Rajsko (powiat oświęcimski)


Na mapach: 50°00′34,8″N 19°11′00,0″E/50,009667 19,183333

Rajsko (powiat oświęcimski) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rajskowieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim, w gminie Oświęcim.

Spis treści

Części wsi | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Rajsko jako Kajsko na mapie Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego – mapa Abrahama Orteliusa z 1603.

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w 1272 jako Raysko w dokumencie księcia Władysława opolskiego, w którym nadał on wieś Hermanowi Surnagelowi aby ten osadził ją na prawie niemieckim[5].

Wieś politycznie znajdowała się początkowo w granicach piastowskiego (polskiego) księstwa opolsko-raciborskiego. W 1290 w wyniku trwającego od śmierci księcia Władysława opolskiego w 1281/1282 rozdrobnienia feudalnego tegoż księstwa powstało nowe księstwo cieszyńskie-oświęcimskie, z którego w 1315 wyodrębniło się księstwo oświęcimskie[6]. Od 1327 księstwo oświęcimskie stanowiło lenno Królestwa Czech, a w 1457 zostało wykupione przez króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka. W towarzyszącym temu dokumencie sprzedaży księstwa Koronie Polskiej wystawionym przez Jana IV oświęcimskiego 21 lutego 1457 miejscowość wymieniona została jako Raysko[7].

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Raysko wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis a jako właściciela podaje Michała Skidzińskiego[8].

Rzeczpospolita Obojga Narodów | edytuj kod

W 1564 roku wraz z całym księstwem oświęcimskim i zatorskim miejscowość leżała w granicach Korony Królestwa Polskiego, znajdowała się w województwie krakowskim w powiecie śląskim. Po unii lubelskiej w 1569 księstwo Oświęcimia i Zatora stało się częścią Rzeczypospolitej Obojga Narodów w granicach, której pozostawało do I rozbioru Polski w 1772[6]. W XVII w. w dworze w Rajsku ujęto zbójnika Wojciecha Klimczoka.

Zabór austriacki | edytuj kod

Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze austriackim i leżała w granicach Austrii, wchodząc w skład Królestwa Galicji i Lodomerii. W 1784 roku właścicielem Rajska oraz Klucznikowic był szlachcic Dembiński z rodu Dembińskich herbu Rawicz[6]. Pod koniec zaboru i na przełomie XX w. Rajsko należało do Wincentego Zwillinga[9]

II wojna światowa | edytuj kod

 Osobny artykuł: Wysiedlenia Polaków z Oświęcimia.

4 września 1939 roku odbył się bój pod Rajskiem. Oddziały majora Piotra Ryby walczyły z niemieckim wojskiem. W czasie niemieckiej okupacji wieś została wcielona do III Rzeszy oraz całkowicie wysiedlona ze względu na rozbudowę niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

W styczniu 1945 r. przez miejscowość przeszły tzw. marsze śmierci z obozów Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu na stację kolejową w Wodzisławiu Śląskim[10].

Okres powojenny | edytuj kod

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa bielskiego.

Znani ludzie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wieś Rajsko w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-01-17]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1072 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .data dostępu?
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Julian Zinkow: Oswięcim i okolice. Przewodnik monograficzny. Oświęcim: Wydawnictwo „PLATAN“, 1994, s. 160. ISBN 83-7094-002-1.
  6. a b c Jan Nepomucen Gątkowski: Rys dziejów księstwa oświęcimskiego i zatorskiego. Lwów: nakład autora, 1867, s. 8,12.
  7. Krzysztof Rafał Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 83-88857-31-2.
  8. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 225.
  9. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości: Lista znawców dla spraw o wywłaszczenia, Oświęcim - http://pbc.biaman.pl/Content/23594/Dziennik%204.pdf s. 58
  10. Piotr Hojka, Sławomir Kulpa: Kierunek Loslau. Marsz ewakuacyjny więźniów oświęcimskich w styczniu 1945 r., Wodzisław Śląski 2016.
  11. Wykaz Właścicieli Dóbr Tabularnych w Galicji Rok 1902 https://genealogia.okiem.pl/forum/viewtopic.php?f=73&t=17125&start=20
  12. Poznańska Kartoteka Ewidencji Ludności 1870-1931 http://e-kartoteka.net/en/search?signature=15034
  13. Barbara Boisits: Słownik Muzyki Austriackiej: Witold Silewicz.
Na podstawie artykułu: "Rajsko (powiat oświęcimski)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy