Reinhard Gehlen


Reinhard Gehlen w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Reinhard Gehlen w niewoli amerykańskiej, 1945

Reinhard Gehlen (ur. 3 kwietnia 1902 w Erfurcie, zm. 8 czerwca 1979 w Bergu koło Starnberga) – niemiecki generał major Wehrmachtu i generał porucznik rezerwy Bundeswehry, ostatni szef wydziału OKH Fremde Heere Ost (Obce Armie Wschód) – wywiadu wojskowego niezależnego od Abwehry i SD, twórca i pierwszy kierownik zachodnioniemieckiego wywiadu zorganizowanego początkowo jako tzw. Organisation Gehlen (Organizacja Gehlena), a następnie jako Bundesnachrichtendienst (Federalna Służba Wywiadowcza; BND).

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodzony w 1902 r. w Erfurcie, był synem por. Walthera Gehlena. Jego matka pochodziła z arystokratycznej, flamandzkiej rodziny van Vaernewycków. W 1908 r. Gehlenowie przenieśli się do Wrocławia, gdzie ojciec został księgarzem. Reinhard Gehlen uczył się w gimnazjum im. Króla Wilhelma, a w 1918 r. wstąpił do armii. W 1931 r. wziął ślub, jego żona wywodziła się z rodziny jednego z generałów Fryderyka Wielkiego, dzięki czemu Gehlen zaczął szybko awansować[1].

Po ukończeniu Akademii Wojennej w 1935 roku został oficerem sztabowym w wydziale operacyjnym Sztabu Generalnego[1]. W chwili wybuchu II wojny światowej (kampanii wrześniowej) był szefem sztabu 213. dywizji w stopniu majora[1]. Oficer łącznikowy w czasie kampanii francuskiej. W czerwcu 1940 roku został adiutantem szefa Sztabu Generalnego Franza Haldera, by w październiku 1940 objąć kierownictwo sekcji wschodniej w wydziale operacyjnym sztabu armii.

Jako oficer wydziału operacyjnego był jednym ze współautorów planu ataku III Rzeszy na ZSRR[1]. W kwietniu 1942 w stopniu podpułkownika przejął kierowanie wydziałem Obce Armie Wschód[2] (niem. Fremde Heere Ost) w Sztabie Generalnym Wojsk Lądowych (OKH), który miał siedzibę w Mamerkach (w czasie pobytu Hitlera w Wilczym Szańcu). W grudniu 1944 awansowany do stopnia generała-majora. Gehlen przebywał zwykle w Mamerkach, chociaż jego placówka wywiadu znajdowała się w Twierdzy Boyen w Giżycku. Tam zbierano informacje na tematy związane z sytuacją wojskową i przygotowywano agentów na teren ZSRR. Według J. Thorwalda[3], który prowadził rozmowy z Gehlenem przed napisaniem książki, w twierdzy Boyen przygotowywano kadrę na potrzeby Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej.

Jego realistyczne raporty zostały uznane przez Hitlera za defetyzm, co doprowadziło do zdymisjonowania go 9 kwietnia 1945 r., jednak już wcześniej Gehlen zabezpieczył archiwa Wydziału Obce Armie Wschód i ukrył je w starej kopalni na terenie Bawarii, by mogły stać się argumentem na rzecz zwolnienia z amerykańskiej niewoli, gdy już się do niej dostanie[1]. Reinhard Gehlen dostał się 22 maja 1945 do niewoli amerykańskiej[4].

Pobyt w Stanach Zjednoczonych | edytuj kod

Wkrótce po dostaniu się do niewoli zwrócił się do władz amerykańskich z przygotowanym oświadczeniem: Jestem głównodowodzącym Grupy Armii Wschód w kwaterze głównej wojsk niemieckich. Mam do przekazania informacje o najwyższym znaczeniu dla waszego rządu[5].

Mimo takiej postawy i złożonej propozycji został niebawem osadzony wraz z innymi niemieckimi więźniami w obozie w Salzburgu. Niedługo potem Rosjanie domagali się jego wydania (razem z aktami), ale Amerykanie nie chcieli spełnić ich żądań, gdyż już wiedzieli kim jest ten „nieokrzesany” generał.

Gehlen przybył do Fort Hunt, niedaleko Waszyngtonu, na pokładzie wojskowego samolotu DC-3 po kilkunastu dniach od zakończenia II wojny światowej. Tu na miejscu odwiedzali go kolejni wysoko postawieni oficerowie wojska, wywiadu (m.in. Allen Dulles – szef Biura Służb Strategicznych OSS, poprzedniczki CIA) oraz doradcy prezydenta Harry’ego Trumana.

Dla Amerykanów stał się ważnym źródłem informacji na temat Rosjan (Sowietów) i ich potencjału militarnego, gdyż jako jeden z najważniejszych oficerów Hitlera na froncie wschodnim kierował rozległą i dobrze zorganizowaną siatką nazistowskich szpiegów (jej członkami nie byli wyłącznie Niemcy) działających na szkodę Armii Czerwonej i całego ZSRR.

Organisation Gehlen | edytuj kod

 Osobny artykuł: Organisation Gehlen.

Z upoważnienia Amerykanów Gehlen przystąpił latem 1945 do tworzenia służby wywiadowczej o nazwie Organizacja Gehlena. Organizacja ta stanowiła podstawę utworzonej w 1956 w Niemczech Federalnej Służby Wywiadowczej (Bundesnachrichtendienst). Reinhard Gehlen stał na jej czele przez 12 lat, od 1956 do 1968, gdy został zmuszony do przejścia w stan spoczynku i zastąpił go Gerhard Wessel. Został przyjęty do Bundeswehry jako generał-porucznik rezerwy.

Po II wojnie światowej | edytuj kod

Po rocznym pobycie w Waszyngtonie Gehlen powrócił do Niemiec jako wpływowy agent. Jego – często wyolbrzymione – raporty na temat siły militarnej Związku Radzieckiego (m.in. na temat przewagi Rosjan w broni balistycznej określonej przez Amerykanów jako „luka nuklearna” lub „luka rakietowa”) spowodowały zaostrzenie stosunków pomiędzy wrogimi sobie blokami (Wschód – Zachód) i eskalację zimnej wojny do niebezpiecznych granic (m.in. kryzys kubański). Na podstawie tych raportów[6] amerykańscy wojskowi, analitycy z CIA i wywiadu wojskowego (oraz przedstawiciele kompleksu przemysłowo – zbrojeniowego) domagali się od Kongresu zwiększenia budżetu na obronność.

Do współpracy z Amerykanami Gehlen zaangażował – wbrew pierwotnym ustaleniom – byłych gestapowców i SS-manów. Wśród jego współpracowników byli m.in.:

  • dr Franz Alfred Six (odpowiadał za wymordowanie ponad trzydziestu Żydów w getcie w Smoleńsku);
  • Emil Augsburg (nadzorował mordowanie ludzi na tyłach wroga na terenie ZSRR);
  • Klaus Barbie („Rzeźnik z Lyonu”; przez pewien czas mieszkał w USA).

Badacz spisków Carl Oglesby w książce Reinhard Gehlen. The Secret Treaty of Fort Hunt twierdzi, że Organizacja Gehlena stanowiła przykrywkę dla ODESSY, podziemnej organizacji założonej w celu zachowania pokonanej III Rzeszy.

Agencja 114 | edytuj kod

Tuż po zakończeniu II wojny światowej Armia Stanów Zjednoczonych, szukając informacji na temat działań sowieckich agentów w strefie okupowanej przez USA, nawiązała kontakt z Reinhardem Gehlenem, który przystąpił do tworzenia agencji. Oprócz działań kontrwywiadowczych wymierzonych w Sowietów, Agencja 114 rozpoczęła również monitorowanie krajowych lewicowców i pacyfistów. Wykorzystywana do celów kontrwywiadowczych, służyła jako główne wejście do zachodnioniemieckiego wywiadu dla byłych nazistów.

Awanse | edytuj kod

Odznaczenia | edytuj kod

III Rzesza | edytuj kod

i inne

Republika Federalna Niemiec | edytuj kod

Zagraniczne | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e KonradK. Szelest KonradK., Reinhard Gehlen – od generała Hitlera do amerykańskiego szpiega, „Przegląd”, 15 stycznia 2018 [dostęp 2018-01-21]  (pol.).
  2. Część Abteilung Fremde Heere – wywiad płytki OKH.
  3. Autora książki Iluzja. Żołnierze radzieccy w armii Hitlera. Warszawa-Kraków 1994.
  4. Wołoszański 1997 ↓, s. 173–174.
  5. Vankin i Whalen 1997 ↓, s. 296.
  6. Vankin i Whalen 1997 ↓, s. 300.
  7. Reinhard Gehlen – Biografie WHO’S WHO, www.whoswho.de [dostęp 2018-12-19] .
  8. Powstanie Bundeswehry.

Bibliografia | edytuj kod

  • FeliksF. Bielak FeliksF., Służby wywiadowcze Republiki Federalnej Niemiec., Warszawa: MON, 1985, s. 200, ISBN 83-11-07191-8, OCLC 830185586 .
  • ReinhardR. Gehlen ReinhardR., Sensacyjne wspomnienia szefa wywiadu. StefanS. Zielicz (tłum.), Warszawa: Warszawski Dom Wydawniczy – Wydawnictwo ATENA, 1993, s. 281, ISBN 83-900246-1-6, OCLC 751425772 .
  • Kilarski R.: Organizacja wywiadowcza Reinharda Gehlena. Wyd. MON Warszawa 1978, s. 388.
  • Wolanowski L.: Cichy front. Iskry Warszawa 1955, 1956, s. 229.
  • Bogusław Wołoszański: Tajna wojna Hitlera. Warszawa: Wyd. Colori, 1997. ISBN 83-904972-2-0. (pol.)
  • Jonathan Vankin, John Whalen: Największe spiski ostatniego stulecia. Warszawa: Świat Książki, 1997. ISBN 978-83-7129-955-1. (pol.), Tytuł oryginału: 50 greatest conspiracies of all time.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Reinhard Gehlen" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy