Rewolucja róż


Rewolucja róż w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rewolucja róż – pokojowe protesty w Gruzji, które w listopadzie 2003 doprowadziły do ustąpienia prezydenta Eduarda Szewardnadze i zastąpienia go przez prozachodniego reformatora Micheila Saakaszwilego. Nazwa rewolucji wzięła się od kwiatów, które trzymali w dłoniach zwolennicy opozycji, gdy wkraczali do parlamentu, domagając się ustąpienia urzędującego prezydenta.

Spis treści

Przyczyny | edytuj kod

Eduard Szewardnadze, prezydent Gruzji odsunięty od władzy w listopadzie 2003 roku

Na początku XXI wieku w Gruzji pojawiło się niezadowolenie z rządów Unii Obywatelskiej Gruzji i prezydenta Eduarda Szewardnadzego. Prezydent był oskarżany o prowadzenie umiarkowanej autorytarnej polityki, nieudolność, niekompetentność i tolerowanie korupcji[1]. Na świecie Szewardnadze był postrzegany jako doświadczony polityk, który po jedenastu latach rządów zrujnował gospodarkę Gruzji[2]. O ile w latach 1995–1998 Gruzja notowała wzrost gospodarczy, tak w wyniku kryzysu finansowego w Azji i w Rosji Gruzja znalazła się w recesji, a rząd nie był w stanie kontynuować programu urynkowienia gospodarki[3]. Nową generację uważano za nieobciążoną sowieckim dziedzictwem, jednak obarczoną kulturą polityczną autorytaryzmu i nepotyzmu. Ze względu na dogodne położenie geograficzne (na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych i transportowych z Azji Środkowej i regionu Morza Kaspijskiego do Europy) Gruzja wzbudzała zainteresowanie zachodnich inwestorów i polityków[2]. Uzależnienie gospodarki od zewnętrznej pomocy, często defraudowanej, wymusiło na rządzie obranie orientacji prozachodniej i budowę instytucji demokratycznych[4]. W efekcie źle prowadzonych reform gospodarczych i politycznych większość Gruzinów żyła w biedzie i w poczuciu zagrożenia[5]. Niechętne wobec Szewardnadzego była również policja, niesprawdzająca się w zwalczaniu protestów, i urzędnicy, którzy po 2000 roku zaczęli nawiązywać kontakty z opozycją, na wypadek gdyby ta objęła władzę[4].

Pod wpływem protestów społecznych z 2000 roku Szewardnadze zreorganizował rząd i zrezygnował z kierowania Związkiem Obywatelskim Gruzji. Premierem Gruzji został niepopularny Awtandil Dżorbenadze. Po kolejnych protestach z 2001 roku Szewardnadze podał do dymisji cały rząd[6]. Wybory lokalne z czerwca 2002 roku wygrały nowe ugrupowania. Przewodniczącym Rady Miejskiej w Tbilisi został Micheil Saakaszwili, co wykorzystał do promocji swojego programu politycznego. Po wyborach lokalnych zaplanowano organizację wyborów prezydenckich w 2003 i parlamentarnych w 2005 roku[7]. W ramach przygotowań do wyborów Awtandil Dżorbenadze rozpoczął budowę nowego bloku politycznego Za Nową Gruzję, która miała składać się z Unii Obywatelskiego Gruzji, Socjalistycznej Partii Gruzji i Narodowej Demokratycznej Partii Gruzji[8].

W tym samym czasie główne partie opozycyjne organizowały zgromadzenia polityczne dotyczące wyborów, a stowarzyszenia studenckie przygotowywały akcje antyrządowe. W rezultacie wzrosło poparcie dla przedstawicieli młodego pokolenia polityków (szczególnie dla Niny Burdżanadze i Micheila Saakaszwiliego). Burdżanadze, wówczas przewodnicząca Parlamentu, zaapelowała do społeczności międzynarodowej o upewnienie się, że przyszłe wybory będą wolne i uczciwe. Szewardnadze pomimo apeli przygotowywał oszustwo wyborcze, jednak nie był w stanie użyć represji wobec opozycji i wolnych mediów[8].

Wybory parlamentarne z 2003 roku | edytuj kod

Micheil Saakaszwili (z mikrofonem w dłoni) podczas protestu z 9 listopada 2003 roku Nino Burdżanadze, przewodnicząca Parlamentu (grudzień 2003) Zurab Żwania, lider ugrupowania Zjednoczeni Demokraci (grudzień 2003)

Wybory parlamentarne zaplanowano na 2 listopada 2003 roku. Podczas kampanii wyborczej aktywnością szczególnie wykazywały się dwa ugrupowania: Zjednoczony Ruch Narodowy kierowany przez Saakaszwilego i Zjednoczeni Demokraci pod kierownictwem Zuraba Żwanii. Aktywny była również ruch młodzieżowy Kmara (z pol. Dosyć), organizujący antyrządowe protesty. Antyrządowa stacja telewizyjna Rustawi 2 i prasa uczulały społeczeństwo na oszustwa wyborcze oraz zachęcały społeczeństwo do wyjścia na ulice, gdyby wybory zostały sfałszowane. W tym samym czasie liderzy najważniejszych partii opozycyjnych prowadziła tajne negocjacje z reprezentantami wojska i policji przeciwko rządowi[9].

Przeprowadzone wybory uznano za sfałszowane. Opozycja kierowana przez Saaksaszwilego, Żwanię i Burdżanadze zdołała wykorzystać frustrację społeczną spowodowaną fałszerstwem wyborczym i ogólnym niezadowoleniem z sytuacji politycznej i gospodarczej Gruzji[10]. Raport OBWE wskazywał również na liczne nieprawidłowości w trakcie przeprowadzania wyborów, takie jak tolerowanie przez władze ataków chuligańskich, próby zastraszania oraz manipulacje listą uprawnionych do głosowania[11]. Według sondaży przeprowadzonych przez niezależnych obserwatorów opozycja nie odniosła zdecydowanego zwycięstwa wyborczego, a żaden z bloków nie zdołał więcej niż jednej trzeciej głosów. Pomimo tego opozycja zdołała zorganizować masowe manifestacje[10].

Protesty społeczne | edytuj kod

Protest pod budynkiem parlamentu, 8 listopada 2003

4 listopada ok. 10 tys. zwolenników opozycji przemaszerowała Prospektem Rustawelego – główną ulicę Tbilisi. 5 listopada policja zatrzymała 19 autokarów przewożących ludzi jadących do stolicy. Jednocześnie w Tbilisi trwała pikieta przeciwko prezydentowi pod budynkiem parlamentu. Część protestujących prowadziła strajk głodowy[12].

20 listopada Micheil Saakaszwili udał się na prowincję w celu zebrania zwolenników. W Zugdidi na zachodzie Gruzji Saakaszwilego powitały tłumy[12]. Wkrótce potem Saakaszwili zapowiedział zablokowanie inauguracyjnej sesji nowego parlamentu, którą wyznaczono na 22 listopada. Szefowa Bloku Demokratów Nino Burdżanadze uznała, że opozycja powinna się zjednoczyć i nie pozwolić na legitymizację nowego parlamentu[12].

Protest w parlamencie | edytuj kod

22 listopada w Tbilisi rozpoczął się masowy wiec opozycji przeprowadzony przez Saakaszwilego, Burdżanadze oraz Zuraba Żwanię. Żwania zaapelował do policji oraz wojska, by nie słuchały rozkazów Szewardnadzego, a Burdżanadze zaapelowała, by służby mundurowe przeszły na stronę narodu. Do gmachu parlamentu wkroczyły tysiące nieuzbrojonych Gruzinów trzymających róże w dłoniach, domagając się ustąpienia prezydenta. Szewardnadze pod ochroną kilkudziesięciu nieuzbrojonych ochroniarzy uciekł z Tbilisi. Uznawszy, że w kraju doszło do zamachu stanu, ogłosił stan wyjątkowy[12].

23 listopada Szewardnadze podał się do dymisji. Decyzja ta przywitana została powszechnym entuzjazmem. Przed parlamentem tłum, liczący rano kilka tysięcy osób, powiększył się do ponad 50 tys.[12] Niektórzy zwycięstwo rewolucji przypisali wstawiennictwu patrona Gruzji – świętego Jerzego. Dzień patrona Gruzji zbiegł się w czasie z rewolucją róż[13].

Wydarzenia po dymisji Szewardnadze | edytuj kod

5 stycznia 2004 roku odbyły się wybory prezydenckie, które wygrał Micheil Saakaszwili. 28 marca 2004 roku odbyły się nowe wybory parlamentarne, które wygrał Zjednoczony Ruch Narodowy z poparciem 67,6%[14][15]. Nowy rząd obiecał zredukowanie ubóstwa i poprawkę systemu opieki społecznej, poszanowanie praw człowieka i demokratycznych zasad oraz szybkie rozwiązanie konfliktów w Osetii Południowej i Abchazji. Rząd przeprowadził szereg reform ekonomicznych i socjalnych, dzięki czemu Gruzja znalazła się wśród najszybciej rozwijających się państw na świecie, cieszącym się uznaniem międzynarodowym[14]. Pierwszym dużym sukcesem rządu było usunięcie autorytarnego przywódcy Adżarii Asłana Abaszydze i odzyskanie kontroli nad regionem[16].

Nowy rząd i prezydent Saakaszwili byli oskarżani o brak kontroli nad policją, która dopuszczała się licznych naruszeń i przemocy, osłabienie sądownictwa i parlamentu po nowelizacji konstytucji w grudniu 2007 roku, wzrost napięcia w Osetii Południowej, tolerowanie korupcji na najwyższych szczeblach władzy i defraudację pieniędzy pochodzących z prywatyzacji[17]. Po 2007 roku Saakaszwiliego zaczęto postrzegać jako infantylnego i niekonsekwentnego prezydenta, który mógł doprowadzić kraj do autorytaryzmu[18].

We wrześniu 2007 roku były minister obrony narodowej Irakli Okruaszwili na kanale telewizyjnym Imedi oskarżył Saakaszwiliego o spisek w celu zamordowania biznesmena Badriego Patarkaciszwiliego. Okruaszwili stwierdził również, że prezydent Gruzji mógł być zamieszany w nagłą śmierć Zuraba Zwanii, który zmarł w 2004 roku w niejasnych okolicznościach. Dwa dni po telewizyjnym oświadczeniu Okruaszwili został aresztowany pod zarzutem korupcji. Wydarzenie to wywołało protesty społeczne przeciwko Saakaszwiliemu[19]. Postulowano przeprowadzenie przyspieszonych wyborów parlamentarnych na wiosnę 2008 roku, zmianę systemu wyborczego, utworzenie nowej administracji wyborczej i uwolnienie więźniów politycznych. Protest z 7 listopada brutalnie stłumiła policja. Po rozpędzeniu demonstracji Saakaszwili podał się do dymisji i ogłosił przyspieszone wybory prezydenckie na 5 stycznia 2008 roku. Wybory w 2008 roku wygrał Saakaszwili[20]. Protesty z końca 2007 roku są określane mianem „kontrrewolucji rózg”[21].

Kontrowersje | edytuj kod

Po zakończeniu rewolucji pojawiły się głosy, że protesty były inspirowane i wspierane z zagranicy. Faktem jest, że niektóre organizacje międzynarodowe jawnie wspierały opozycje. Organizacja młodzieżowa Kmara wzorowała się na jej serbskim odpowiedniku Otporze, który w 2000 roku odegrał dużą rolę w odsunięciu Slobodana Miloševicia od władzy[22].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 46.
  2. a b Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 47.
  3. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 48.
  4. a b Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 51.
  5. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 50.
  6. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 51–52.
  7. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 52.
  8. a b Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 53.
  9. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 54-55.
  10. a b Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 58.
  11. OSCE/ODIHR Election Observation Mission Report, Part 1 (ang.). OSCE, 2003-11-02. [dostęp 2017-05-07].
  12. a b c d e Rewolucja róż 2003 roku (pol.). naukawpolsce.pap.pl, 2008-11-22. [dostęp 2017-06-07].
  13. Diana Zadura: Rewolucja róż: 7 lat później .. (pol.). Portal Spraw Zagranicznych, 2010-11-21. [dostęp 2017-06-07].
  14. a b Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 59.
  15. GEORGIA ELECTIONS IN 2004 (ang.). ipu.org. [dostęp 2017-06-07].
  16. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 60.
  17. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 61.
  18. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 65.
  19. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 66.
  20. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 68.
  21. Kowalczyk 2017 ↓, s. 175.
  22. Smite i Tarkhan-Mouravi 2008 ↓, s. 55.

Bibliografia | edytuj kod

  • Maciej Kowalczyk. Przyczyny wojny gruzińsko-rosyjskiej w 2008 roku. „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio M”. 2, 2017. 
  • Sintija Smite, George Tarkhan-Mouravi. Miłość Gruzji do kwiatów: rewolucja „zwiędłych róż”?. „Wschodnioznawstwo”. 2, 2008. 
Na podstawie artykułu: "Rewolucja róż" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy