Pułk KOP „Wołożyn”


Pułk KOP „Wołożyn” w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pałac Tyszkiewiczów w Wołożynie, w którym mieściło się dowództwo pułku[b]

Pułk KOP „Wołożyn”oddział piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Spis treści

Formowanie i zmiany organizacyjne | edytuj kod

Pułk KOP „Wołożyn” został sformowany w 1929 roku, w składzie Brygady KOP „Nowogródek”. Dowództwo oddziału znajdowało się w Wołożynie (w zespole pałacowym (klasycystycznym) zbudowanym w 1806 roku przez Józefa Ignacego Tyszkiewicza, pałac i oficyny zniszczone w czasie I wojny światowej odbudowano i umieszczono w nich siedzibę KOP-u). Oddziałem administracyjno-gospodarczym dla pułku był 28 batalion KOP „Wołożyn”[2]. Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”[3]. Pułkowi podporządkowano stację gołębi pocztowych KOP „Bogdanów”[4]

Służba graniczna | edytuj kod

W 1937 roku ustalono dla pułku następujący podział ochranianego odcinka granicy państwowej[5]:

  • granica południowa: odcinek dotychczasowej strażnicy „Morgi” 1 kompanii granicznej „Zebrzydowszczyzna” [wł.].

Struktura organizacyjna pułku w 1934 | edytuj kod

Kadra pułku | edytuj kod

Dowódcy pułku:

  • ppłk dypl. Józef Urbanek (16 VII 1929[7][8] – III 1932[9] → dowódca 32 pp)
  • ppłk dypl. Piotr Bartak (III 1932 – XI 1935 → szef sztabu DOK IV)
  • ppłk dypl. Władysław Frączek (XI 1935 – 1938[9] → dowódca 15 pp)
  • płk piech. Władysław Józef Mikołajczak (18 VI 1938 – 1939[9] → dowódca 207 pp)

Obsada personalna pułku w marcu 1939[10]
Wykaz przedstawia obsadę oficerską pułku przed reorganizacją[11]

  • dowódca pułku – płk piech. Władysław Józef Mikołajczak
  • oficer wyszkoleniowy pułku – kpt. Starzyński Stanisław
  • komendant PW i WF – kpt. Aleksander Tomaszewski
  • I adiutant dowódcy pułku – kpt. Władysław Moykowski
  • II adiutant dowódcy pułku – por. Franciszek Kosmala[c]
  • dowódca łączności pułku – kpt. łączn. Kazimierz Edward Żórniak
  • oficer ewidencyjny pułku – kpt. Stanisław Pasierb

Obsada personalna pułku w czerwcu 1939[12]:

  • dowódca pułku – płk piech. Władysław Józef Mikołajczak[d]
  • I adiutant – kpt. piech. Władysław Andrzej Aleksander Mojkowski[e]
  • oficer wyszkolenia – kpt. piech. (mjr) Stanisław Jan Starzyński[f]
  • dowódca łączności oraz dowódca plutonu łączności batalionu „Wołożyn” – kpt. łączn. Kazimierz Edward Żórniak[g]
obsada 301 Rejonu PW „Nowogródek” w Baranowiczach

Obsada oficerska 301 rejonu PW przy pułku KOP „Wołożyn” w maju 1939[17][h]:

  • komendant rejonu PW „Nowogródek” – kpt. adm. (piech.) Kazimierz Bolesław Nałęcz-Mroczkowski
  • komendant powiatowy PW „Wołożyn” – kpt. adm. (piech.) Aleksander II Tomaszewski
  • zastępca komendanta powiatowego PW „Wołożyn” – kpt. piech. Edward Hennig[i]
  • komendant powiatowy PW „Stołpce” – kpt. piech. Stefan Sowa
  • komendant powiatowy PW „Nieśwież” – kpt. adm. (piech.) Stanisław Wyrobiec

Uwagi | edytuj kod

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP[1].
  2. Pałac Tyszkiewiczów został kupiony przez KOP, a w 1927 odrestaurowany i przystosowany na potrzeby wojska według planów Tadeusza Nowakowskiego.
  3. Franciszek Kosmala (ur. 1 października 1907 w Wysokinie, zm. w 1979). W 1930 roku ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty na kierunku wojska łączności i w stopniu plutonowego i otrzymał przydział do 43 pułku piechoty. W 1932 roku odbył praktykę w 72 pułku piechoty w Radomiu (Jan Łukasiak, Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty, s. 21). Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie koło Ostrowi Mazowieckiej w 1933, w stopniu podporucznika w korpusie oficerów piechoty, został skierowany do 37 Łęczyckiego Pułku Piechoty im. ks. Józefa Poniatowskiego w Kutnie (Dziennik Personalny Nr 9, rok XIV, z dnia 15 sierpnia 1933 r, Ministerstwo Sprawa Wojskowych, Warszawa). W 1938, w stopniu porucznika, skierowany do pułku KOP „Wołożyn” w Wołożynie. W kwietniu 1939 wraz z batalionem KOP „Wołożyn” przeniesiony w rejon Żywca. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 w szeregach 2 pułku piechoty KOP, 1 Brygady Górskiej.
  4. Władysław Józef Mikołajczak, płk piech., w KOP od 1938 roku. Do mobilizacji dowódca pułku KOP „Wołożyn". We wrześniu 1939 roku dowódca 207 pp rez. 35 DP rez.[13].
  5. Władysław Andrzej Aleksander Mojkowski, kpt. piech., w KOP od 1934 roku. Do marca 1939 roku I adiutant pułku KOP „Wolożyn". We wrześniu 1939 roku oficer sztabu 1 BGór.[14].
  6. Stanisław Jan Starzyński, kpt. piech., w KOP od 1935 roku. Do mobilizacji oficer wyszkolenia pułku KOP „Wołożyn". We wrześniu 1939 roku dowódca odtworzonego baonu KOP „Krasne"[15].
  7. Kazimierz Edward Żórniak, kpt. łącz., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca łączności puł­ku KOP „Wołożyn". Przydział mobilizacyj­ny nieznany[16].
  8. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[18].
  9. Edward Hennig (1897-1940), kpt. piech., w KOP od 1933 roku. Do mobilizacji zastępca ko­mendanta powiatowego PW „Wołożyn". Przydział mobilizacyjny nieznany. Więzień obozu w Starobielsku. Zamordowany przez NKWD[19].

Przypisy | edytuj kod

  1. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 425.
  2. Zarządzenie nr L.dz. KOP 1025/tjn./og.org./29 ↓.
  3. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 157.
  4. Zarządzenie nr L.500/Tjn.Og.Org/37 ↓, s. 6.
  5. Zarządzenie nr L.3300/Tjn.Og.Org/37 ↓, s. 5/1.
  6. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 46.
  7. Dominiczak 1992 ↓, s. 123.
  8. Obsada oficerska pKOP „Wołożyn” ↓.
  9. a b c Wiśniewska i Promińska 2013 ↓, s. 9.
  10. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 926.
  11. ASGr. KOP 177/664 Lista płac pułku KOP Wołożyn za marzec 1939 [k. 303-308].
  12. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 662.
  13. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 733.
  14. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 734.
  15. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 750.
  16. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 760.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 942-343.
  18. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  19. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 720.

Bibliografia | edytuj kod

  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Tomasz Głowiński: Pułk KOP „Wołożyn” i chroniona przezeń granica (1929–1939). W: [red.] Artur Ochał, Michał Ruczyński, Paweł Skubisz: U polskich stali granic. W 90. rocznicę utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza. Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej, 2018. ISBN 978-83-8098-528-5.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148–160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148–160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468
  • Tomasz Głowiński: Pułk KOP „Wołożyn” i chroniona przezeń granica (1929–1939). W: [red.] Artur Ochał, Michał Ruczyński, Paweł Skubisz: U polskich stali granic. W 90. rocznicę utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza. Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej, 2018. ISBN 978-83-8098-528-5.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • IwonaI. Wiśniewska IwonaI., KatarzynaK. Promińska KatarzynaK., Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Nowogródek»”, Szczecin: Archiwum Straży Granicznej, 2013 .
  • Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza w sprawie reorganizacji brygad KOP nr L.dz. KOP 1025/tjn./og.org./29 z 6 lipca 1929 roku.
  • Zarządzenie dowódcy KOP w sprawie reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza („R.3” I Faza) nr L.500/Tjn.Og.Org/37 z 23 lutego 1937 roku.
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.
Na podstawie artykułu: "Pułk KOP „Wołożyn”" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy