Rzędziany


Na mapach: 53°09′18″N 22°51′56″E/53,155000 22,865556

Rzędziany w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rzędziany (dawniej Żędziany) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Tykocin[4][5].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Historycznie Rzędziany jako polska wieś szlachecka należą do Mazowsza a w ramach niego do ziemi łomżyńskiej. Rzędziany położone są na lewym brzegu rzeki Narwinaturalnej granicy pomiędzy polskim i szlacheckim Mazowszem a stanowiącym część Wielkiego Księstwa Litewskiego Podlasiem – krainą zróżnicowaną religijnie i kulturowo.

W Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego z 1880 roku wieś Rzędziany nie występuje jako odrębne hasło, ale w opisie Stelmachowajest następujący akapit: „S. (Stelmachowo) gmina, z urzędem gm. (gminnym) w Tykocinie, ma 4710 mk. (mieszkańców), 546 dm. (domów), rozległości 22,329 mr (morg?). Sąd gminny okr. (?) I i st. poczt. (?) w Tykocinie. W skład gminy wchodzi 5 wsi szlach. (szlacheckich): Babino, Bagienki, Hermany, Nieciece i Rzendziany; 2 wsi z ludnością mieszaną: Pajewo i Radule; 11 wsi włośc. (włościańskich): Broniszewo, Jeżewo, Leśniki, Łopuchowo, Popowlany, Sanniki, Sawino, Siekierki, S. (Stelmachowo) i Złotorya. Br. Ch. (Bronisław Chlebowski)"[6]

Dzisiejsze Rzędziany to wieś o typie zabudowy łączącej zarówno cechy dawnej wsi rzędowej, jak i wsi rozproszonej, będącej efektem procesu scalania gruntów w początkach XX wieku – powstania samotnych gospodarstw w pobliżu swoich pól – kolonii wsi Rzędziany.

W pobliskiej miejscowości, Jeżewie Starym – od XV wieku wsi królewskiej, a w XIX w. własności Glogerów, wielokrotnie przebywał m.in. Henryk Sienkiewicz. W dworku Glogerów powstało prawdopodobnie wiele scen „Trylogii” – stąd słynny „spór o gruszę" toczy się w Rzędzianach pomiędzy szlacheckimi rodami Rzędzianów i Jaworskich, a okoliczne wsie i miasteczka są tłem dla dużej części wydarzeń. W Rzędzianach Henryk Sienkiewicz umieścił dom rodzinny szlachcica Rzędziana – młodego pachołka Jana Skrzetuskiego z Ogniem i mieczem i zamożnego już szlachcica z Potopu. Rzędzian z Potopu mieszka już w Wąsoszy – dzisiejszej wsi, siedzibie gminy o tej samej nazwie, w powiecie grajewskim (ok. 60 km na północny zachód od Tykocina).

W Rzędzianach, na sztucznie usypanej grobli w poprzek doliny Narwi i na jazie, kończy się granica Narwiańskiego Parku Narodowego, zaczynającego się (zgodnie z biegiem Narwi) w Surażu. Poniżej tego miejsca rzeka Narew płynie sztucznym korytem, poziom wody jest utrzymywany przez kolejne jazy, a cała dolina została zmeliorowana. W latach 90. XX wieku podjęto próby renaturalizacji doliny poniżej wsi Rzędziany.

W kolonii wsi Rzędziany znajduje się cmentarz zwierząt, jeden z niewielu w Polsce.

Współcześnie wielu mieszkańców wsi (i kolonii) nosi nazwisko Rzędzian, ale pisownia jest bardzo różna: Rzędzian – Rzendzian – Żędzian – Żendzian.

Położenie | edytuj kod

Przez wieś przebiega droga:

we wsi zlokalizowany jest jeden z węzłów - pod nazwą Rzędziany (na odcinku Stare Jeżewo - Choroszcz)
Na tym odcinku droga ta jest to jednocześnie częścią:

Przypisy | edytuj kod

  1. Wieś Rzędziany w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-10-28]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1129 [dostęp 2020-12-23] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Stelmachowo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 325 .
Na podstawie artykułu: "Rzędziany" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy