Rzepak


Rzepak w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pęd kwiatowy rzepaku Przekrój łodygi rzepaku Plantacja rzepaku Nasiona rzepaku

Rzepak (Brassica napus L. var. napus) – odmiana kapusty rzepak. Występuje tylko w uprawie[2]. Dość często dziczeje z upraw, ale jest tylko efemerofitem. Status we florze Polski: efemerofit, kenofit[3]. Prawdopodobnie jest mieszańcem kapusty warzywnej (Brassica oleracea) i kapusty właściwej (Brassica rapa)[3]. Jest uprawiany głównie w krajach Eurazji.

Spis treści

Morfologia | edytuj kod

Łodyga
Wzniesiona i rozgałęziona o wysokości 1-1,5 m.
Korzeń
Ma głęboki korzeń palowy oraz liczne, ale słabo rozwinięte korzenie boczne.
Kwiaty
Żółte, 4-płatkowe, o płatkach długości 9-18 mm. Zebrane są w grono dłuższe od liści.
Liście
Ulistnienie skrętoległe, liście sinozielone, pokryte woskiem. Liście dolne są powcinane i duże, górne małe i całobrzegie. Nasady górnych liści swoją nasadą obejmują łodygę co najmniej w połowie jej obwodu.
Owoc
Łuszczyna zawierająca wiele nasion. Nasiona rzepaku ozimego zawierają zwykle 45-47% tłuszczu[4].

Biologia i ekologia | edytuj kod

Roślina jednoroczna lub dwuletnia. Szacuje się, że rzepak ozimy potrzebuje jesienią około 75-80 dni z temperaturą powyżej 5 stopni Celsjusza, aby odpowiednio przygotować się do zimy, co oznacza, że termin siewu w północno-wschodniej Polsce przypada na 5 - 10 sierpnia, a w zachodniej i południowej 20 - 25 sierpnia[5]. Kiełkuje po 7 dniach od wysiewu. Przed zimą zdąży jeszcze wytworzyć skróconą łodygę z 8-10 liśćmi. Kwitnie w następnym roku przez około 45 dni[4]. Kwiaty zapylane są przez pszczoły[6]. Łuszczyna pęka dość łatwo, stąd też przy zbiorze rzepaku mogą wystąpić dość duże straty.

Zastosowanie | edytuj kod

  • Roślina oleista, jedna z najważniejszych roślin w tej grupie roślin uprawnych. Z nasion uzyskuje się olej jadalny (olej rzepakowy), z niego wytwarza się również margarynę i inne tłuszcze kuchenne[4].
  • W przemyśle olej rzepakowy jest wykorzystywany także do produkcji pokostu[7].
  • Z oleju rzepakowego wytwarza się biodiesel – paliwo do napędu silników wysokoprężnych.
  • Roślina pastewna. Śruta poekstrakcyjna otrzymana po wytłoczeniu oleju jest cenną, zawierającą dużo białka paszą dla zwierząt[4].
  • Słoma rzepakowa nie nadaje się ani na paszę dla zwierząt, ani na ściółkę, może być natomiast wykorzystana jako opał w kotłach parowych, lub może być wykorzystywana do produkcji płyt pilśniowych[6].
  • Roślina miododajna. Ze względu na dużą powierzchnię upraw roślina o bardzo dużym znaczeniu w pszczelarstwie.
  • W Chinach i Indiach uprawiany był do celów oświetleniowych i spożywczych[8].

Tłuszcz wyciska się z nasion w prasach (walcowych lub ślimacznicowych), a także ekstrahuje się za pomocą różnych rozpuszczalników. Otrzymany olej ma zabarwienie ciemnożółte, po rafinacji – jasnożółte. Jest to olej nieschnący zawierający głównie kwas oleinowy i linolowy. Współczesne odmiany praktycznie nie zawierają kwasu erukowego. Używany do celów spożywczych olej musi być dezodoryzowany[8].

Uprawa | edytuj kod

Uprawiany jest w wielu krajach świata w średnich szerokościach geograficznych (klimat umiarkowany i podzwrotnikowy). Występuje w dwóch formach: jako rzepak jary (roślina jednoroczna) i rzepak ozimy (roślina dwuletnia)[7]. W Polsce uprawia się głównie rzepak ozimy i jego uprawy zajmują 95% powierzchni upraw wszystkich roślin oleistych[6]. W Chinach jest uprawiany w duży ilościach w dorzeczu Jangcy, jako uprawa zimowa. W Indiach jako uprawa na gruntach nienawadnianych. W Europie, zwłaszcza w okresie II wojny światowej, olej rzepakowy zajął poważne miejsce na rynku jako produkt spożywczy, a także jako olej techniczny. Największym producentem w Europie jest Francja a zaraz za nią Niemcy.

Synonimy | edytuj kod

Odmiana posiada wiele synonimów nazwy naukowej[2]:

  • Brassica campestris subsp. napus (L.) Hook. f. & T. Anderson
  • Brassica campestris f. biennis Schübl. & G. Martens
  • Brassica campestris subsp. napus (L.) Hook. f. & T. Anderson
  • Brassica napus f. annua (Schübl. & G. Martens) Thell.
  • Brassica napus var. annua W. D. J. Koch
  • Brassica napus f. biennis (Schübl. & G. Martens) Thell.
  • Brassica napus var. biennis (Schübl. & G. Martens) Rchb.
  • Brassica napus subsp. oleifera (Delile) Sinskaya
  • Brassica napus var. oleifera Delile
  • Brassica napus var. sahariensis A. Chev.

Przypisy | edytuj kod

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001- .... [dostęp 2010-05-13].
  2. a b c Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2013-01-30].
  3. a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. a b c d Uprawy.pl – rzepak ozimy. [dostęp 2013-03-09].
  5. MojaRola.pl, Optymalne terminy siewu rzepaku ozimego, 11 sierpnia 2018 .
  6. a b c Uprawa Rzepaku. [dostęp 2010-10-30].
  7. a b Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  8. a b Jan Falkowski, Jerzy Kostrowicki: Geografia rolnictwa świata. Warszawa: PWN, 2001.
  9. Food and Agriculture Organization of the United Nations: FAOstat (ang.). [dostęp 2014-01-13].
Na podstawie artykułu: "Rzepak" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy