Rezerwat przyrody Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego


Na mapach: 53°30′56″N 18°07′10″E/53,515556 18,119444

Rezerwat przyrody Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego – najstarszy rezerwat przyrody w Polsce i drugi pod tym względem w Europie. W roku 2017 minęło 190 lat od chwili jego założenia. Jest to największy rezerwat cisa w Polsce – 3559 okazów[2] według inwentaryzacji z roku 1991[3], w tym wiele kilkusetletnich. Położony na południowo-wschodnim krańcu Borów Tucholskich[4], obejmuje obszar lasów, łąk i zadrzewień oraz wód jeziora Mukrz[5]. Administracyjnie leży w województwie kujawsko-pomorskim, głównie na terenie gminy Cekcyn w powiecie tucholskim, jedynie niewielki fragment na południowo-wschodnim obrzeżu rezerwatu należy do gminy Lniano w powiecie świeckim[1].

„Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego” to rezerwat leśny zajmujący obecnie powierzchnię 113,61 ha[1]. Obszar rezerwatu w większości podlega ochronie czynnej (99,11 ha), 14,50 ha jest objęte ochroną ścisłą[1]. Rezerwat posiada niewielką otulinę o powierzchni 12,34 ha[1][6].

Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie najliczniejszego na niżu Polski stanowiska cisa pospolitego Taxus baccata[6]. Mimo ochrony rezerwatowej, prowadzone na przestrzeni wielu lat inwentaryzacje wykazują stały spadek liczebności tego gatunku[4].

Poza cisem na obszarze rezerwatu występują takie gatunki chronione, jak lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko czy storczyk kruszczyk szerokolistny.

Historia | edytuj kod

Z roku 1827 pochodzi notatka odnaleziona przez niemieckiego przyrodnika Hugo Conwentza o „surowej ochronie” uroczyska Ziesbusch w Nadleśnictwie Wierzchlas[3]. Tak wczesna ochrona odegrała znaczącą rolę, ponieważ najliczniejsze skupisko cisa na stanowisku naturalnym w Europie zostało uratowane i przetrwało do czasów obecnych.

W 1841 miejscowy nadleśniczy określił znajdujące się tu cisy jako "obiekty szczególnie interesujące dla leśników, myśliwych i badaczy przyrody". Szczególnym sentymentem rezerwat darzył nadleśniczy Wilhelm von Bock, pochowany po śmierci na terenie rezerwatu.

Polskie władze administracji leśnej przejęły teren rezerwatu w 1920 roku[3]. W latach 1928-1934 przeprowadzono dokładne inwentaryzacje drzewostanu. W czasie niemieckiej okupacji oficjalnie rezerwat również podlegał ochronie[3].

Po wojnie obszar objęty został prawnie ochroną 16 lipca 1956 roku jako rezerwat przyrody o powierzchni 80,90 ha[7]. Dla podkreślenia zasług i oddania należnego hołdu Leonowi Wyczółkowskiemu, niezrównanemu odtwórcy przyrody polskiej, umiłowany przez niego „święty gaj”, ulubione przez wiele lat miejsce pracy nazwano imieniem artysty. Wyczółkowski po raz pierwszy znalazł się tu w 1926 roku. Powstało tu ponad 100 jego prac (obrazów, litografii i rysunków), w których z mistrzostwem utrwalił najokazalszego cisa nazywanego przez niego „Chrobrym”, oraz „Siostrzane Sosny”, pojedyncze drzewa (Orzeł), fantazyjnie powykręcane pnie cisów i inne szczegóły rezerwatu. Za obraz Cis, przedstawiający najokazalsze z wierzchleskich drzew, otrzymał nagrodę główną na biennale w Wenecji. O nadanie takiego patronatu rezerwatowi zabiegał pierwszy Wojewódzki Konserwator Przyrody, Kazimierz Sulisławski[8].

W 1978 roku rezerwat powiększono do 85,73 ha[9], a w 2007 roku do 116,90 ha[5]. Według najnowszego zarządzenia z 2017 roku powierzchnia rezerwatu wynosi 113,61 ha[6].

Rezerwat „Cisy Staropolskie” Nibyjagody „Chrobry” - najstarszy cis w rezerwacie „Kochankowie” - cis spleciony z lipą drobnolistną


Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Rezerwat przyrody Cisy Staropolskie imienia Leona Wyczółkowskiego. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2019-04-23].
  2. Rezerwat Cisów Staropolskich. W: wyborcza.pl [on-line]. 2017-07-13. [dostęp 2019-04-23].
  3. a b c d Informacje o rezerwacie. Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły. [dostęp 2019-04-23].
  4. a b Katarzyna Sękowska: Cisy Staropolskie w Wierzchlesie. polska.pl. [dostęp 2017-02-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-01-20)].
  5. a b Rozporządzenie Nr 4/2007 Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 13 czerwca 2007 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Cisów Staropolskich imienia Leona Wyczółkowskiego”. W: Dz. Urz. Województwa Kujawsko-Pomorskiego Nr 74, poz. 1194 [on-line]. 2007-06-25. [dostęp 2019-04-23].
  6. a b c Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 14 grudnia 2017 r. w sprawie rezerwatu „Cisy Staropolskie imienia Leona Wyczółkowskiego”. W: Dz. Urz. Województwa Kujawsko-Pomorskiego poz. 5365 [on-line]. 2017-12-19. [dostęp 2019-04-23].
  7. Zarządzenie Ministra Leśnictwa z dnia 18 czerwca 1956 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. z 1956 r. nr 59, poz. 719)
  8. Marcin Grochowski Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego w Wierzchlesie
  9. Zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 10 kwietnia 1978 r. zmieniające zarządzenia w sprawie uznania za rezerwaty przyrody (M.P. z 1978 r. nr 15, poz. 53)

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Rezerwat przyrody Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy