Protolit


Protolit w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Protolit – skała macierzysta skały metamorficznej. W geologii i petrologii terminem tym określa się skałę będącą wyjściową do procesów metamorficznych i związanych z nim produktów. Protolitem skały metamorficznej mogą być zarówno skały magmowe, jak i skała osadowa. W niektórych przypadkach, np. gnejsach często nadaje się przy nazewnictwie przedrostek wskazujący na genetyczny rodzaj protolitu: orto- gdy skała powstała ze skały magmowej oraz para- wówczas gdy protoliem była skała osadowa (paragnejs, ortognejs).

Gdy skała uległa częściowym bądź słabym przeobrażeniom, protolit jest dostrzegalny makroskopowo, za pomocą analizy tekstury i struktury skały oraz składu mineralnego odpowiadającego danej skale, np. metagabro. W przypadku gdy skała metamorficzna nie ma żadnych cech ze skały macierzystej, protolit wyznacza się na podstawie m.in. minerałów reliktowych, analogii do występujących skał magmowych i osadowych w otoczeniu metamorficznej itp.

Przykładową skałą, która nie wykazuje cech swojego poprzednika jest serpentynit. Skała ta powstaje wskutek metasomatozy hydrotermalnej działającej na ofiolity. Protolitami serpentynitów były skały ultramaficzne, jak dunity, harzburgity, lherzolity, websteryty oraz piroksenity. Są to skały magmowe odznaczające się widoczną strukturą krystaliczną, natomiast serpentynit jest skała afanitową. Niemniej jednak oliwin, będący jednym z głównych składników ultrabazytów, bardzo szybko ulega serpentynizacji, co jest dobrze widoczne w preparacie mikroskopowym.

Wiele skał metamorficznych nie wykazuje żadnych cech wskazówkowych do ustalenia protolitu. Przykładem jest nefryt, na temat genezy którego powstało wiele publikacji naukowych.

Bibliografia | edytuj kod

  • Bolewski A., Manecki A., Mineralogia szczegółowa, Wydawnictwo PAE. Warszawa 1993, ​ISBN 83-85636-03-X
  • Borkowska M., Smulikowski K., Minerały skałotwórcze, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1973
  • Heflik W., Studium mineralogiczno-petrograficzne leukokratycznej strefy przeobrażeń okolic Jordanowa (Dolny Śląsk), Prace Mineralogiczne 10, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1967
  • Kozłowski K., Żaba J., Fediuk F., Petrologia skał metamorficznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1986, ISSN 0239-6432
  • AlfredA. Majerowicz AlfredA., BogumiłB. Wierzchołowski BogumiłB., Petrologia skał magmowych, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1990, ISBN 83-220-0335-8, OCLC 749888015 .
  • WojciechW. Jaroszewski WojciechW., LeszekL. Marks LeszekL., AndrzejA. Radomski AndrzejA., Słownik geologii dynamicznej, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1985, ISBN 83-220-0196-7, OCLC 830183626 .
  • AntoniA. Polański AntoniA., Geochemia i surowce mineralne, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1988, ISBN 83-220-0332-3, OCLC 749510324 .
Na podstawie artykułu: "Protolit" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy