Rydułtowy


Na mapach: 50°03′59,4″N 18°25′15,6″E/50,066500 18,421000

Rydułtowy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rydułtowy (śl. Rydůłtowy, niem. Rydultau) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim.

Według danych pochodzących z 2017 r. miasto miało 21 700 mieszkańców[2].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Rydułtowy są położone w południowo-zachodniej części Wyżyny Śląskiej na Płaskowyżu Rybnickim, który na południu graniczy z Kotliną Oświęcimsko-Raciborską. W rejonie wieży ciśnień, na granicy administracyjnej miasta leży najwyższy punkt Płaskowyżu Rybnickiego, jego wysokość wynosi 311 m n.p.m. Położenie geograficzne 18°26′E 50°04′N. Granice Rydułtów wytyczają miasta: Rybnik, Radlin, Pszów, oraz gminy: Kornowac i Gaszowice. Miasto jest położone w strefie nadgranicznej z Czechami. Rydułtowy znajdują się w powiecie wodzisławskim i należą do aglomeracji rybnickiej. Historycznie Rydułtowy położone są na Górnym Śląsku.

Środowisko naturalne | edytuj kod

Budowa geologiczna | edytuj kod

Budowa geologiczna obszaru na którym znajduje się miasto składa się z warstw karbońskich z licznymi pokładami węgla kamiennego, oraz z osadów czwartorzędowych. Wychodnia piaskowców karbońskich, należących do warstw porębskich znajduje w pobliżu ulicy Skalnej. Wychodnia jest objęta ochroną prawną uchwałą Rady Miasta Rydułtowy z dnia 26 kwietnia 1994 r., nadano jej nazwę Stanowisko Przyrody Nieożywionej Skałka.

Utwory czwartorzędowe, to piaski, gliny, żwiry, mady rzeczne i namuły. W północno-wschodniej części miasta znajdują się złoża piaszczysto-żwirowe, w południowo-wschodniej eksploatowane są złoża gliny. Rzeźba terenu Rydułtów jest wynikiem działania lodowca i wód płynących.

Warunki klimatyczne | edytuj kod

Miasto znajduje się w zasięgu dwóch regionów klimatycznych Śląsko-Wielkopolskiego i Nizinnego-Podkarpackiego. Występujące wiatry głównie pochodzą z kierunków południowo-zachodnich i północno-zachodnich. Klimat należy do umiarkowanych. Najchłodniejszym miesiącem zimy jest styczeń, w którym przeciętna temperatury wynosi −2 stopnie Celsjusza. Lipiec jest najcieplejszym miesiącem w roku ze średnią temperaturą +17 stopni Celsjusza. Temperatura poniżej zera przypada 90 dni w roku, a powyżej 15 stopni 100 dni. Średnie opady w styczniu wynoszą 50 mm, a w lipcu 100 mm, zaś średni roczny opad wynosi ok. 750 mm-800 mm. Śnieg pokrywa Rydułtowy 55-60 dni w roku.

Warunki glebowe | edytuj kod

Gleby miasta Rydułtowy rozwinęły się na utworach polodowcowych. Bielice właściwe występują w północnej części miasta, zaś bielice pyłowe w południowej. Gleby te zaliczamy do klasy III i IV. Na gruntach ornych występują gleby: bielicowe, pseudobielicowe oraz gleby brunatne kwaśne.

Hydrologia | edytuj kod

Rydułtowy są położone na terenach zasobnych w wodę, znajdujących się w dolinie rzeki Odry, w południowo-zachodniej części miasta, z kolei w północno-wschodniej części występują w znikomej ilości. Cieki wodne i stawy położone w Rydułtowach w znacznej ilości powstały wskutek prowadzonej eksploatacji węgla m.in. stawy Zawalisko, Machnikowiec. Potok Nacyna jest lewym dopływem rzeki Rudy, tworzy jego największą zlewnię, niestety w obecnych czasach silnie zanieczyszczony i zaliczany jest do wód poza klasą czystości. W mieście wyróżniamy wododziały II rzędu: Rzeka Sumina oraz III rzędu: Nacyna i mający tu swoje źródło potok Gzel, znajdują się tu również Rów Rydułtowski i potok z Polesia.

Flora i fauna | edytuj kod

Grunty rolne stanowią 964 ha (64% powierzchni miasta), grunty leśne 38 ha (2%), Zieleń leśna, zieleń urządzona i sady zajmują ogółem 75 ha, tj. 5% obszaru miasta. Nieopodal ulicy Raciborskiej znajduje się las mieszany, największy w Rydułtowach. Północna część miasta od ul. Raciborskiej w kierunku na Czernicę i Jejkowice ze względu na swe wysoki walory przyrodnicze przynależy do otuliny Parku Krajobrazowego Cysterskich Kompozycji Krajobrazowych Rud Wielkich, zgodnie z zarządzeniem nr 18/93, Wojewody Katowickiego z dnia 23 listopada 1993 r. W mieście i najbliższych okolicach żyje ok. 100-110 gatunków ptaków, jest to 50% wszystkich gatunków ptaków występujących w Polsce. Ze względu na małą ilość zalesienia, dominującą ostoją dla ptaków są przydomowe ogrody działkowe, parki, sady, zadrzewienie w rejonie szybu powietrznego V, wyrobiska poeksploatacyjne cegielni oraz hałdy kopalniane i zabudowania przemysłowe.

Struktura powierzchni | edytuj kod

Według danych z 2002 r.[3] Rydułtowy mają obszar 15 km², w tym:

Miasto stanowi 5,23% powierzchni powiatu.

Osiedla | edytuj kod

W skład Rydułtów wchodzi 9 osiedli:

Demografia | edytuj kod

Dane z 30 czerwca 2004 r.[4]::

Piramida wieku mieszkańców Rydułtów w 2014 r.[2]:.


Nazwa | edytuj kod

Rudolphi Villa była nazwą wsi księstwa raciborskiego znajdująca się w księgach arcybiskupa wrocławskiego pochodzących z 1228 r. Nazwa Rydułtowy pochodzi od imienia Rudolf[5], prawdopodobnie należącego do pierwszego właściciela, feudała; jest to nazwa dzierżawcza. Cytat z 1300 r., z dokumentu kodeksu dyplomatycznego Śląska właśnie takie pochodzenie nazwy sugeruje: „In villa Rudolphi sunt XXX mansi solventes fertones” – „we wsi Rudolfa 30 łanów uiszczających ćwierć grzywny”.

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295-1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Rudolphi villa. Kronika ta wymienia również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto i stanowią jego części bądź dzielnice jak założona na prawie polskim łac. iure polonico wieś Radoszowy we fragmencie Rastow utroque solvitur decima more polonico[6][7].

Zmiany nazwy miasta na przestrzeni wieków:

  • 1228 r. – Rudolphi villa
  • 1355 r. – z Rudosdorf
  • 1453 r. – z Rynolticz
  • 1481 r. – von Rynolticz
  • 1531 r. – Rynoltowitze
  • 1581 r. – Rudosdorf
  • 1614 r. – Rudoltowi
  • 1652 r. – Rudoltow, Rudultow
  • 1679 r. – Rydoltow, Rydultow
  • 1687 r. – Rudoltow
  • 1745 r. – Ridultow
  • 1784 r. – Ridultau
  • 1830 r. – Nieder Ridultau, Ober Ridultau, Ridultow
  • 1845 r. – Nieder Ridultau, Dolny Rydultów, Ober Ridultau, Wierzchni Rydułtów
  • 1861 r. – Nieder Ridultau, Ober Ridultau

Zmiany nazwy największej dzielnicy miasta – Radoszów:

  • 1228 r. – Radosevici
  • 1288 r. – Radoscow
  • 1300 r. – Rastow
  • 1316 r. – Raddoscow
  • 1437 r. – Radussuow
  • 1531 r. – Radoschow
  • 1614 r. – Radossow, Radessow
  • 1745 r. – Radoschau
  • 1830 r. – Nieder Radoschau, Ober Radoschau, Königlich Radoschau, Radoszow
  • 1845 r. – Nieder Radoschau, Ober Radoschau, Königlich Radoschau, Radoszów

W XX w. dodano końcówkę -owy.

Historia | edytuj kod

W połowie XIX w. większość mieszkańców miejscowości oraz regionu stanowiła ludność polskojęzyczna. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 r. odnotowuje, że „We wsi znajduje się 234 gospodarstw domowych z 1066 mieszkańców mówiących po polsku”„Es befinden sich im Dorfe 234 Haushaltungen mit 1066 polnisch sprechenden Einwohnern”[8].

XX w. | edytuj kod

Kopalnia Węgla Kamiennego Rydułtowy - Szyb Leon IV

W wyniku połączenia samodzielnych gmin: Rydułtów Górnych, Rydułtów Dolnych, Radoszów Górnych i Radoszów Wielkich 20 października 1926 r. Rydułtowy stały się gminą. Gmina Pietrzkowice została przyłączona 1 stycznia 1951 r.[9] W 1947 r. przyłączono kolonię Nalas należącą uprzednio do gminy Krzyżkowice. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 8 listopada 1950 r., Rydułtowy w 1951 r. uzyskały prawa miejskie. Na mocy ustawy z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa oraz zmianie ustawy o radach narodowych, stały się jedną z dzielnic Wodzisławia Śląskiego, ustawa weszła w życie 1 czerwca 1975 r. Z dniem 1 stycznia 1992 r. Rydułtowy odzyskały prawa miejskie[10].

W latach 1992-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Zabytki | edytuj kod

Wjazd do Tunelu kolejowego w Rydułtowach Jedyny w Polsce pokutny krzyż dwuramienny

Izby pamięci mieszczą się przy:

  • KWK Rydułtowy-Anna;
  • siedzibie Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców Województwa Śląskiego.

Kultura | edytuj kod

Cykliczne imprezy kulturalne | edytuj kod

  • Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – drugi weekend stycznia
  • Festyn majowy – 1 maja
  • Festyn na rzecz Rodzin i Osób Niepełnosprawnych – drugi weekend czerwca
  • Skakanka Rock Festival – początek lipca
  • Dni Rydułtów – na przełomie sierpnia i września
  • Mikołaj – 6 grudnia
  • Sylwester – 31 grudnia

Edukacja | edytuj kod

Przedszkola | edytuj kod

  • Przedszkole nr 1, ul. Kochanowskiego 25
  • Przedszkole nr 2, ul. Raciborska 216
  • Przedszkole nr 3, os. Orłowiec 39
  • Przedszkole nr 4, os. Orłowiec 37
  • Przedszkole „Pod nutką” (prywatne), os. Karola 22
  • Katolickie Przedszkole Niepubliczne Sióstr Służebniczek NMP Ochronka im. bł. Edmunda Bojanowskiego, ul. Plebiscytowa 2

Szkoły podstawowe | edytuj kod

  • Szkoła Podstawowa nr 1, ul. św. M. Kolbe 5
  • Szkoła Podstawowa nr 2 w Zespole Szkół, ul. Raciborska 270
  • Szkoła Podstawowa nr 3, ul. Radoszowska 3
  • Szkoła Podstawowa nr 4 z oddziałami gimnazjalnymi, ul. Strzelców Bytomskich 13,

Gimnazja | edytuj kod

  • Gimnazjum nr 2 w Zespole Szkół, ul. Raciborska 270

Szkoły ponadgimnazjalne | edytuj kod

  • Liceum Ogólnokształcące im. Noblistów Polskich, ul. Skalna 1
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 (Technikum i Zasadnicza Szkoła Zawodowa), ul. Obywatelska 30

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Sport | edytuj kod

Kluby sportowe | edytuj kod

Gospodarka | edytuj kod

Wózek z węglem przed KWK Rydułtowy-Anna

Ośrodek wydobycia węgla kamiennego. Większość mieszkańców miasta znajduje zatrudnienie w KWK Rydułtowy-Anna oraz firmach świadczących usługi dla kopalni.

Rydułtowianie | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Rydułtowami.

Honorowi Obywatele Miasta Rydułtowy | edytuj kod

  • prof. Henryk Mikołaj Górecki - światowej sławy kompozytor; od 10.09.2011r. patron Biblioteki Publicznej w Rydułtowach
  • Henryk Szymiczek - wieloletni dyrektor KWK "Rydułtowy" (1975-1990), ornitolog amator
  • dr Leopold Walla - doktor weterynarii, autor książek w języku niemieckim, m.in. o obyczajach na Górnym Śląsku "So lebten wir in Oberschlesien" oraz kroniki Rydułtów "Chronik von Rydultau"
  • ks. Bernard Sodzawiczny – proboszcz parafii pw. św. Jerzego w Rydułtowach, w latach 1975-2003
  • Jan Wojaczek – wieloletni dyrygent Orkiestry KWK "Rydułtowy-Anna" (od 1982r.) i twórca zespołu tanecznego „Sukces” (1992r.)
  • ks. Bogdan Rek – wikariusz w parafii pw. św. Jerzego w Rydułtowach, w latach 2004–2011
  • prof. dr hab. inż. Antoni Motyczka - profesor nauk technicznych, wieloletni dziekan Politechniki Śląskiej, senator RP (2005, 2007, 2011)
  • dr Radislav Mojżiszek - doktor nauk pedagogicznych, od 1990 r. Wicestarosta Miasta Orlova (Czechy), który przyczynił się do rozwoju współpracy polsko-czeskiej
  • Marian Jędrzejczyk - członek wielu zespołów folklorystycznych, członek Rady Kongresu Polaków w Republice Czeskiej i radny miasta Orlova
  • Urszula Berger-Styczeń- artysta plastyk, wieloletni dyrektor Państwowego Ogniska Plastycznego im. L. Konarzewskiego w Rydułtowach
  • ks. Konrad Opitek - proboszcz parafii pw. św. Jerzego w Rydułtowach, w latach 2003-2017

Miasta partnerskie | edytuj kod

  • Orlová, Czechy (od 14.03.1995 r.) - współpraca na tle kulturalnym, oświatowym, administracyjnym, sportowym i handlowym

(ciekawostką może być fakt, że zarówno w Rydułtowach jak i Orlovej powstała ulica, która nosi nazwę miasta partnerskiego)

  • Hvidovre, Dania (od 14.09.1995 r.) - współpraca na tle kulturalnym, oświatowym, administracyjnym i gospodarczym

(ciekawostką może być fakt, że w Rydułtowach znajduje się park o nazwie "Hvidovre", a w duńskim mieście plac o nazwie "Rydułtowy")

  • Reken, Niemcy (od 31.08.2012 r.) - współpraca na tle kulturalnym, oświatowym, administracyjnym i gospodarczym

(ciekawostką może być fakt, iż w obu miastach znajdują się tablice upamiętniające podpisanie umów partnerskich)

Przypisy | edytuj kod

  1. Burmistrz Miasta, Biuletyn Informacji Publicznej [dostęp 2019-03-12] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-12] .
  2. a b c Rydułtowy polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  5. KazimierzK. Rymut KazimierzK., Nazwy miast Polski, Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, ISBN 83-04-02436-5, OCLC 834818343 .
  6. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  7. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  8. Felix Triest 1865 ↓, s. 772.
  9. Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472.
  10. Dz.U. z 1991 r. nr 115, poz. 497.
  11. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.
  • Aleksandra Matuszczyk-Kotulska, Rydułtowy Zarys Dziejów, Urząd Miasta Rydułtowy 1997 r.
  • dane i spisy ze strony internetowej www.rydultowy.pl

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Rydułtowy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy