Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat


Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Spis treści

1. Zewnętrzne Karpaty Zachodnie
2. Centralne Karpaty Zachodnie
3. Wewnętrzne Karpaty Zachodnie
4. Zewnętrzne Karpaty Wschodnie
5. Wewnętrzne Karpaty Wschodnie
6. Karpaty Południowe
7. Góry Zachodniorumuńskie i Wyżyna Transylwańska
I. Podkarpacie
II. Równiny Południoworumuńskie
III. Kotlina Panońska

W nauce polskiej problematyka regionalizacji Karpat (nie tylko zresztą fizycznogeograficznej) podjęta została już w XIX w. Zajmowali się nią m. in. Wincenty Pol[1] i Antoni Rehman[2]. Po 1918 r. temat ten obecny był w pracach m. in. Ludomira Sawickiego[3], Stanisława Pawłowskiego[4],[5] czy Włodzimierza Kubijowicza[6]. Propozycję regionalnego podziału Karpat w ówczesnych granicach Polski podali w Krynicy na dorocznym Zjeździe Karpackim wiosną 1936 r. Walery Goetel i Stanisław Leszczycki. Podział ten, z pewnymi drobnymi korektami, opublikowany został w tym samym roku w "Wierchach"[7].

Poniższa regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat została opracowana przez Jerzego Kondrackiego (Karpaty, 1989, Warszawa: WSiP ​ISBN 83-02-04067-3​). Nie jest to ani jedyna, ani też ogólnie przyjęta regionalizacja Karpat i ich części – w poszczególnych krajach „karpackich” funkcjonują inne regionalizacje. Regionalizacja Kondrackiego jest natomiast regionalizacją najczęściej stosowaną w Polsce.

Symbole cyfrowe regionalizacji w odniesieniu do Karpat zostały przedstawione przez J. Kondrackiego w referacie na Konferencji Regionalnej Międzynarodowej Unii Geograficznej w roku 1971 w Budapeszcie, a opublikowane w Annales Universitas Scientiarum Budapestenesis, Sectio Geografica w 1973. Propozycja zawierała oznaczenia trzycyfrowe dla jednostek rzędu podprowincji (rozumiane nieco inaczej niż w późniejszych publikacjach). Megaregion oznaczony numerem 5 – region karpacki – obejmuje oprócz Karpat także obniżenia podkarpackie (w tym Podkarpacie) i wewnątrzkarpackie (w tym Kotlinę Panońską), dlatego też w prowincjach 51-54 brakuje niektórych numerów, które nie odnoszą się do Karpat.

51 Karpaty Zachodnie | edytuj kod

513 Zewnętrzne Karpaty Zachodnie | edytuj kod

513.1 Karpaty Austriacko-Morawskie (cz. Rakousko-Jihomoravské Karpaty, niem. Österreichisch-Südmährische Karpaten) 513.1* Dolnoaustriackie Góry Wyspowe (niem. Niederösterreichische Inselbergschwelle) 513.1** Rohrwald 513.1** Leiser Berge 513.1** Staatzer Klippe 513.1** Falkensteiner Berge 513.1* Wzgórza Mikulowskie (cz. Mikulovská vrchovína) 513.1** Wzgórza Pawłowskie (cz. Pavlovské vrchy) 513.1** Pogórze Milowickie (cz. Milovická pahorkatina) 513.2 Karpaty Środkowomorawskie (cz. Středomoravské Karpaty) 513.2* Las Żdanicki (cz. Ždánický Les) 513.2* Pogórze Litenczyckie (cz. Litenčická pahorkatina) 513.2* Chrziby (cz. Chřiby) 513.2* Pogórze Kyjowskie (cz. Kyjovská pahorkatina) 513.3 Pogórze Zachodniobeskidzkie (cz. Podbeskydská pahorkatina) 513.31 Pogórze Morawsko-Śląskie 513.32 Pogórze Śląskie 513.33 Pogórze Wielickie 513.34 Pogórze Wiśnickie 513.41-43 Karpaty Słowacko-Morawskie (cz. i słow. Slovensko-moravské Karpaty) 513.4* Pogórze Myjawskie (słow. Myjavská pahorkatina) 513.411 Białe Karpaty (cz. Bilé Karpaty, słow. Biele Karpaty) 513.412 Jaworniki (cz., słow. Javorníký) 513.42 Góry Wizowickie (cz. Vizovická vrchovina) 513.43 Góry Hostyńsko-Wsetyńskie (cz. Hostýnsko-vsetínská hornatina) 513.43* Góry Hostyńskie (cz. Hostýnské vrchy) 513.43* Góry Wsetyńskie (cz. Vsetínské vrchy) 513.44-54 Beskidy Zachodnie (słow Podsústava Západnich Beskyd) 513.44 Beskid Morawsko-Śląski (cz. Moravskoslezské Beskydy, słow. Moravsko-sliezske Beskydy) 513.45 Beskid Śląski (cz. Slezské Beskydy) 513.46 Kotlina Żywiecka 513.47 Beskid Mały 513.48 Beskid Makowski 513.49 Beskid Wyspowy 513.50 Kotlina Rabczańska 513.51 Beskid Żywiecki 513.511 Beskid Orawsko-Żywiecki (słow. Slovenské Beskydy, które dzielą się na Oravské Beskydy i Kysucké Beskydy) 513.512 Pasmo Babiogórskie 513.513 Działy Orawskie 513.514 Beskid Orawsko-Podhalański 513.52 Gorce 513.53 Kotlina Sądecka 513.54 Beskid Sądecki 513.55 Góry Czerchowskie (słow. Čergov) 513.56 Góry Kisuckie (słow. Kisucká vrchovina) 513.57 Magura Orawska (słow. Oravská Magura) 513.6 Pogórze Środkowobeskidzkie 513.61 Pogórze Rożnowskie 513.62 Pogórze Ciężkowickie 513.63 Pogórze Strzyżowskie 513.64 Pogórze Dynowskie 513.65 Pogórze Przemyskie 513.66 Obniżenie Gorlickie 513.67 Kotlina Jasielsko-Krośnieńska 513.68 Pogórze Jasielskie 513.69 Pogórze Bukowskie 513.7 Beskidy Środkowe (słow. Podsústava Nizkých Beskyd) 513.71 Beskid Niski (słow. Nízke Beskydy) 513.72 Pogórze Ondawskie (słow. Ondavská vrchovina)

514 Centralne Karpaty Zachodnie | edytuj kod

514.1 Obniżenie Orawsko-Podhalańskie 514.11 Kotlina Orawsko-Nowotarska 514.12 Pieniny 514.13 Pogórze Spisko-Gubałowskie 514.14 Rów Podtatrzański 514.2 Małe Karpaty 514.3 Dolina Środkowego Wagu 514.31 Kotlina Trenczyńska (słow. Trenčianská kotlina) 514.32 Kotlina Ilawska (słow. Ilavská kotlina) 514.33 Kotlina Wielkiej Bytczy (słow. Bytčianská kotlina) 514.34 Kotlina Żylińska (słow. Žilinská kotlina) 514.4 Łańcuch Małofatrzański 514.41 Góry Inowieckie (słow. Považský Inovec) 514.42 Góry Strażowskie (słow. Strážovské vrchy) 514.43 Mała Fatra (słow. Malá Fatra) 514.5 Łańcuch Tatrzański 514.51 Góry Choczańskie (słow. Chočské vrchy) 514.52 Tatry Zachodnie (słow. Západné Tatry) 514.53 Tatry Wschodnie (słow. Východné Tatry) 514.6 Obniżenie Nitrzańsko-Turczańskie 514.61 Kotlina Środkowonitrzańska (słow. Střednonitrianská kotlina) 514.62 Kotlina Górnonitrzańska (słow. Hornonitrianská kotlina) 514.63 Żar (słow. Žiar) 514.64 Kotlina Turczańska (słow. Turčianska kotlina) 514.7 Obniżenie Liptowsko-Spiskie 514.71 Kotlina Liptowska (słow. Liptovská kotlina) 514.72 Kotlina Popradzka (słow. Popradská kotlina) 514.73 Kotlina Hornadzka (słow. Hornádska kotlina) 514.74 Góry Lewockie (słow. Levočské vrchy) 514.8 Łańcuch Wielkofatrzański 514.81 Trybecz (słow. Tríbeč) 514.82 Ptacznik (słow. Vtáčnik) 514.83 Hroński Inowiec (słow. Pohronský Inovec) 514.84 Góry Krzemnickie (słow. Kremnické vrchy) 514.85 Wielka Fatra (słow. Veľká Fatra) 514.9 Łańcuch Niżnotatrzański 514.91 Niżne Tatry (słow. Nízke Tatry)

515-517 Wewnętrzne Karpaty Zachodnie | edytuj kod

515.1 Bruzda Hronu 515.11 Kotlina Helpiańska (słow. Heľpianské podolie) 515.12 Kotlina Brezneńska (słow. Breznianská kotlina) 515.13 Kotlina Lopejska (słow. Lopejska kotlina) 515.14 Kotlina Bańskobystrzycka (słow. Žiarská kotlina) 515.15 Kotlina Zwoleńska (słow. Zvolenská kotlina) 515.16 Przełom Dubrawski 515.17 Kotlina Żarska (słow. Žiarská kotlina) 515.18 ostatni karpacki odcinek doliny Hronu (brak nazwy w „Karpatach” J. Kondrackiego) 515.2 Łańcuch Rudaw Słowackich 515.21 Góry Szczawnickie (słow. Štiavnické vrchy) 515.22 Jaworie (słow. Javorie) 515.23 Polana (słow. Poľana) 515.24 Góry Bystrzyckie (słow. Bystricka vrchovina) 515.25 Rudawy Weporskie (słow. Veporské rudohorie lub Veporské vrchy) 515.26 Rudawy Gemerskie (słow. Gemerské rudohorie lub Stolické vrchy) 515.27 Góry Straceńskie (słow. Slovenský raj) 515.28 Rudawy Spiskie (słow. Volovské vrchy + Čierna hora) 515.29 Branisko i Bachureń 515.29* Branisko (słow. Branisko) 515.29* Bachureń (słow. Bachureň) 516.1 Kotlina Południowosłowacka (słow. Juhoslovenska kotlina) 516.11 Pogórze Krupińskie (słow. Krupinská planina) 516.12 Kotlina Ipelska (słow. Ipeľská kotlina) 516.13 Kotlina Łuczeńska (słow. Lučenecká kotlina) 516.14 Kotlina Rimawska (słow. Rimavská kotlina) 516.15 Kotlina Borsod 516.2 Kras Słowacko-Węgierski (słow. Slovenský kras) 516.3 Cserehát 516.4 Kotlina Koszycka (słow. Košická kotlina) 517.1 Góry Tokajsko-Slańskie (słow. Slanské vrchyGóry Slańskie i Zemplínské vrchy, węg. Tokaji Hegység / Zempleni HegységGóry Zemplińskie) 517.2-5 Średniogórze Północnowęgierskie (węg. Északi-középhegség) 517.2 Góry Bukowe (węg. Bükk) 517.3 Matra 517.4 Cserhát (słow. Cerová vrchovina, węg Cserhát) 517.5 Börzsöny

52 Karpaty Wschodnie | edytuj kod

522, 524-526 Zewnętrzne Karpaty Wschodnie | edytuj kod

522 Beskidy Wschodnie 522.1 Beskidy Lesiste 522.11 Góry Sanocko-Turczańskie (ukr. Werchnio-Dnistrowśki Beskydy – dotyczy tylko Gór Turczańskich) 522.12 Bieszczady Zachodnie 522.13 Bieszczady Wschodnie (ukr. Werchowyńsko-Wododilnyj chrebet i Skoliwśki Beskydy) 522.14 Beskidy Brzeżne (ukr. Berehowi lub Krajowi Karpaty) 522.15 Gorgany 522.16 Beskidy Pokucko-Bukowińskie 522.2 Beskidy Połonińskie (ukr. Połonynśkyj chrebet) 522.21 Połonina Równa (ukr. Połonyna Riwna) 522.22 Połonina Borżawa 522.23 Połonina Czerwona (ukr. Krasna Połonyna) 522.24 Świdowiec (ukr. Swydowieć) 522.25 Czarnohora (ukr. Czornohora) 522.26 Połoniny Hryniawskie (ukr. Hryniawśki Hory) 524-525 Karpaty Mołdawsko-Munteńskie 524.1 Obcinele Bukowińskie 524.2 Stînişoara 524.3 Ţarcău 524.4 Dolina Trotuszu i Kotlina Darmaneşti 524.5 Góry Czukaskie 524.6 Góry Oituz 525.1 Góry Vrancei 525.2 Góry Buzău 525.3 Góry Gîrbova 526 Subkarpaty Wschodnie 526.1 Subkarpaty Mołdawskie 526.2 Subkarpaty Munteńskie

523 Wewnętrzne Karpaty Wschodnie | edytuj kod

523.1 Karpaty Marmaroskie (rum. Munţii Maramureşului) 523.2 Kotlina Marmaroska (rum. Depresiunea Maramureş) 523.3 Góry Rodniańskie (rum. Munţii Rodnei) 523.* Kotlina Dornej Watry (rum. Depresiunea Dornelor) 523.4 Góry Bystrzyckie 523.41 Obcina Mestecăniş 523.42 Giumalăul-Rarăul 523.43 Pietrosul 523.44 Budac 523.45 Ceahlău 523.46 Giurgeu 523.47 Hăghimaş 523.5 Łańcuch Wyhorlacko-Gutyński (słow. Vihorlatsko-gutínska oblasť, ukr. Wułkanicznyj chrebet) 523.51 Wyhorlat (słow. Vihorlatské vrchy) 523.52 Makowica (ukr. Makowycia) 523.53 Bużora 523.54 Tupy 523.55 Góry Oaş 523.56 Góry Gutyńskie (rum. Gutîi) 523.57 Góry Cybleskie (rum. Ţibleş) 523.6 Łańcuch Kelimeńsko-Hargicki 523.61 Bîrgău 523.62 Góry Kelimeńskie (rum. Călimăn) 523.63 Pasmo Hargity 523.64 Baraoltu 523.65 Bodoc 523.66 Perşani 523.7 Obniżenie Gheorgeńsko-Braszowskie 523.71 Kotlina Giurgeu (rum. Depresiunea Giurgeu) 523.72 Kotlina Ciuc (rum. Depresiunea Ciuc) 523.73 Kotlina Braszowska (rum. Depresiunea Braşovului)

53 Karpaty Południowe | edytuj kod

rum. Carpaţii Meridionali

531 Właściwe Karpaty Południowe | edytuj kod

531.1 Grupa Fogaraska 531.11 Bucegi 531.12 Leaota 531.13 Piatra Craiului 531.14 Góry Iezerul 531.15 Góry Fogaraskie (rum. Munţii Făgăraşului) 531.16 Obniżenie Lovistei 531.17 Pasmo Cozia 531.2 Grupa Parângu 531.21 Góry Căpătini 531.22 Parâng 531.23 Obniżenie Lotru 531.24 Góry Lotru 531.25 Góry Sybińskie 531.26 Góry Sebeş 531.3 Grupa Godeanu-Retezat 531.31 Kotlina Petroşeni 531.32 Masyw Retezat 531.33 Masyw Godeanu 531.34 Góry Ţarcu 531.35 Bruzda Czerny 531.36 Góry Vîlcan 531.37 Góry Mehedinţi 531.4 Poiana Ruscă

532 Subkarpaty Południowe (Getyckie) | edytuj kod

532.1 Subkarpaty Ardżeszu 532.2 Subkarpaty Aluty 532.3 Subkarpaty Olteńskie

533 Góry Banackie | edytuj kod

533.1 Bruzda Temesz-Czerna 533.2 Góry Almăj 533.3 Góry Locva 533.4 Kotlina Almăj 533.5 Masyw Semenic 533.6 Góry Anińskie 533.7 Obniżenie Caraş-Reşiţa 533.8 Góry Dognecea

54 Góry Zachodniorumuńskie i Wyżyna Transylwańska | edytuj kod

541 Wyżyna Transylwańska | edytuj kod

541.1 Wyżyna Samoszu (rum. Podişul Someşan) 541.2 Równina Transylwańska (rum. Cîmpia Transilvaniei) 541.3 Dolina Środkowej Maruszy 541.4 Wyżyna Tyrnawska (rum. Podişul Tirnavelor) 541.5 Kotlina Fogaraska (rum. Depresiunea Făgăraşului) 541.6 Kotlina Sybińska 541.7 Kotlina Haţeg

542 Góry Zachodniorumuńskie | edytuj kod

(rum. Apuseni)

542.1 Masyw Biharu (rum. Bihor) 542.2 Góry Maruszy 542.21 Góry Zarand 542.22 Rudawy Siedmiogrodzkie (rum. Munţii Metaliferi) 542.23 Góry Trascău 542.24 Bruzda Maruszy 542.3 Góry Kereszu 542.31 Góry Codru 542.32 Kotlina Beiuş 542.33 Pădurea Craiului 542.34 Kotlina Vad 542.4 Góry Seş-Meseş 542.41 Góry Seş 542.42 Góry Meseş 542.43 Kotlina Şimleu

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wincenty Pol: Rzut oka na północne stoki Karpat, Kraków 1851
  2. Antoni Rehman: Karpaty opisane pod względem fizyczno-geograficznym, Lwów 1895
  3. Ludomir Sawicki: Terminologja regjonalna ziem polskich, w: "Polskie słownictwo geograficzne"I., Kraków 1922
  4. Stanisław Pawłowski: O nazwach używanych w geografji ziem polskich, w: "Przegląd Kartograficzny" 1923
  5. Stanisław Pawłowski: O podziale polskich Karpat Wschodnich, w: "Czasopismo Geograficzne" 1928
  6. Włodzimierz Kubijowicz: Jednostki krajobrazowe w polskich Karpatach Wschodnich, w: "Czasopismo Geograficzne" 1927
  7. Walery Goetel: Zagadnienia regjonalizmu górskiego w Polsce, w: "Wierchy" R. 14, Kraków 1936, s. 129-168

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy