Rynek we Wrocławiu


Na mapach: 51°06′36,4″N 17°01′55,1″E/51,110111 17,031964

Rynek we Wrocławiu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Wyburzony w 1859 i zastąpiony Nowym Ratuszem Dom Płócienników w bloku śródrynkowym Rynek na planie z 1873 Kamienice po zachodniej stronie Rynku około 1890: Rynek 2 (Pod Gryfami, z lewej) i Rynek 1 (wyburzona około 1900 pod budowę domu handlowego) Biurowiec z 1931 roku po zachodniej stronie Rynku Fontanna na placu Gołębim (strona zachodnia) Strona północna rynku Strona wschodnia Rynku Strona południowa Rynku Pomnik Aleksandra Fredry przeniesiony z utraconego Lwowa Coroczny Jarmark Bożonarodzeniowy w rynku

Rynek we Wrocławiu (niem. Großer Ring in Breslau) – średniowieczny plac targowy we Wrocławiu, obecnie centralna część strefy pieszej. Jeden z największych rynków staromiejskich Europy, z największymi ratuszami w Polsce.

Stanowi prostokąt o wymiarach 213 na 178 m, oraz powierzchni 3,8 ha[1]. Zabudowę otaczającą Rynek stanowią budynki pochodzące z różnych epok historycznych. Centralną część Rynku zajmuje blok śródrynkowy, składający się ze Starego Ratusza, Nowego Ratusza oraz licznych kamienic. Rynek tworzy układ urbanistyczny wraz z przekątniowo przyległym placem Solnym oraz placem wokół kościoła św. Elżbiety. Do Rynku prowadzi 10 ulic – po dwie w każdym narożniku: kolejno od północno-wschodniego narożnika, ulica Świdnicka i Oławska, Wita Stwosza i Kuźnicza, Odrzańska i św. Mikołaja, do narożnika zach-północnego przylega Plac Solny z ulicami Ruska i Gepperta. Na pierzei wschodniej znajduje się ul. Kurzy Targ a na południowej wąska ul. Więzienna. Na pierzei zachodniej znajduje się Przejście św. Doroty przechodzące w Zaułek Jerzego Grotowskiego (dawna ul. św. Doroty).

Od roku 2008 w listopadzie i grudniu w rynku odbywa się Jarmark Bożonarodzeniowy.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Rynek powstał w związku z lokacją Wrocławia, wedle nowszych badań już za czasów Henryka Brodatego, między 1214 a 1232. Starsze publikacje twierdziły, że powstał dopiero w czasie powtórnej lokacji w 1241-1242. Z biegiem czasu wokół Rynku powstały kamienice patrycjatu, a około połowy XIV wieku utworzyły ciągłe pierzeje i nastąpiło utrwalenie podziałów własnościowych.

W XIX w. przez Rynek poprowadzono linie tramwaju, najpierw konnego, a później także elektrycznego. Tramwaje kursowały przez Rynek do połowy lat 70. XX wieku, gdy przeniesiono je na Trasę W-Z.

W trakcie oblężenia Wrocławia w 1945 roku miasto zostało mocno zniszczone ale rynek nie uległ dużym zniszczeniom. Po zakończeniu walk polskie władze w pierwszej kolejności zaczęły remontować ratusz oraz m.in. zabytkowe kościoły. Remont pozostałej zabudowy Rynku zaczął się w 1953 roku i trwał do początku lat 60[2]. W latach 1996-2000 wyremontowano nawierzchnię Rynku i zlikwidowano ruch samochodowy, jak również odnowiono większość elewacji.

Architektura | edytuj kod

Przy Rynku znajduje się obecnie 60 numerowanych posesji, przy czym niektóre budynki posiadają kilka numerów. Podziały działek przebiegają najczęściej inaczej niż dawne podziały lokacyjne na skutek wtórnych podziałów i scaleń. Niektóre parcele posiadają swoje historyczne nazwy, zwykle związane z atrybutem umieszczonym niegdyś na elewacji kamienicy lub losami miejsca, np. Pod Gryfami, Pod Błękitnym Słońcem, Stary Ratusz.

Blok śródrynkowy | edytuj kod

Blok śródrynkowy, określany jako tret, jest obrócony względem zewnętrznego obrysu Rynku oraz sieci otaczających ulic o 7°, przyczyna takiego położenia nie jest jednoznacznie wytłumaczona[3].

Najważniejszym budynkiem na Rynku był rozbudowywany od końca XIII w. Ratusz. Rynek stanowił jedno z niewielu dozwolonych miejsc handlu detalicznego na terenie miasta, wzniesiono na nim trzy duże budynki handlowe: dom kupców (sukienniceniem. Kaufhaus), smatruz (w którym handlowano pieczywem oraz obuwiem, Schmetterhaus) oraz Dom Płócieników (Leinwandhaus) mieszczący też Małą Wagę, ponadto rzędy Kramów Bogatych i Kramów Płócienników oraz Dom Wielkiej Wagi. Najstarszy w tym zespole, powstały jeszcze przed najazdem mongolskim dom kupców (w miejscu obecnej ulicy Sukiennice) stanowił dwunawową halę o szerokości 13 m, i długości około 100 m, do której z obu stron przylegało po 21 komór, nieposiadających okien i połączonych z halą jedynie drzwiami. Dwie komory po stronie południowej służyły celom administracyjnym, w pozostałych handlowano suknem. Centralna hala nakryta była pogrążonym w kierunku centralnych filarów dachem, prawdopodobnie ozdobionym we wnętrzu podwieszonym stropem[4]. Od wschodu sukiennice zamknięte były murem z dwiema bramami, zaś od zachodu przylegał do nich poprzecznie Dom Płócienników. W południowo-zachodnim narożniku linia zabudowy bloku śródrynkowego jest wycofana, znajdował się tam do połowy XVIII wieku targ rybny, a od 1745 ponadto odwach, w 1788 zastąpiony okazalszym obiektem projektu Carla Gottharda Langhansa.

Po zniesieniu przywilejów handlowych sukiennice zajmujące centrum Rynku stały się zbędne, zostały zatem w latach 1821 i 1824 rozebrane i zastąpione klasycystycznymi kamienicami. W tym samym czasie rozebrano smatruz, rozbudowując kosztem jego działki rząd położonych na północ od niego domów. W 1847 rozebrano Wielką Wagę, wznosząc pomnik konny Fryderyka II autorstwa Augusta Kissa, zaś w 1859 Małą Wagę, Dom Płócienników i Urząd Chmielny, aby zrobić miejsce dla Nowego Ratusza projektu Augusta Stülera. W miejscu wyburzonego odwachu postawiono w 1861 pomnik Fryderyka Wilhelma III, również zaprojektowany przez Kissa. Krótko po II wojnie światowej oba pomniki usunięto.

W 1956 przed Ratuszem, w miejscu po pomniku Fryderyka Wilhelma III, ustawiono przewieziony ze Lwowa[5] pomnik Aleksandra Fredry. W 1988 zrekonstruowano usunięty krótko po wojnie pręgierz po wschodniej stronie Ratusza. W jednym z budynków w bloku śródrynkowym działał Teatr Laboratorium Jerzego Grotowskiego, a dziś mieści się centrum badania jego twórczości.

Wewnątrz bloku śródrynkowego wytyczone są cztery uliczki: Sukiennice, Przejście Żelaźnicze, Przejście Garncarskie oraz Zaułek Jerzego Grotowskiego.

Kamienice wokół rynku | edytuj kod

Jaś i Małgosia | edytuj kod

Północno-zachodni narożnik Rynku zajmują dwa (a właściwie trzy) maleńkie dawne domki altarystów (opiekunów ołtarza), pozostałość domów otaczających niegdyś zamkniętym wieńcem cmentarz kościoła św. Elżbiety, połączone łękiem bramnym, żartobliwie nazywane Jasiem i Małgosią.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Takie wymiary podaje Rudolf Stein, spotyka się również 212 na 175, a także wymiar teoretyczny 206,6 na 169 m (660 na 540 stóp po 0,313 m).
  2. Wrocław jak feniks. Zobacz, co wyrosło z gruzów: Ul. Oławska, widok z Rynku (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA. [dostęp 2015-12-03].
  3. Rudolf Stein jest zdania, że pierwszy wedle jego interpretacji wzniesiony na Rynku budynek, dom kupców, został celowo obrócony w celu nadania całości kompozycji bardziej dynamicznego wyrazu. Inne domniemania wiążą anomalię geometrii tretu z wylotem ulicy Kurzy Targ, wedle nowych badań archeologicznych nie powstała ona w czasie lokacji miasta.
  4. Wedle domniemywań Rudolfa Steina i jego rekonstrukcji rysunkowej był on ukształtowany w kolebkę. Poglądu tego nie podziela współczesny badacz domu kupców, Rafał Czerner.
  5. Pomnik odsłonięty tam w 1879, po II wojnie światowej przez pewien czas przechowywany w Warszawie. Projektantem był Leonard Marconi.
  6. Fotografia domów towarowych pod numerami (od prawej) 48, 49 i 50.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Rynek we Wrocławiu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy