Pszonak jastrzębcolistny


Pszonak jastrzębcolistny w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pokrój

Pszonak jastrzębcolistny (Erysimum hieraciifolium L.) – gatunek rośliny z rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Szeroko rozprzestrzeniony w Eurazji, introdukowany do Ameryki Północnej. Występuje także w Polsce, głównie na południu, rzadki na północy. Rośnie nad rzekami i na terenach ruderalnych. Gatunek bardzo zmienny.

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzne | edytuj kod

Występuje naturalnie w strefie umiarkowanej Europy i Azji. Zwarty zasięg rozciąga się od Francji poprzez Europę Środkową i Wschodnią po Azję Środkową. Południowa granica zasięgu biegnie przez kraje alpejskie, Albanię, Bułgarię, Ukrainę[3][6]. W północnej części Niziny Środkowoeuropejskiej i na wschód od Bałtyku mocno rozproszony, jednak w środkowej i północnej części Półwyspu Skandynawskiego znów częsty. Z pojedynczych stanowisk znany z Islandii, poza tym rozproszony także w północnej Rosji aż po Daleki Wschód[6]. W Azji rośnie w Kazachstanie, Mongolii, Tadżykistanie, Uzbekistanie, w północno-wschodnich i zachodnich Chinach oraz w Pakistanie[4].

Gatunek zawleczony został do wschodniej części Ameryki Północnej[3][6][7].

W Polsce gatunek jest rozpowszechniony w południowej części kraju[8][9]. Dalej na północ rośnie wzdłuż dolin Odry i Wisły, poza tym bardzo rozproszony[9].

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Roślina zielna osiągająca zwykle od 30 do 90 cm wysokości, rzadko więcej. Pęd prosto wzniesiony, pojedynczy lub słabo rozgałęziający się zwykle w górnej części[7][4][8]. Łodyga nieco kanciasta, w dole często fioletowa[4][8]. Cała roślina pokryta przylegającymi włoskami, na łodydze dwu- i trójramiennymi, na liściach trój- i czteroramiennymi[8].
Liście
Odziomkowe zebrane w rozetę przyziemną, o blaszce w zarysie lancetowatej całobrzegiej lub odlegle ząbkowanej[8], długości 2 do 6 cm i szerokości do 1 cm[4], stopniowo zwężone w długi ogonek (do 4 cm długości[4])[8]. Liście odziomkowe zasychają i odpadają w czasie kwitnienia, podobnie zresztą jak podobne do nich dolne liście łodygowe[8]. Środkowe i górne liście łodygowe są siedzące, lancetowate, o klinowato zbiegającej nasadzie, odlegle i słabo ząbkowane (ząbków zwykle jest od 3 do 5 z każdej strony)[8].
Kwiaty
Gęsto skupione w gronie na szczycie pędu[4]. Działki kielicha o długości od 4 do 7 mm, eliptyczne. Płatki korony 8–11 mm długości, klinowate, z paznokciem dłuższym od szczytowej, rozpostartej blaszki, na szczycie zaokrąglonej[8][4]. Pręciki o żółtych nitkach długości od 4 do 6 mm z podługowatymi pylnikami o długości ok. 2 mm. Wydłużona zalążnia zawiera od 40 do 60 zalążków[4].
Owoce
Rozwijają się na szypułkach cieńszych od nich, osiągających 5–7 mm długości. Szypułki i owoce przylegające do osi kwiatostanu, który w czasie owocowania się wydłuża i rozluźnia. Łuszczyny pokryte są włoskami 3- do 5-ramiennymi[8]. Są równowąskie, nieco czterokanciaste[4], osiągają zwykle od 1,5 do 6 cm długości[8][4]. Zwieńczone są cienką, walcowatą szyjką słupka długości do 2 mm, zakończoną główkowatym znamieniem. Nasiona nieco podługowate[4], osiągają do 2,2 mm długości i do 0,9 mm szerokości, zwykle zaopatrzone są w niewielkie, błonkowate skrzydełko[8].
Gatunki podobne
Pospolity pszonak drobnokwiatowy E. cheiranthoides ma mniejsze kwiaty (działki do 3 mm długości, płatki do 5 mm), szypułki owoców odstające, a nie przylegające do osi kwiatostanu i tylko 2–3 raza krótsze od łuszczyny. Bardzo podobny jest bardzo rzadki w Polsce pszonak sztywny E. marschallianum wyróżniający się nieco delikatniejszą budową, nieco tylko mniejszymi kwiatami i niemal całobrzegimi, wąskolancetowatymi liśćmi[8].

Biologia i ekologia | edytuj kod

Roślina dwuletnia rzadko bylina[8]. Kwitnie od maja do września[8]. Owoce dojrzewają po ok. miesiącu[4].

Roślina związana z siedliskami nadrzecznymi, ale też rosnąca na trawiastych murawach, przydrożach i nieużytkach ruderalnych, terenach kolejowych, gruzowiskach[8][7][4]. Na obszarach górskich sięga do 3800 m n.p.m. (w Chinach)[4].

Liczba chromosomów 2n=16[8][4].

Przypisy | edytuj kod

  1. Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20]  (ang.).
  2. Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-01-29]  (ang.).
  3. a b c Taxon: Erysimum hieraciifolium L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2021-01-29].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p Erysimum hieraciifolium Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-01-29].
  5. Erysimum hieraciifolium Linn.. W: Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-01-29].
  6. a b c Erysimum hieraciifolium. W: Den Virtuella Floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2021-01-29].
  7. a b c Erysimum hieraciifolium Linnaeus. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-01-29].
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q Adam Jasiewicz (red.): Flora Polski. Rośliny naczyniowe. Tom IV. Warszawa, Kraków: PAN, PWN, 1985, s. 153-154. ISBN 83-01-05853-6.
  9. a b Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając, MariaM. Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 525, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Pszonak jastrzębcolistny" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy