Republika Komi


Na mapach: 64°17′N 54°28′E/64,283333 54,466667

Republika Komi w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Uchta w latach 50. XX wieku Workuta fragment parku w Workucie tundra – typowy krajobraz kraju rzeka Wym rzeka Peczora Komiacy – rdzenni mieszkańcy kraju

Komi (Republika Komi, ros. Республика Коми, komi Коми Республика) – republika w składzie Federacji Rosyjskiej.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Republika Komi leży po zachodniej stronie gór Ural, na północnym zachodzie Niziny Wschodnioeuropejskiej, w północno-wschodniej europejskiej części Rosji. Graniczy z Krajem Permskim, obwodami: archangielskim, kirowskim, swierdłowskim oraz z okręgami autonomicznymi: Nienieckim, Chanty-Mansyjskim i Jamalsko-Nienieckim.

Terytorium republiki zajmuje 415 900 km² (15. na terenie Rosji), zamieszkuje ją zaledwie 1 019 000 mieszkańców (54. na terenie Rosji), gęstość zaludnienia równa jest 2,44 osoby/km². Stolicą republiki jest Syktywkar, położony w południowo-zachodniej części republiki. Językami urzędowymi są język rosyjski i język komi.

Lasy zajmują ponad 70% terytorium republiki, a bagna około 15%.

Ponad 32 800 km² północnej części Republiki Komi jest pokryte dziewiczymi lasami Komi. Znajduje się tu unikatowy rezerwat – Rezerwat Peczorsko-Iłycki. W 1985 rezerwat został wpisany na listę UNESCO.

Strefa czasowa | edytuj kod

Komi należy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK). UTC +4:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, na terenie republiki obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+3:00, a czas letni – UTC+4:00.

Hydrologia | edytuj kod

Rzeki | edytuj kod

Większość obszaru Komi leży w dorzeczu dużych równinnych rzek: Wyczegdy, Łuzy, Miezieni i Waszki. Prócz rzek typu równinnego przez teren kraju płyną też rzeki górskie. Są nimi prawe dopływy Peczory, m.in. Unja, Iłycz, Podczerem, Szczugor i in.

Głównymi rzekami Komi są:

Od wieków rzeki Komi odgrywały znaczącą rolę przy zasiedlaniu i zagospodarowywaniu zarówno tego kraju, jak i regionów położonych dalej na wschód. Już w XII wieku przez obszar dzisiejszej republiki (określanej wówczas mianem) przebiegała tzw. wielka nowogrodzka droga do Jugry (tj. dzisiejszego Chanty-Mansyjskiego Okręgu Autonomicznego – Jugry) (ros. великий новгородский чрезкаменный путь в Югру), której znaczna część wiodła właśnie ułatwiającymi komunikację licznymi rzekami Komi.

Jeziora | edytuj kod

Na terenie Komi znajduje się ponad 78 tysięcy jezior, które łącznie zajmują obszar ok. 4,5 tys. km², jednak 98% tych zbiorników wodnych to jeziora niewielkie, o powierzchni nieprzekraczającej 0,5 km².

Jeziora te podzielić można ze względu na pochodzenie, jak też ze względu na położenie. Pod względem genezy wśród lokalnych zbiorników wyróżnić można polodowcowe, krasowe, torfowiskowe i reliktowe. Z uwagi na lokalizację i związaną z tym faunę i florę jeziora dzielą się na tundrowe, tajgowe (leśne), górskie oraz zalewowe. Największe rozmiary posiadają reliktowe jeziora leśne, które jednak są na ogół płytkie; największą głębokość (do 50 m) mają jeziora górskie, które z kolei są niewielkie pod względem obszaru – rzadko przekraczają 1 km².

Największe jeziora

Inne większe jeziora, ważne z gospodarczego, krajobrazowego lub ekologicznego punktu widzenia

  • Jezioro Donty (Don) (powierzchnia – 4,6 km², długość – 20 km, średnia głębokość – 1,5 m)
  • Jezioro Kadomskie (długość ok. 4 km, szerokość – 3,5 km)
  • Jezioro Wad
  • Jezioro Dodźskie
  • Jezioro Wiejsakoty (powierzchnia – 6,3 km², długość – 3 km, szerokość – 0,6 km)
  • Jezioro Wadybty
  • Jezioro Smolne (Smolmoje)
  • Jezioro Tielpos (górskie, głębokość 49,5 m, powierzchnia – 0,25 km²)
  • Jezioro Długie (Dlinnoje) (górskie, głębokość 40-50 m)
  • Jezioro Torgowoje (górskie, głębokość 40-50 m)

Bagna | edytuj kod

Bagna zajmują ok. 7,7% powierzchni Komi, tj. 3,2 mln ha. Obszary te stanowią odrębne ekosystemy, silnie oddziałujące na tereny sąsiednie poprzez wpływ na poziom wód gruntowych, akumulację wilgoci i oczyszczanie wód z zanieczyszczeń, a także jako miejsca lęgowe licznych gatunków ptaków.

Największe bagna:

  • Bagno usińskie (Усинское болото) – 139.190 ha
  • Okiean (“Ocean”) (Океан) – 178.975 ha
  • Dziorniur (Дзёрнюр) – 32.228 ha
  • Tybjuniur (Тыбъюнюр) – 60.042 ha
  • Martiuszewskie (Мартюшевское) – 9.285 ha

Górnictwo | edytuj kod

Na terenie republiki wydobywa się: węgiel, ropę naftową, gaz ziemny, złoto i diamenty.

Klimat | edytuj kod

Większość obszaru republiki leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, typu kontynentalnego, jedynie północne skrawki kraju pozostają w strefie klimatu subpolarnego.

Zima na tym obszarze jest dość długa i bardzo chłodna; średnia temperatura najchłodniejszego miesiąca – stycznia waha się od −17 °C na południu kraju do −20 °C w części północnej. Lato, jakkolwiek krótkie, jest dość ciepłe – średnia temperatura lipca to od +11 °C na północy do +15 °C na południu republiki.

W regionie występuje dość wysoki poziom opadów – średnio ok. 700 mm; opady te mają głównie postać deszczu, a ich największe nasilenie ma miejsce w sierpniu.

Historia | edytuj kod

Od średniowiecza tereny dzisiejszej republiki wchodziły w skład Państwa Nowogrodzkiego; pod koniec XV wieku stały się częścią Państwa Moskiewskiego. Obszary te były ważnym źródłem futer. Z racji surowego klimatu i braku dróg ziemie Komi pozostawały bardzo słabo zaludnione.

W XVIII wieku tereny dzisiejszej republiki wchodziły w skład guberni archangielskiej, w której ramach stanowiły 3 ujezdy (jareński, solwyczegodzki i pustoziorski); w 1780 z części terenu ujezdu jareńskiego wydzielono ujezd ust-sysolski. Niższą od ujezdu jednostką podziału administracyjnego była wołost (ros. волость) – jednostka zbliżona do polskiej gminy.

Na początku XX wieku niewielkie części dzisiejszego obszaru Komi wchodziły też w skład guberni wołogodzkiej i wiackiej.

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją. Godło Komijskiej ASRR

Komi w czasach Związku Radzieckiego | edytuj kod

W latach 30. odkryto na terenie Komi duże zasoby węgla kamiennego (eksploatacja rozpoczęła się jednak dopiero w latach II wojny światowej, gdy Wehrmacht zajął dostarczające węgla na potrzeby radzieckiej gospodarki obszary zagłębia Donbasu). W latach 30. też rozpoczęto w Komi budowę przemysłu, zbudowano koleje i drogi. Spowodowało to szybki napływ osadników (głównie Rosjan) i wzrost zaludnienia.

Od lat 30. do 50. XX wieku obszar republiki był ważnym punktem na mapie radzieckiego systemu obozów – GUŁag-ów. Część ówczesnych obozów funkcjonuje do dziś jako więzienia lub kolonie karne.

Komi w niepodległej Rosji | edytuj kod

Po upadku ZSRR przemysł republiki – główne źródło dochodów mieszkańców znalazł się w kryzysie. Spowodowało to znaczną emigrację, w konsekwencji czego w latach 1990–2007 liczba mieszkańców kraju spadła o 22%.

Historia autonomii komiackiej | edytuj kod

Autonomia Komiaków utworzona została 22 sierpnia 1922, kiedy to zorganizowano Komi-Zyriański Obwód Autonomiczny. Tworzenie autonomicznych jednostek terytorialnych dla mniejszości narodowych było częścią polityki tzw. korienizacji, tj. przyznawania autonomii mniejszościom narodowym zamieszkującym obszary dawnego Imperium, poprzednio dyskryminowanym i rusyfikowanym przez carat. Obwód istniał do 5 grudnia 1936. Wtedy to zmieniono status tej autonomicznej jednostki administracyjnej – podniesiono jej rangę i poszerzono zakres autonomii, tworząc Komijską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką. Komijska ASRR została zlikwidowana w 1990 na fali zmian związanych z rozpadem ZSRR. Jej prawną kontynuacją jest obecna Republika Komi.

 Osobny artykuł: Komi-Zyriański Obwód Autonomiczny.  Osobny artykuł: Komijska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka.

Prezydenci Komi | edytuj kod

Ludność | edytuj kod

Komiacy | edytuj kod

Rdzenną ludnością kraju są ugrofińscy Komiacy (dawniej zwani też Zyrianami). Wywodzą się oni ze średniowiecznych plemion ugrofińskich, zamieszkujących tereny między jeziorem Ładoga a Uralem. Już od XI wieku podlegali ruskim (potem rosyjskim) wpływom kulturowym, które nasiliły się jeszcze w XIV i XV w., gdy ziemie Komi zostały formalnie włączone do Rosji. Na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej Komiacy pod wpływem Rosjan przyjęli religię prawosławną, choć do dziś, zwłaszcza na północy i na odizolowanych obszarach wiejskich zachowali elementy dawnego kultu przyrody.

 Osobny artykuł: Komiacy.

Statystyki demograficzne | edytuj kod

Ludność ogółem: 975 000 (szacunkowo na koniec 2006)

  • Ludność według miejsca zamieszkania:
  • liczba kobiet na 1000 mężczyzn: 1106
  • Ludność według wieku
    • średnia wieku dla ogółu populacji: 34,5 lat
    • średnia wieku w miastach: 33,7 lat
    • średnia wieku na wsiach: 36,8 lat
    • średnia wielu mężczyzny: 32,3 lat
    • średnia wieku kobiety: 36,8 lat
  • gospodarstwa domowe:
    • ogółem: 381 626
    • w miastach: 289 854
    • na wsiach: 91 772
  • Przyrost naturalny (2005)
    • urodzenia: 10 975 (współczynnik urodzeń 11,1)
    • zgony: 15 074 (współczynnik zgonów 15,2)
    • ubytek naturalny: 4099 (- 4,1)

Skład etniczny | edytuj kod

Zmiany składu etnicznego populacji Komi w latach 1926–2002 (według danych spisowych)

Wyznania | edytuj kod

Zdecydowana większość populacji republiki wyznaje prawosławie. Prócz tego istnieje liczna grupa ateistów; z mniejszości religijnych najliczniejsi są muzułmanie (ok. 2%) Katolicy stanowią 0,4% populacji.

Miasta i osiedla typu miejskiego | edytuj kod

miasta i największe osiedla typu miejskiego (stan na 1 stycznia 2005)

Gospodarka | edytuj kod

Gospodarka Komi opiera się głównie na wydobyciu surowców energetycznych (ropa naftowa, gaz ziemny oraz węgiel) oraz wykorzystaniu lasów (przemysł drzewny i celulozowo-papierniczy).

Po rozpadzie ZSRR lokalna ekonomia pogrążona jest w kryzysie; spowodował on m.in. to, iż w ciągu ostatniego dwudziestolecia populacja kraju spadła o blisko ¼.

Podział administracyjny | edytuj kod

Republika Komi dzieli się na 15 rejonów municypalnych (ros. муниципальный район); 5 największych miast stanowi wydzielone okręgi miejskie.

Rejony | edytuj kod

Okręgi miejskie | edytuj kod

  • Syktywkar (ros. Городской округ «Сыктывкар»)
  • Workuta (ros. Городской округ «Воркута»)
  • Inta (ros. Городской округ «Инта»)
  • Usinsk (ros. Городской округ «Усинск»)
  • Uchta (ros. Городской округ «Ухта»)

Surowce mineralne | edytuj kod

Na obszarze Komi znajdują się złoża kopalin opałowych, zwłaszcza węgla (213 mld ton, z czego – węgiel kamienny, ok. 78%, węgiel brunatny – 19%, antracyt – 3%), łupków opałowych, asfaltytu, torfu (złoża: 12 mld ton) oraz ropy naftowej (blisko 4 mld ton) i gazu ziemnego (ok. 3 trylionów m³).

Ponadto na terenie republiki istnieją pokłady pierwiastków i minerałów wykorzystywanych w przemyśle chemicznym, przede wszystkim fosforytów, siarki, soli kamiennej i wapiennych, barytu i fluorytu.

Prócz tego w Komi wydobywane są wapienie i dolomity, gips, piaskowiec i kwarcyt. W górach Uralu na wschodzie znajdują się złoża kwarcu, rubinów, granatów, prehnitu i bursztynu. W różnych częściach kraju znajdują się także miejsca wydobycia agatów, jaspisu, marmuru (różnych typów), nefrytu, jadeitu itd.

Z rud metali odkryto m.in. tytan, rudy aluminium (boksyty) i metale szlachetne – zwłaszcza złoto (w Uralu Polarnym i na Timanie oraz w dorzeczu rzeki Korzym).

Tablice rejestracyjne | edytuj kod

Tablice pojazdów zarejestrowanych w Republice Komi mają oznaczenie „11” w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?85848
Na podstawie artykułu: "Republika Komi" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy