Rutger Hauer


Rutger Hauer w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rutger Oelsen Hauer[3][4] (ur. 23 stycznia 1944 w Breukelen, zm. 19 lipca 2019[5] w Beetsterzwaag) – holenderski aktor filmowy, telewizyjny i teatralny, także scenarzysta, producent, reżyser[6]. Nazywany holenderskim Paulem Newmanem[1][7], był odtwórcą licznych i urozmaiconych ról, zarówno bohaterów, jak i czarnych charakterów[8]. Laureat Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym za rolę porucznika Aleksandra „Saszy” Peczerskiego w dramacie wojennym CBS Ucieczka z Sobiboru (1987)[9][10].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wczesne lata | edytuj kod

Urodził się w rodzinie holenderskich wykładowców teatralnych[8] jako syn Teunke (z domu Mellema) i Arenda Hauerów[11][12]. Ponieważ jego rodzice często byli w trasie, wychowywany był wraz z trzema siostrami (jedną starszą i dwiema młodszymi) przez nianię[8] w Amsterdamie[13]. Jego dziadek był kapitanem szkunera[8]. Uczęszczał do szkoły Rudolfa Steinera, ponieważ jego rodzice chcieli, aby rozwinął swoją kreatywność. W 1959, w wieku 15 lat, przerwał naukę, opuścił dom rodzinny i zaciągnął się jako marynarz na dalekomorskich statkach. Jednak, podobnie jak jego pradziadkowi, daltonizm uniemożliwił karierę na morzu. Po rocznej służbie zdecydował się wrócić do Holandii. Następnie wieczorowo ukończył szkołę średnią. W 1960 zaciągnął się do Koninklijke Landmacht, ale w krótkim czasie na skutek załamania psychicznego został umieszczony w specjalistycznym ośrodku, a następnie zwolniony ze służby[14].

Początki kariery | edytuj kod

W wieku 11 lat wystąpił jako Eurysakes, syn Ajasa w przedstawieniu Ajas[15]. W latach 1962–1967 uczył się w szkole aktorskiej[16]. W 1967 zatrudnił się w objazdowym teatrze Noorder Compagnie, gdzie grał Cyrana w komedii Edmonda Rostanda Cyrano de Bergerac[16] i Lenniego w adaptacji powieści Johna Steinbecka Myszy i ludzie[16].

Współpraca z Verhoevenem | edytuj kod

Rutger Hauer w serialu Floris

Sławę w swojej ojczyźnie zyskał, debiutując w tytułowej roli Florisa van Roozemonda, szlachetnego rycerza na wygnaniu, w serialu rycerskim Floris (1969)[17], od którego zaczęła się jego wieloletnia współpraca z reżyserem Paulem Verhoevenem[18]. Później zagrał w wielu filmach, lecz role u Verhoevena były kluczowe dla rozwoju jego kariery.

W skandalizującym erotycznym dramacie Verhoevena Tureckie owoce (Turks fruit, 1973)[19], zrealizowanym na podstawie powieści Rachatłukum Jana Wolkersa, Hauer wcielił się w rolę artysty-rzeźbiarza Erika Vonka. Dwa filmy Verhoevena z udziałem Hauera – Tureckie owoce i dramat wojenny Żołnierz Orański (1977) – w zorganizowanym w 1999 plebiscycie na najlepszy holenderski film XX wieku zajęły odpowiednio pierwsze i drugie miejsce[20]. W 1995 holenderski serwis pocztowy wydał pieczęć z Hauerem ze sceny w Tureckich owocach[21].

Powrócił do współpracy z Verhoevenem przy epickim, osadzonym w średniowieczu dramacie przygodowym Ciało i krew (1985) w roli byłego porucznika Martina z Jennifer Jason Leigh. Pierwotnie Hauer miał zagrać postać policjanta, który stał się robotem w filmie Verhoevena RoboCop (1987)[21], lecz ostatecznie rolę przyjął Peter Weller.

Kariera w Europie | edytuj kod

Jego pierwszym angielskojęzycznym filmem był brytyjski dreszczowiec Ralpha Nelsona Na tropie Wilby'ego (The Wilby Conspiracy, 1975), gdzie pojawił się jako Blane van Niekerk u boku Sidneya Poitiera i Michaela Caine’a. Rola tytułowego bohatera, bezdomnego alkoholika w filmie Ermanno Olmiego Legenda o świętym pijaku (La leggenda del santo bevitore, 1988) przyniosła mu nagrodę dla najlepszego aktora na festiwalu filmowym w Seattle. Dwa razy przebywał na planie filmowym w Polsce – dreszczowca Anioł śmierci (Beyond Forgiveness, 1995) w drugoplanowej roli doktora Lema u boku Thomasa Iana Griffitha, Joanny Trzepiecińskiej i Artura Żmijewskiego oraz filmu Lecha Majewskiego Młyn i krzyż (2009), inspirowanego obrazem Droga krzyżowa, w roli niderlandzkiego malarza Pietera Bruegla (starszego).

W 2001 wraz z Erikiem van Lieshoutem wyreżyserował swój pierwszy film, krótkometrażowy obraz The Room.

W 2017 użyczył wizerunku i głosu dla postaci Daniela Lazarskiego w grze Observer polskiego studia Bloober Team.

Kariera w Stanach Zjednoczonych | edytuj kod

Na początku lat 80. Hauer otrzymywał pierwsze propozycje ról w amerykańskich produkcjach. W filmie kryminalnym Bruce'a Malmutha Nocny jastrząb (Nighthawks, 1981) z Sylvestrem Stallone w roli głównej zagrał postać terrorysty Wulfgara. Międzynarodową sławę zdobył rolą złowieszczego Roya Batty’ego, demonicznego przywódcy replikantów, antagonisty Ricka Deckarda (w tej roli Harrison Ford) w filmie Ridleya Scotta Łowca androidów (Blade Runner, 1982), opartym na powieści Philipa K. Dicka. Za kreację Batty’ego zdobył nominację do nagrody Saturna w kategorii najlepszy aktor drugoplanowy[22]. Za kultową uznano scenę jego pożegnalnego monologu jego autorstwa[23]. Hauer uznał, że tekst napisany przez scenarzystę był nudny, rozwlekły i nieprzystający do dramatyzmu sceny. Powiedział więc tylko jego część, przearanżowaną, a także dodał całkowicie zaimprowizowane: „Wszystkie te chwile przepadną w czasie jak łzy w deszczu. Czas umierać”[23]. Mimo obsadzenia w głównej roli będącego wówczas na szczycie popularności Harrisona Forda, w momencie premiery film spotkał się z chłodnym przyjęciem recenzentów oraz publiczności. Obraz został doceniony dopiero po latach, gdy kolejne pokolenie widzów „odkryło” go na kasetach wideo. Rodzący się ruch fanowski został dostrzeżony przez producentów i doprowadził do wznowienia pokazów kinowych, które okazały się wielkim sukcesem. Rutger Hauer podkreślał, że to właśnie rola przywódcy zrewoltowanych replikantów Nexus-6, była najważniejsza i najbardziej satysfakcjonująca w jego karierze.

Zagrał główną rolę dziennikarza telewizyjnego, który wpada na trop tajnej organizacji chcącej pogrążyć Amerykę w największym kryzysie finansowym w dziejach ludzkości w ekranizacji powieści Roberta Ludluma Weekend Ostermana (1983) w reżyserii Sama Peckinpaha u boku Burta Lancastera, Johna Hurta i Dennisa Hoppera. W dreszczowcu psychologicznym Eureka (1983) Nicolasa Roega z Gene’em Hackmanem, Theresą Russell i Mickeyem Rourke wystąpił w roli Francuza Claude’a Maillota von Horna, żigolaka i łowcy posagów. Zebrał pozytywne recenzje i zdobył uznanie widzów jako rycerz Etienne z Navarry w filmie fantasy Richarda Donnera Zaklęta w sokoła (1985) z Michelle Pfeiffer i Matthew Broderickiem. W chłodno przyjętym przez krytyków dreszczowcu Autostopowicz (1986)[20] z C. Thomasem Howellem i Jennifer Jason Leigh wcielił się w psychopatycznego mordercę. To właśnie rola tytułowego autostopowicza sprawiła, że stał się rozpoznawalny w Hollywood.

Hauer w filmie Ucieczka z Sobiboru (1987)

Za kreację Aleksandra „Saszy” Pieczerskiego w nagrodzonym Złotym Globem telewizyjnym dramacie wojennym CBS Ucieczka z Sobiboru (1987) u boku Joanny Pacuły i Alana Arkina został uhonorowany Złotym Globem. W filmie sensacyjnym Poszukiwany żywy lub martwy (Wanted: Dead or Alive, 1987)[20] z udziałem muzyka zespołu KissGene’a Simmonsa zagrał postać Nicka Randalla, „łowcę głów” i byłego agenta CIA. Wystąpił w postapokaliptycznym obrazie Krew bohaterów (1989) w reżyserii Davida W. Peoplesa, współscenarzysty Łowcy androidów, i swobodnej amerykańskiej adaptacji japońskiego cyklu filmów o niewidomym szermierzu Zatoichim pod tytułem Ślepa furia (1989)[20].

Lata 90. to bardzo płodny, choć nie do końca udany okres w karierze aktora. Przeniósł się wprawdzie na stałe do Los Angeles i dostawał coraz więcej propozycji scenariuszowych, ale nie było wśród nich filmów, które otworzyłyby mu drogę do aktorskiej pierwszej ligi. Wśród pierwszoplanowych ról w jego dorobku z tego okresu dominują tytuły zaliczane do kina klasy BObroża (1991) Lewisa Teague’a z Mimi Rogers, Apokalipsa (1996) Alberta Pyuna jako Omega Doom z Norbertem Weisserem, W mgnieniu oka (1992) Iana Sharpa jako wypalony, policyjny weteran, który obsesyjnie ściga potwora z Kim Cattrall, Arktyczna depresja (1993) czy Taktyczna napaść (1999) jako kapitan John „Doc” Holiday z Robertem Patrickiem. Znacznie ciekawiej prezentują się drugoplanowe role w kameralnych obrazach takich jak Szymon Mag (1999) czy telewizyjny film Merlin (1998). Za rolę SS-Sturmbannführera Xaviera Marcha w dramacie wojennym HBO Vaterland − Tajemnica III Rzeszy (Fatherland, 1994) z Mirandą Richardson był nominowany do Złotego Globu[23]. Wziął udział w humorystycznej reklamie piwa Guinness i teledysku do piosenki Kylie MinogueOn a Night Like This” (2000).

W pierwszej dekadzie XXI wieku Hauer przypomniał o sobie szerszej publiczności grając epizodyczne, ale zapadające w pamięć role w głośnych filmach: Niebezpieczny umysł (2002), Batman: Początek (2005) i Sin City: Miasto grzechu (2005).

Działalność charytatywna | edytuj kod

W 2000, podczas zdjęć na wyspach Turks i Caicos, zainteresował się losem tamtejszych mieszkańców borykających się z AIDS i postanowił założyć organizację charytatywną (The Rutger Hauer Starfish Association), pomagającą kobietom w ciąży i dzieciom z wirusem HIV[24][14].

Życie prywatne | edytuj kod

Był żonaty z Heidi Merz. Mieli córkę Ayeshę (ur. 1966). 22 listopada 1985 ożenił się z Ineke ten Kate, z którą był związany do śmierci.

Zmarł 19 lipca 2019 w wieku 75 lat w swoim domu w Beetsterzwaag w Holandii po krótkiej chorobie[25].

Filmografia | edytuj kod

Seriale TV | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Personalidade: Rutger Hauer (Países Baixos) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2017-12-08].
  2. Rutger Hauer w Discogs.com (ang.)
  3. Rutger Hauer – Actor (rum.). CineMagia.ro. [dostęp 2017-12-08].
  4. Rutger Hauer (ang.). Listal. [dostęp 2017-12-08].
  5. Chris Morri (2019-07-24): Rutger Hauer, ‘Blade Runner’ Co-Star, Dies at 75 (ang.). „Variety”. [dostęp 2019-07-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-24)].
  6. Rutger Hauer Actor, Producer, Director, Author (ang.). „TV Guide”. [dostęp 2017-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-24)].
  7. Rutger Hauer – Rutger Khauer – Actor (rum.). CinemaRx. [dostęp 2017-12-08].
  8. a b c d Rutger Hauer (ang.). AllMovie. [dostęp 2017-12-08].
  9. Rutger Hauer w bazie filmpolski.pl
  10. Rutger Hauer Bio (ang.). BuddyTV. [dostęp 2017-12-08].
  11. Rutger Hauer (23 de Janeiro de 1944) (port.). Filmow. [dostęp 2017-12-08].
  12. Rutger Hauer Biography (1944-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2017-12-08].
  13. Rutger Hauer (ang.). TV.com. [dostęp 2017-12-08].
  14. a b Fast Facts (ang.). „TV Guide”. [dostęp 2017-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-24)].
  15. Herman Veenhof (2019-01-22): Ook 75: Rutger Hauer werd een boegbeeld (niderl.). Nederlands Dagblad. [dostęp 2017-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-24)].
  16. a b c Rutger Hauer (cz.). FDb.cz. [dostęp 2017-12-08].
  17. Rutger Hauer (wł.). MYmovies.it. [dostęp 2017-12-08].
  18. Rutger Hauer (cz.). ČSFD.cz. [dostęp 2017-12-08].
  19. Rutger Hauer (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-12-08].
  20. a b c d Ryan Lambie (2012-02-22): 10 greatest Rutger Hauer films that aren’t Blade Runner (niem.). denofgeek.com. [dostęp 2017-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-24)].
  21. a b Rutger Hauer Trivia (ang.). FamousFix. [dostęp 2017-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-24)].
  22. Rutger Hauer Awards (ang.). FamousFix. [dostęp 2017-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-24)].
  23. a b c Paul Farrell (2019-07-24): Rutger Hauer Dead: 5 Fast Facts You Need to Know (ang.). Heavy.com. [dostęp 2017-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-24)].
  24. Rutger Hauer – Bio, Facts, Family (ang.). Famous Birthdays. [dostęp 2017-12-08].
  25. Andrew Pulver (2019-07-24): Rutger Hauer, star of Blade Runner, dies aged 75 (ang.). „The Guardian”. [dostęp 2019-07-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-24)].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Rutger Hauer" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy