Przemko ścinawski


Przemko ścinawski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pieczęć piesza Przemka ścinawskiego z 1284

Przemko (Przemysł) ścinawski (żagański) (ur. między 1265 a 1271, zm. 26 lutego 1289) – książę żagański (1278-1284) i ścinawski (1284-1289).

Spis treści

Panowanie | edytuj kod

Najmłodszy syn księcia głogowskiego Konrada I i Salomei (córki księcia wielkopolskiego Władysława Odonica). Po śmierci ojca (1273 lub 1274) pod opieką brata Henryka III głogowskiego. Dopiero w 1278 otrzymał dzielnicę żagańską (z Żaganiem, Szprotawą i Nowogrodem Bobrzańskim). Już około 1281 znalazł się w zależności lennej od Henryka IV Probusa.

Na skutek nacisków Probusa w 1284 wymienił się ze swoim bratem Konradem II Garbatym na Ścinawę (Probus wolał mieć u swych granic księcia bardziej uległego). Przemko, podobnie jak jego brat Henryk III, był wiernym wykonawcą polityki Probusa, popierając go we wszystkich ważniejszych przedsięwzięciach, także w konflikcie z biskupem wrocławskim Tomaszem. Kiedy Henryk IV Probus podjął działania zmierzające do opanowania Krakowa po śmierci Leszka Czarnego w 1288, nie mogło tam zabraknąć księcia ścinawskiego.

Śmierć | edytuj kod

Przemko zginął podczas wyprawy w bitwie pod Siewierzem, między siłami koalicji Bolesława II, księcia Płocka i Władysława Łokietka a siłami Henryka Probusa. Data bitwy podana w kronice Jana Długosza to 26 lutego 1290, jednak bardziej prawdopodobna wydaje się data 26 lutego 1289, podawana przez inne źródła[1].

 Grobowiec Przemka Ścinawskiego w klasztorze cystersów w Lubiążu

O śmierci Przemka informują nas w niezwykle barwnym opisie: Nagrobków książąt śląskich i Kroniki książąt polskich[2]. Według tych relacji nie była to zwykła śmierć podczas zamieszania bitewnego, lecz księcia już po wzięciu do niewoli miano obedrzeć ze zbroi i dobić[3].

Klucza do interpretacji zapisu obu źródeł, a zwłaszcza pierwotnych Nagrobków należy szukać w ich pochodzeniu. Nagrobki książąt śląskich powstały w klasztorze cysterskim w Lubiążu i tutaj prawdopodobnie leży główna przyczyna dramatycznego opisu końca młodego księcia. Trzeba było po prostu znaleźć uzasadnienie wrogości i późniejszych walk książąt głogowskich z Władysławem Łokietkiem w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych XIII wieku i na początku wieku następnego. Zresztą niby dlaczego Bolko, książę Opola, również wzięty do niewoli w tej samej bitwie, miał być traktowany inaczej. Linia Piastów głogowskich była ściśle powiązana z klasztorem lubiąskim. To właśnie w Lubiążu książę ściniawski został pochowany, to właśnie temu klasztorowi udając się na tę wyprawę zapisał dwie wsie – Łososzkowice (obecnie Łososiowice) i Żyrków (Żerków w powiecie wołowskim), co miało mu zapewnić pamięć i poparcie cystersów.

W kilkanaście lat po śmierci Przemka pod Siewierzem powstała w Lubiążu doskonałej roboty płyta nagrobna, której napis Wszystko, co Bóg i natura dały Polakom najlepszego, najwznioślejszego, było udziałem księcia Przemka ("Que dedit in donis Deus et natura Polonis * Summis aut pronis * Ducis erant Premeconis") z pewnością wpłynął na wyobraźnię mieszkających tam zakonników. Książę Ścinawy zginął więc prawdopodobnie podczas zamieszenia bitewnego, możliwe że w niejasnych okolicznościach. Wątpliwe jest, aby Władysław Łokietek i Bolesław II, czy też ich rycerze mieli zamordować z zimną krwią księcia Przemka. W przypadku jego pojmania zdecydowaliby się raczej na zarobek przy wykupie jeńca pochodzącego z książęcej dynastii, nie narażając się przy tym na zemstę rodową. W polityce Henryka III głogowskiego względem Łokietka nie widać też specjalnych znaków wrogości cechujących władcę Głogowa choćby na linii stosunków z Henrykiem V Brzuchatym. Przemko ścinawski nigdy się nie ożenił i nie pozostawił następców, był mężnym rycerzem który poległ za sprawę zjednoczenia Polski i wiernym wasalem Henryka IV Probusa.

Po śmierci Przemka Henryk IV, powołując się na prawa zwierzchnie, przyłączył Ścinawę do księstwa wrocławskiego.

Fundacje miejskie Przemka | edytuj kod

Książę na swym koncie ma 5 lokacji miast śląskich na prawie magdeburskim: Żagania, Lubina, Przemkowa, Wołowa i Wińska.

Żagań | edytuj kod

Pierwsza historyczna wzmianka o Żaganiu pochodzi z 1202 roku. Żagań został lokowany na prawie magdeburskim przez księcia Przemka w 1280 roku. Dokument lokacyjny tego miasta nie zachował do naszych czasów, ale dokument jest uznany za falsyfikat. Żagań był stolicą księstwa żagańskiego i żagańsko-głogowskiego władanego przez władców wywodzących z Piastów śląskich. Później po jego śmierci Henryk III głogowski 1304-1309. Później po jego śmierci przy podziale ojcowizny Żagań został we władaniu przez jego najstarszego syna Henryka IV Wiernego, który stał się protoplastą linii głogowsko-żagańskiej przetrwała do 1504 roku.

Lubin | edytuj kod

Powstanie Lubina i jego historii nie są do końca znane, ale dotychczasowe badania datują założenie miasta na 1170 rok a pierwotnie lokowane na rok 1202. Dystrykt lubiński wchodzący w skład księstwa głogowskiego, przeszedł po 1273 roku do księstwa ścinawskiego. Wkrótce po Konradzie I głogowskim władzę przejął tutaj Przemko. W 1288 roku książę Przemko ponownie lokował Lubin na prawie magdeburskim.

Przemków | edytuj kod

Nie jest pewne, czy miasto założone zostało na tzw. surowym pniu (czyli w miejscu, gdzie nie było wcześniej żadnej osady), czy też istniała już tam jakaś osada targowa. Wiadomo jednak, że książę Przemko zamyślał uczynić Przemków ośrodkiem wymiany i produkcji rzemieślniczej dla najbliższej okolicy. Dokument lokacyjny miasta nie zachował się, ale niemieccy historycy podają, iż był wystawiony 8 lipca 1280 roku.

Wołów | edytuj kod

Niestety wystawiony dokument zaginął, ale źródła podają, że Wołów został założony w 1285 roku. Nie znamy zatem bliższych szczegółów ani nawet daty wołowskiego procesu lokacji. Można jednak z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że prawa miejskie otrzymał Wołów zapewne z rąk księcia Przemka zdecydowanego zwolennika prowadzenia na Śląsku intensywnej akcji lokacyjnej. W działalności lokacyjnej książę zdobył więc sporo doświadczeń, które wykorzystywał w kolejnych lokacjach, w tym wołowskiej. Wobec zaginięcia wołowskich dokumentów nie da się dokładnie opisać ówczesnego ustroju miasta.

Wińsko | edytuj kod

W dokumencie potwierdzającym posiadłości klasztoru w Lubiążu pochodzącym z roku 1217 znajduje się zapis „Wroblino juxta vin” przez niektórych badaczy jest on traktowany jako najwcześniejsza wzmianka o Wińsku. Natomiast za pierwszy pewny historyczny przekaz mówiący o Wińsku, przyjmuje dokument wydany w roku 1280, w którym został wymieniony proboszcz tutejszego kościoła Nicolaus. W 1285 roku zostało lokowane na prawie magdeburskim przez księcia Przemka.

Przypisy | edytuj kod

  1. zob. Semkowicz Aleksander, Walka o monarchię 1288 – 1294, ustęp z dziejów piastowskich, w: Kwartalnik Historyczny, t. V, Lwów 1891, s. 734 – 735, Sobaniec Stefan Zabiegi Henryka IV o Kraków i jego usiłowania odnowienia królestwa, w: Księga pamiątkowa ku czci profesora Oskara Haleckiego, Warszawa 1935, s. 243, Sperka Jerzy, Przemko urodzony po 1265, a przed 1271, w: Piastowie – leksykon biograficzny, Kraków 1999, s. 624 – 625, Wędzki Andrzej, Przemko (zm. 1289), w: Polski Słownik Biograficzny, pod red. E. Rostworowskiego, t. XXVIII/1, z. 119, Wrocław 1985, s. 725, Jasiński Kazimierz, Rodowód Piastów Śląskich, t. II,Wrocław 1975, s. 84 – 85, Jurek Tomasz, Henryk Probus i Henryk głogowski stosunki wzajemne w latach 1273 – 1290, w: Śląski Kwartalnik Historyczny „Sobótka”, t. XLVII/4 za rok 1987, s. 565, Barciak Antoni, Książę Przemek ściniawski i bitwa siewierska, w: Nihil superfluum esse, Prace z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej, Poznań 2000, s. 281, Zielonka Zbigniew, Henryk Prawy, Katowice 1982, s. 167 – 168, Długopolski Edmund, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, Wrocław 1951, s. 3 – 4, Baszkiewicz Jan, Polska czasów Łokietka, Warszawa 1968, s. 41, Zientara Benedykt, Henryk IV Probus, w: Poczet królów i książąt polskich , Warszawa 1984, s. 209 – 210.
  2. Nagrobki książąt śląskich w:MPH, t.II, s. 713, Kronika książąt polskich w: MPH, t.II, s. 536
  3. Z tak przedstawioną interpretacją zgadzają się: Boras Zygmunt, Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974, s. 148, Zielonka Zbigniew, Henryk Prawy, Katowice 1982, s. 167 – 168, Wędzki Andrzej, Przemko ... , s. 725, Jurek Tomasz, Dziedzic królestwa Polskiego – książę głogowski Henryk (1274 – 1309) , Poznań 1993 , s. 12, gdzie autor zwraca uwagę na tworzenie się legendy wokół „męczeńskiej” śmierci Przemka z rąk Władysława Łokietka, Barciak Antoni, Książę Przemek Ściniawski i bitwa siewierska , w: Nihil superfluum esse – Prace z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej , Poznań 2000, s. 281, Sadowski Tomasz, Książęta opolscy i ich państwo, Wrocław 2001 , s. 87, Sperka Jerzy, Przemko w: Piastowie, leksykon biograficzny, Kraków 1999,s. 624.
Na podstawie artykułu: "Przemko ścinawski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy