezesa Rządu Narodowego stracił tego samego dnia, w którym je uzyskał.

Obecnie urzędujący premier swój urząd sprawuje 619 pełnych dni (według stanu na 22 sierpnia 2019).

Żyjący byli premierzy | edytuj kod

Obecnie żyje 13 byłych premierów Polski. 12 z nich pełniło urząd w czasach III RP, a Edward Babiuch (urodzony w 1927 roku) w czasach PRL. Babiuch jest ostatnim żyjącym premierem PRL i najstarszym żyjącym byłym premierem. Najstarszym premierem III RP jest obecnie Jerzy Buzek (urodzony w 1940 roku). 7 lutego 2019 roku miała miejsce ostatnia śmierć byłego premiera. Był to pełniący urząd w czasach III RP Jan Olszewski. Ostatnia śmierć byłego premiera PRL miała miejsce 5 listopada 2015 roku. Był to Czesław Kiszczak. 28 grudnia 1962 roku umarł ostatni żyjący premier II RP, Kazimierz Świtalski.

  1. Edward Babiuch (ur. 1927)
  2. Jerzy Buzek (ur. 1940), poseł do Parlamentu Europejskiego IX kadencji (PO)
  3. Hanna Suchocka (ur. 1946), honorowa przewodnicząca Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo
  4. Leszek Miller (ur. 1946), członek Rady Krajowej SLD i poseł do Parlamentu Europejskiego IX kadencji
  5. Jarosław Kaczyński (ur. 1949), prezes PiS i poseł na Sejm VIII kadencji
  6. Włodzimierz Cimoszewicz (ur. 1950), poseł do Parlamentu Europejskiego IX kadencji
  7. Jan Krzysztof Bielecki (ur. 1951)
  8. Marek Belka (ur. 1952), poseł do Parlamentu Europejskiego IX kadencji
  9. Ewa Kopacz (ur. 1956), wiceprzewodnicząca PO i wiceprzewodnicząca Parlamentu Europejskiego IX kadencji
  10. Donald Tusk (ur. 1957), przewodniczący Rady Europejskiej oraz honorowy przewodniczący PO
  11. Waldemar Pawlak (ur. 1959), członek Rady Naczelnej PSL oraz prezes Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych
  12. Kazimierz Marcinkiewicz (ur. 1959)
  13. Beata Szydło (ur. 1963), wiceprezes PiS i poseł do Parlamentu Europejskiego IX kadencji

Zobacz też | edytuj kod


Uwagi | edytuj kod

  1. Tego dnia złożył dymisję, ale prezesem Rządu Narodowego był formalnie do 25 września 1831 r.
  2. a b W oparciu o przepisy Konstytucji marcowej z 1921, od dnia śmierci lub rezygnacji prezydenta Rzeczypospolitej, jego obowiązki sprawuje tymczasowo marszałek Sejmu.
  3. Objęcie urzędu – pierwszy dzień urzędowania – zaprzysiężenie.
  4. Złożenie urzędu – ostatni dzień urzędowania.
  5. W oparciu o przepisy Ustawy z dnia 11 września 1944 r. o kompetencji Prezydenta Krajowej Rady Narodowej w związku z uznaniem opróżnienia urzędu Prezydenta RP jego obowiązki sprawuje tymczasowo od chwili ogłoszenia ustawy 20.09.1944 Przewodniczący Krajowej Rady Narodowej, a od 31.12.1944 Prezydent Krajowej Rady Narodowej. Obowiązki pełnił Bolesław Bierut.
  6. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania przez Prezydenta RO kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. gabinetem E. Osóbki-Morawskiego do 6 lutego 1947.
  7. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. pierwszym gabinetem J. Cyrankiewicza do 21 listopada 1952.
  8. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. gabinetem B. Bieruta do 27 lutego 1957.
  9. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. drugim gabinetem J. Cyrankiewicza do 18 maja 1961.
  10. W oparciu o przepisy Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 1952 roku Radę Państwa reprezentuje Przewodniczący lub jego zastępca. Wskutek wakatu Radę Państwa reprezentowali zastępcy S. Kulczyński, O. Lange, E. Ochab oraz B. Podedworny.
  11. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. trzecim gabinetem J. Cyrankiewicza do 25 czerwca 1965.
  12. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. czwartym gabinetem J. Cyrankiewicza do 28 czerwca 1969.
  13. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. piątym gabinetem J. Cyrankiewicza do 29 marca 1972.
  14. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. pierwszym gabinetem P. Jaroszewicza do 27 marca 1976.
  15. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. drugim gabinetem P. Jaroszewicza do 3 kwietnia 1980.
  16. Wiceprezes Rady Ministrów pełniący obowiązki prezesa Rady Ministrów od 24 sierpnia 1980.
  17. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. gabinetem E. Babiucha do 12 listopada 1985.
  18. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. gabinetem Z. Messnera do 14 października 1988.
  19. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. gabinetem M. Rakowskiego do 12 września 1989.
  20. Desygnacja aktem prezydenta lub uchwałą Sejmu RP.
  21. Objęcie urzędu – pierwszy dzień urzędowania – zaprzysiężenie.
  22. Złożenie urzędu – ostatni dzień urzędowania.
  23. Uchwała Sejmu PRL powołująca na urząd Prezesa Rady Ministrów.
  24. Jako nowo mianowany prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym tj. gabinetem M. Rakowskiego.
  25. Od 19 lipca 1989 jako prezydent PRL; od 31 grudnia 1989 jako prezydent RP.
  26. Uchwała Sejmu udzielająca wotum zaufania i powołująca nowy składu Rady Ministrów.
  27. Powołana Uchwałą Sejmu RP z dnia 10 lipca 1992 r. w sprawie powołania prezesa Rady Ministrów. (M.P. z 1992 r. nr 23, poz. 167) na prezesa Rady Ministrów z misją przedstawienia Sejmowi składu Rady Ministrów (tryb art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP).
  28. Rada Ministrów powołana zarządzeniem Prezydenta RP z dnia 6 marca 1995 r.
  29. a b c d e f Tryb art. 162 ust. 2 pkt 3.
  30. Było to rozwiązanie precedensowe (dotychczas powyborcze desygnowanie premiera następowało w dniu dymisji poprzedniego gabinetu), ale – zdaniem części doktryny prawa konstytucyjnego – w tamtej sytuacji, konstytucyjnie dopuszczalne i pozwalające na szybsze utworzenie nowego rządu[25]
  31. Nie uzyskał wotum zaufania.
  32. Dymisja w trybie art. 162 ust. 2 pkt 2 Konstytucji RP.
  33. W oparciu o przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku od dnia wakatu na urzędzie Prezydenta Rzeczypospolitej jego obowiązki sprawuje tymczasowo Marszałek Sejmu, w razie niemożności wykonywania tych obowiązków przez Marszałka Sejmu, funkcja ta przypada Marszałkowi Senatu. Obowiązki pełnili kolejno: B. Komorowski (10.04.2010–8.07.2010), B. Borusewicz (8.07.2010) i G. Schetyna (8.07.2010–6.08.2010).

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Wódz naczelny z pełnią władzy cywilnej.
  2. Data uchwały Komisji Przejściowej w sprawie przekazania Radzie Ministrów departamentów Tymczasowej Rady Stanu, a Prezydentowi Ministrów – pozostałych agend TRS, a także o zawieszeniu swojej działalności. Kompetencje administracyjne Komisji formalnie zostały przejęte przez Radę Ministrów z dniem 1 lutego 1918 r., kiedy wszedł w życie dekret Rady Regencyjnej o tymczasowej organizacji Władz Naczelnych w Królestwie Polskiem z 3 stycznia 1918 r. (Dz.U. z 1918 r. nr 1, poz. 1 ze zm.). Ostatnie posiedzenia Komisja odbyła 24 stycznia 1918 r.
  3. a b Józef Cyrankiewicz urzędował łącznie jako premier w sześciu gabinetach 8239 dni.
  4. a b c d e Wybrany w miejsce urzędującego prezesa Rady Ministrów bez odwołania Rady Ministrów.
  5. Akt desygnowania na prezesa Rady Ministrów podpisany przez prezydenta PRL Jaruzelskiego i przedstawiony Sejmowi PRL do zatwierdzenia na mocy art. 32f ust. 1 pkt 6 Konstytucji PRL.
  6. Uchwała Sejmu PRL wyrażająca wotum zaufania dla rządu w składzie zaproponowanym przez premiera Mazowieckiego.
  7. Prezes Rady Ministrów podał się do dymisji.
  8. Uchwała Sejmu odwołująca rząd i powierzająca mu pełnienie obowiązków do czasu powołania nowego rządu.
  9. Rząd pełnił obowiązki bez premiera Mazowieckiego do czasu powołania rządu Bieleckiego 12 I 1991.
  10. Uchwała Sejmu RP z dnia 5 grudnia 1991 r. w sprawie przyjęcia ustąpienia Rządu. (M.P. z 1991 r. nr 45, poz. 313), uchwała przyjmująca ustąpienie rządu Bieleckiego i powierzająca mu pełnienie obowiązków do czasu powołania nowego składu Rady Ministrów.
  11. Rząd pełnił obowiązki bez premiera Bieleckiego do czasu powołania rządu Olszewskiego 23 XII 1991.
  12. Uchwała Sejmu RP z dnia 6 grudnia 1991 r. w sprawie powołania prezesa Rady Ministrów. (M.P. z 1991 r. nr 45, poz. 315).
  13. Uchwała powołująca Jana Olszewskiego (w trybie art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP) na stanowisko prezesa Rady Ministrów z misją przedstawienia składu nowej Rady Ministrów.
  14. Uchwała Sejmu z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie odwołania Rady Ministrów. (M.P. z 1992 r. nr 17, poz. 125), w trybie art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP o odwołaniu Jana Olszewskiego z urzędu Prezesa Rady Ministrów i powierzeniu mu sprawowania obowiązków do czasu powołania następcy.
  15. Rząd pełnił obowiązki bez premiera Olszewskiego do czasu powołania rządu Suchockiej 11 VII 1992.
  16. Nie zdołał sformować gabinetu.
  17. Uchwała Sejmu RP z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie powołania prezesa Rady Ministrów. (M.P. z 1992 r. nr 17, poz. 126), na prezesa Rady Ministrów z misją przedstawienia Sejmowi RP składu Rady Ministrów (tryb art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP).
  18. Uchwała Sejmu RP z dnia 10 lipca 1992 r. (M.P. z 1992 r. nr 23, poz. 166), uchwała odwołująca prezesa Rady Ministrów i powierzająca mu sprawowanie obowiązków do czasu powołania następcy (tryb art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP).
  19. a b Waldemar Pawlak urzędował łącznie jako premier w dwóch gabinetach 531 dni.
  20. Skład Rady Ministrów Hanny Suchockiej powołany uchwałą Sejmu RP z dnia 11 lipca 1992 r. w sprawie powołania Rady Ministrów. (M.P. z 1992 r. nr 23, poz. 168).
  21. M.P. z 1997 r. nr 79, poz. 764
  22. a b c d Dymisja na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu w trybie art. 162 ust. 1 Konstytucji RP.
  23. M.P. z 2001 r. nr 37, poz. 601
  24. Postanowienie Prezydenta RP z dnia 4 października 2001 r. nr 113-12-01 o desygnowaniu Prezesa Rady Ministrów. (M.P. z 2001 r. nr 34, poz. 560).
  25. Lech Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 9., Warszawa 2005, s. 294).
  26. a b c d e Wotum zaufania na wniosek Prezesa Rady Ministrów udzielone przez Sejm w trybie art. 160 Konstytucji RP.
  27. M.P. z 2004 r. nr 19, poz. 333
  28. M.P. z 2004 r. nr 22, poz. 388
  29. Dymisja nie została przyjęta przez Prezydenta RP w trybie art. 162 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 162 ust. 4 Konstytucji RP.
  30. M.P. z 2005 r. nr 27, poz. 373
  31. M.P. z 2005 r. nr 62, poz. 855
  32. M.P. z 2006 r. nr 48, poz. 517
  33. M.P. z 2007 r. nr 85, poz. 892
  34. Postanowienie prezydenta RP Kaczyńskiego (M.P. z 2007 r. nr 87, poz. 945).
  35. M.P. z 2011 r. nr 101, poz. 1022
  36. M.P. z 2014 r. poz. 803
  37. M.P. z 2014 r. poz. 892
  38. M.P. z 2015 r. poz. 1088
  39. M.P. z 2015 r. poz. 1089
  40. M.P. z 2015 r. poz. 1090
  41. M.P. z 2017 r. poz. 1143
  42. M.P. z 2017 r. poz. 1144
  43. M.P. z 2017 r. poz. 1150
  44. M.P. z 2017 r. poz. 1177
Na podstawie artykułu: "Premierzy Polski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy