Prezydenci Stanów Zjednoczonych


Prezydenci Stanów Zjednoczonych w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Flaga Prezydenta Stanów Zjednoczonych Na mapie zaznaczono stany, w których urodzili się prezydenci USA

Prezydenci Stanów Zjednoczonych – chronologiczna lista prezydentów Stanów Zjednoczonych.

Urząd prezydenta sprawowały dotąd 44 osoby. Różnica pomiędzy liczbą osób a numeracją prezydentów (obecnie urząd ten sprawowany jest przez 45. prezydenta) wynika z faktu, że Stephen Grover Cleveland sprawował go dwukrotnie, jako dwudziesty drugi (1885–1889) i dwudziesty czwarty prezydent Stanów Zjednoczonych (1893–1897). Jego kadencje zostały rozdzielone prezydenturą dwudziestego trzeciego prezydenta, Benjamina Harrisona (1889–1893).

Spis treści

Prezydenci Kongresu Kontynentalnego (1776–1788) | edytuj kod

 Osobny artykuł: Prezydenci Kongresu Kontynentalnego.

W momencie uchwalenia deklaracji niepodległości pełna władza należała do Kongresu Kontynentalnego. Na jego czele stał Prezydent Kongresu, którego działania były jednak mocno ograniczone przez decyzje Kongresu. Po ratyfikowaniu artykułów konfederacji przez wszystkie trzynaście stanów 1 marca 1781 roku, prezydent kongresu nosił oficjalny tytuł President of the United States in Congress Assembled.

Nietypowe sytuacje | edytuj kod

Zmarli w trakcie pełnienia urzędu | edytuj kod

Rycina ukazująca zamach na Abrahama Lincolna

W historii Stanów Zjednoczonych ośmiu prezydentów zmarło podczas sprawowania urzędu[1]. Spośród nich czterech zostało zamordowanych, zaś pozostali zmarli z przyczyn naturalnych[2]. We wszystkich ośmiu przypadkach wiceprezydent Stanów Zjednoczonych przejmował stanowisko prezydenta, na skutek linii sukcesji prezydenckiej w USA[3]. Pierwszym prezydentem, który zmarł w czasie pełnienia kadencji był William Henry Harrison, który jest także najkrócej urzędującym prezydentem USA (31 dni)[4]. Franklin Delano Roosevelt sprawował funkcję głowy państwa najdłużej spośród wszystkich prezydentów USA, łącznie trzy pełne kadencje oraz 82 dni czwartej, w sumie 4422 dni[5].

William Henry Harrison zmarł 4 kwietnia 1841 roku na zapalenie płuc[4]. Niecałe dziesięć lat później, 9 lipca 1850 roku, na zapalenie żołądka zmarł Zachary Taylor[6]. 15 kwietnia 1865 w Teatrze Forda aktor John Wilkes Booth, oddał strzały w kierunku Abrahama Lincolna. Prezydent zmarł następnego dnia o godzinie 7.22[7].

Szesnaście lat później, 19 września 1881 roku, James Garfield został zastrzelony przez Charlesa Guiteau[8]. Dwadzieścia lat po morderstwie Garfielda, na skutek ran odniesionych po strzale Leona Czolgosza, zmarł prezydent William McKinley[9]. 2 sierpnia 1923 roku na zawał serca umarł Warren Harding[10]. Franklin Delano Roosevelt w wieku 39 lat uległ wypadkowi podczas wakacji w Kanadzie, wskutek czego do końca życia poruszał się na wózku inwalidzkim. 12 kwietnia 1945 zmarł z powodu krwotoku mózgowego[5].

Ostatnim prezydentem, który umarł podczas sprawowania funkcji, jest John F. Kennedy. 22 listopada 1963 podczas kampanii wyborczej w Dallas został zastrzelony przez Lee Harveya Oswalda[11].

Sposób objęcia urzędu | edytuj kod

Lista prezydentów Stanów Zjednoczonych | edytuj kod

Byli prezydenci | edytuj kod

Od lewej: prezydenci Gerald Rudolph Ford, Richard Milhous Nixon, George Herbert Walker Bush, Ronald Wilson Reagan, oraz James Earl „Jimmy” Carter podczas uroczystego otwarcia Prezydenckiej Biblioteki imienia Ronalda Wilsona Reagana (1991) Od lewej: prezydenci Barack Obama, George W. Bush, Bill Clinton, George H.W. Bush i Jimmy Carter podczas otwarcia Prezydenckiej Biblioteki imienia Georga Walkera Busha (2013)

Zgodnie z prawem ustalonym we wczesnych latach 60. XX wieku byłym prezydentom Stanów Zjednoczonych przysługuje dożywotnie uposażenie w wysokości pensji sekretarza gabinetu, rządowe ubezpieczenie zdrowotne, środki na fundusze reprezentacyjne i prowadzenie biura oraz ochrona osobista Secret Service. Byli prezydenci zachowują również prawo dostępu do tajnych informacji wywiadowczych na poziomie porównywalnym z wysokiej rangi urzędnikami prezydenckimi, jednak nieco niższym niż urzędujący prezydent. Dokładny zakres i częstotliwość przekazywanych im informacji zależą od preferencji zarówno każdego z byłych prezydentów, jak i obecnej administracji. Ma to na celu lepszą koordynację publicznej działalności byłych głów państwa z bieżącymi priorytetami i wyzwaniami. Każdy były prezydent zakłada też bibliotekę własnego imienia, gdzie gromadzi materiały związane ze swoją prezydenturą. Niektórzy tworzą też własne fundacje.

Przywileje te są niezbywalne, chyba że prezydent zostanie usunięty z urzędu i ich pozbawiony. Można się też ich zrzec. Tak uczynił w latach 80. Richard Milhous Nixon, który zrezygnował z ochrony osobistej.

W 1994 roku Kongres zdecydował, że każdemu prezydentowi, który obejmie urząd po 1 stycznia 1997 roku, ochrona będzie przysługiwała przez okres 10 lat po odejściu z urzędu, nie zaś dożywotnio. Ostatnim prezydentem, który miał być chroniony do końca życia, był wedle tych przepisów William Jefferson Bill Clinton. Po zamachach terrorystycznych z 11 września 2001 roku w Kongresie toczyła się debata nad przywróceniem byłym prezydentom tego przywileju. Ostatecznie w 2012 roku uchwalono nową ustawę regulującą tę kwestię, która weszła w życie w styczniu 2013 po złożeniu pod nią podpisu przez prezydenta Obamę. Ustawa przywróciła dożywotnią ochronę dla wszystkich byłych prezydentów, działając retroaktywnie również wobec prezydenta George’a W. Busha. Wprowadziła ona również zasady dotyczące ochrony członków najbliższej rodziny byłych prezydentów. I tak dzieci byłych prezydentów mają być chronione do ukończenia 16. roku życia, zaś małżonkowie byłych prezydentów dożywotnio. Jedynym wyjątkiem ma być sytuacja, w której po śmierci byłego prezydenta albo rozwodzie jego były współmałżonek wejdzie w nowy związek małżeński. Gdyby tak się stało, ochrona wygasa z chwilą ponownego ślubu[12].

Często prezydenci prowadzą na emeryturze aktywne życie, jak na przykład James Earl „Jimmy” Carter, będący autorem wielu bestsellerowych książek, międzynarodowym działaczem humanitarnym i na rzecz praw człowieka, za co wyróżniono go Pokojową Nagrodą Nobla w roku 2002. William Howard Taft został zaś Prezesem Sądu Najwyższego z nominacji Warrena Gamaliela Hardinga.

Obecnie żyje czterech byłych prezydentów:

Najdłużej żyjącym prezydentem na emeryturze jest żyjący do dziś James Earl „Jimmy” Carter (od 1981). Po nim w tej statystyce są: Herbert Clark Hoover (1933–1964) i Gerald Rudolph Ford (1977–2006). Najkrócej, bo zaledwie kilka miesięcy, James Knox Polk.

Prezydenci Stanów Zjednoczonych, którzy zmarli podczas pełnienia kadencji | edytuj kod

Okręty nazwane na cześć prezydentów | edytuj kod

George H.W. Bush w kabinie Avengera

Pierwszy lotniskowiec US Navy nazwany imieniem prezydenta Unii to „Franklin D Roosevelt” (CV 42)[13]. Niszczyciel typu „Arleigh Burke” DDG-80 ma za patronów wspomnianego prezydenta F.D. Roosevelta i jego małżonkę Eleanor.

Imię pierwszego prezydenta Unii – George’a Washingtona – otrzymał w dniu 9 czerwca 1959 roku SSBN-598, pierwszy amerykański okręt podwodny o napędzie atomowym uzbrojony w pociski balistyczne. Patronem atomowego okrętu podwodnego SSBN-602 typu George Washington został 14 maja 1960 roku prezydent Abraham Lincoln. 13 lutego 1988 roku imię Lincolna nadano lotniskowcowi CVN-72 (piątej jednostce typu Nimitz).

Theodore Roosevelt został 3 października 1959 roku patronem okrętu podwodnego SSBN-600 typu George Washington. 27 października 1984 roku imię starszego Roosevelta nadano czwartemu lotniskowcowi typu Nimitz: CVN-71. Pierwszym lotniskowcem tego typu nazwanym na cześć byłego prezydenta jest jednak CVN-69, noszący imię Dwighta Eisenhowera.

Pierwszy prezydent Unii, który żywy doczekał wodowania lotniskowca o napędzie jądrowym nazwanego na jego cześć, to Ronald Reagan (1911–2004). Okręt nazwany imieniem Reagana to CVN-76. Ostatni prezydent, który osobiście uczestniczył w działaniach drugiej wojny światowej na Pacyfiku, m.in. jako pilot bombowo-torpedowego Avengera na lotniskowcu „San Jacinto” – George H.W. Bush – również został za życia patronem lotniskowca: CVN-77.

Prezydent Gerald Ford jest patronem pierwszego lotniskowca typu Gerald R. Ford (następcy lotniskowców typu Nimitz). Drugi otrzyma nazwę John F. Kennedy. Obaj prezydenci służyli w marynarce wojennej[14].

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. a b c d e f g Zmarł, będąc wiceprezydentem.
  2. a b Zrezygnował, będąc wiceprezydentem.
  3. a b c d Zmarł w trakcie kadencji.
  4. Demokrata na liście wigów.
  5. Nie zaprzysiężony tego dnia, który przyjęło się uważać za początek jego kadencji.
  6. a b c Zamordowany.
  7. Demokrata na liście Republikanów.
  8. Prezydent Andrew Johnson po mimo iż próbował zbudować partię lojalistów pod hasłem jedności narodowej, pod koniec swojej prezydentury dołączył do Partii Demokratycznej.
  9. Zmarł po zamachu.
  10. Jedyny prezydent Stanów Zjednoczony wybrany na więcej niż dwie kadencje, jednocześnie najdłużej urzędujący prezydent w historii Stanów Zjednoczonych.
  11. Zrezygnował.
  12. Lincoln postrzelony został 14 kwietnia, zaś zmarł dzień później.

Przypisy | edytuj kod

  1. Borgna Brunner: Presidential Trivia (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  2. President of the United States (ang.). [dostęp 2010-04-23]. Cytat: Eight presidents have died in office (four by assassination)
  3. Presidential and Vice Presidential Succesion: Overwiev and Current Legislation (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  4. a b c Harrison’s Inauguration (ang.). American Treasures of the Library of Congress. [dostęp 2010-04-23].
  5. a b c 32 Franklin D. Roosevelt 1933-1945 (ang.). Biały Dom. [dostęp 2010-04-23].
  6. a b 12. Zachary Taylor 1849-1850 (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  7. a b Assassination of President Abraham Lincoln (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  8. a b Douglas MacGowan: Charles J. Guiteau (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  9. a b Mark Gado: The Assassination of President William McKinley (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  10. a b Hardin a Farm Boy Who Rose by Work (ang.). The New York Times. [dostęp 2010-04-23].
  11. a b The President John F. Kennedy Assassination Records Collection (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  12. Inside Politics: Obama signs protection bill for former presidents (ang.). Washington Times, 2013-01-13. [dostęp 2013-11-18].
  13. History USS Franklin D. Roosevelt (ang.). ussfranklindroosevelt.com. [dostęp 18 października 2016].
  14. Navy Names Next Aircraft Carrier USS John F. Kennedy (ang.). 29 maja 2011. [dostęp 25 sierpnia 2016].

Bibliografia | edytuj kod

  • World Book of America’s Presidents: Portraits of the Presidents. Robert O. Zeleny (red.). Chicago: World Book, Inc., 1989. ISBN 0-7166-3213-6.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Prezydenci Stanów Zjednoczonych" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy