Służba sprawiedliwości (II RP)


Służba sprawiedliwości (II RP) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Służba sprawiedliwości (II RP) – dział administracji wojskowej w okresie II Rzeczypospolitej.

Spis treści

Zakres zadań i personel | edytuj kod

Zakres działania | edytuj kod

  • Wymiar sprawiedliwości:
    • Orzecznictwo sądowo-karne,
    • Wykonanie wyroków sądowo-karnych;
  • Udzielanie pomocy prawnej;
  • Kierownictwo więziennictwa wojskowego.

Personel | edytuj kod

  • Korpus oficerów sądowych.
  • Korpus oficerów administracyjnych działu sądowego i więziennego (administracyjno-sądowych i administracyjno-więziennych).
  • Korpus chorążych administracyjnych działu sądowego i więziennego (administracyjno-sądowych i administracyjno-więziennych).
  • Szeregowi kancelaryjno-administracyjni działu sądowego i więziennego (administracyjno-sądowi i administracyjno-więzienni).

Ogólną organizację instytucji i zakładów służby sprawiedliwości oraz sposób ich działania i wewnętrzny tok służby, ustalała ustawa postępowania karnego wojskowego oraz wynikające z niej instrukcje i regulaminy.

Oficerowie korpusu sądowego, jako niezawiśli sędziowie, pod względem garnizonowo-dyscyplinarnym, podlegali ogólnym przepisom obowiązującym w Wojsku Polskim. Jeżeli przewinienia dyscyplinarne nie miały żadnego związku z ich urzędowaniem, Dowództwo Okręgu Korpusu miało prawo do nakładania na oficerów korpusu sądowego tylko kary upomnienia i nagany.

Pod wszystkimi innymi względami, podlegali oficerowie korpusu sądowego władzy dyscyplinarnej swoich przełożonych fachowych lub Najwyższemu Sądowi Wojskowemu.

Centralne organy służby sprawiedliwości | edytuj kod

Minister Spraw Wojskowych | edytuj kod

Bezpośredni nadzór nad służbą sprawiedliwości sprawował Minister Spraw Wojskowych, którego doradcą, w zakresie administracji, był szef Departamentu Sprawiedliwości Ministerstwa Spraw Wojskowych. Minister Spraw Wojskowych stał na czele wojskowego urzędu prokuratorskiego, któremu podlegali prokuratorzy wojskowi wszystkich stopni. Ministra Spraw Wojskowych zastępował w tym względzie naczelny prokurator wojskowy. Naczelny prokurator wojskowy posiadał prawa dowódcy dywizji.

Najwyższy Sąd Wojskowy | edytuj kod

Najwyższy Sąd Wojskowy (wspólny dla wojska i marynarki wojennej), powołany był do rozpatrywania spraw, przekazanych mu ustawą postępowania karnego wojskowego. Na czele Najwyższego Sądu Wojskowego stał prezydent, posiadający prawa dyscyplinarne dowódcy dywizji w stosunku do sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego oraz całego personelu tego sądu. Najwyższy Sąd Wojskowy, jako instytucja wojskowa o charakterze centralnym, podlegał Dowódcy Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie, z tym, że kierownictwo nad jego działalnością było zastrzeżone dla Ministra Spraw Wojskowych.

Prezydent Najwyższego Sądu Wojskowego podlegał:

  • pod względem służbowym – Ministrowi Spraw Wojskowych;
  • za przewinienia popełnione przy wykonywaniu służby sędziowskiej, jak i wszyscy sędziowie Najwyższego Sądu Wojskowego – Najwyższemu Sądowi Wojskowemu.

Prokuratura przy Najwyższym Sądzie Wojskowym | edytuj kod

Prokuratura przy Najwyższym Sądzie Wojskowym urzędowała przy Najwyższym Sądzie Wojskowym. Stosunek organizacyjny Prokuratury przy Najwyższym Sądzie Wojskowym do Ministra Spraw Wojskowych, jako centralnej instytucji wojskowej, był analogiczny jak Najwyższego Sądu Wojskowego. Prokurator Najwyższego Sądu Wojskowego podlegał, pod względem służbowym i fachowym, naczelnemu prokuratorowi wojskowemu. Podprokuratorzy i cały personel pomocniczy Prokuratury przy Najwyższym Sądzie Wojskowym podlegał służbowo i fachowo prokuratorowi Najwyższego Sądu Wojskowego, który posiadał wobec nich prawa dowódcy brygady.

Wojskowe Więzienie Karne | edytuj kod

Członkowie personelu Wojskowego Więzienia Karnego w Stanisławowie, rok 1925  Osobny artykuł: Wojskowy Zakład Karny w Wiśniczu.

Wojskowe Więzienie Karne w Stanisławowie posiadało 2000 miejsc.

Służyło ono zasadniczo tylko do odbywania kary więzienia, o ile czas trwania orzeczonej i jeszcze nie odbytej kary przekraczał 3 miesiące. Jako zakład centralny, podlegało ono Dowództwu Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie. W sprawach związanych z systemem przetrzymywania więźniów bezpośrednie rozkazy wydawało Ministerstwo Spraw Wojskowych (Departament Sprawiedliwości).

Nadzór penitencjarny sprawował prokurator wojskowy danego okręgu (Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VI Lwów).

Komendantowi więzienia karnego podlegał cały personel więzienia oraz więźniowie. W stosunku do personelu posiadał on prawa dowódcy pułku. Uprawnienia komendanta więzienia wobec więźniów normował regulamin więzienia.

Służba sprawiedliwości w Okręgach Korpusów | edytuj kod

Wojskowy Sąd Okręgowy | edytuj kod

W każdym Okręgu Korpusu istniał jeden Wojskowy Sąd Okręgowy, stacjonujący w siedzibie kwatery głównej danego Okręgu Korpusu, oznaczony nazwą danego Okręgu Korpusu. Właściwość Wojskowych Sądów Okręgowych rozciągała się na obszar całego Okręgu Korpusu. Szef Wojskowego Sądu Okręgowego podlegał dowódcy danego Okręgu Korpusu. Za przewinienia, popełnione przy wykonywaniu służby sędziowskiej – szef, wszyscy sędziowie i asystenci Wojskowego Sądu Okręgowego podlegali Najwyższemu Sądowi Wojskowemu. Wszyscy sędziowie i asystenci oraz personel pomocniczy Wojskowego Sądu Okręgowego podlegali służbowo szefowi Wojskowego Sądu Okręgowego, który posiadał prawa dowódcy pułku (w Wojskowym Sądzie Okręgowym Warszawa – dowódcy brygady).

Prokuratura przy Wojskowym Sądzie Okręgowym | edytuj kod

Przy każdym Wojskowym Sądzie Okręgowym istniała Prokuratura przy Wojskowym Sądzie Okręgowym, oznaczona nazwą danego Okręgu Korpusu, właściwa dla spraw danego sądu. Prokurator Prokuratury przy Wojskowym Sądzie Okręgowym podlegał dowódcy danego Okręgu Korpusu, w sprawach fachowych – naczelnemu prokuratorowi wojskowemu. Prokuratorowi Prokuratury przy Wojskowym Sądzie Okręgowym podlegali służbowo i fachowo wszyscy podprokuratorzy i asystenci oraz cały personel pomocniczy prokuratury, wobec których posiadał on prawa dowódcy pułku. Prokurator Prokuratury przy Wojskowym Sądzie Okręgowym był równocześnie z urzędu doradcą prawnym Dowódcy Okręgu Korpusu w sprawach karnych.

Wojskowe więzienia śledcze | edytuj kod

Każdy Okręg Korpusu posiadał jedno więzienie śledcze, zasadniczo przeznaczone dla 600 więźniów, z wyjątkiem Więzienia Śledczego w Warszawie, obliczonego na 1000 miejsc. Więzienia śledcze oznaczone były nazwą danego Okręgu Korpusu i zasadniczo znajdowały się w tej samej miejscowości, co i odnośny Wojskowy Sąd Okręgowy. Więzienie śledcze służyło do przetrzymywania osób zatrzymanych lub aresztowanych, na czas trwania dochodzeń karnych lub śledztwa. Poza tym więzienie śledcze przeznaczone było do odbywania orzeczonych przez dany Wojskowy Sąd Okręgowy kar aresztu i kar więzienia do 3 miesięcy. Komendant więzienia śledczego podlegał Dowódcy Okręgu Korpusu. W sprawach nadzoru penitencjarnego podlegał wojskowemu prokuratorowi Okręgu Korpusu.

Personel więzienia śledczego oraz więźniowie podlegali komendantowi więzienia. W stosunku do personelu, posiadał on prawa dowódcy batalionu (w Warszawie dowódcy pułku). Uprawnienia komendanta więzienia wobec więźniów normował regulamin więzienny.

  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 1
  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 2
  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 3
  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 4
  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 5
  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 6
  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 7
  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 8
  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 9
  • Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 10

Rejony służby sprawiedliwości | edytuj kod

Okręgi Korpusów dzieliły się, pod względem sądowym, na rejony sądowe. W każdym rejonie istniał wojskowy sąd rejonowy, rozciągający swoją działalność na obszar całego odnośnego rejonu, oznaczony nazwą miejscowości swojej siedziby. Kierownik wojskowego sądu rejonowego podlegał dowódcy okręgu korpusu. Za przewinienia popełnione przy wykonywaniu służby sędziowskiej, kierownik, sędziowie i asystenci wojskowego sądu rejonowego podlegali Najwyższemu Sądowi Wojskowemu. Cały personel (sędziowski oraz pomocniczy) wojskowego sądu rejonowego podlegał, pod względem służbowym, kierownikowi wojskowego sądu rejonowego, który posiadał prawa dowódcy batalionu. Funkcję oskarżyciela (w sprawach należących do właściwości wojskowego sądu rejonowego), pełnił oficer sądowy, podległy właściwemu dowódcy dywizji.

Przy każdym wojskowym sądzie rejonowym funkcjonował areszt rejonowy. Areszty oznaczone były nazwą miejscowości, w której stacjonował wojskowy sąd rejonowy. Areszt rejonowy służył do przetrzymywania osób, tymczasowo zatrzymanych areszcie śledczym, nakazanym przez dotyczący wojskowy sąd rejonowy, jak i do odbywania kar aresztu z wyroku wojskowego sądu rejonowego. Kierownik aresztu podlegał, pod każdym względem, kierownikowi odnośnego wojskowego sądu rejonowego. Ponadto kierownikowi podlegał również cały personel aresztu oraz aresztanci. Wobec personelu aresztu, kierownik wojskowego sądu rejonowego posiadał prawa dowódcy batalionu. Wobec aresztantów uprawnienia kierownika określał regulamin więzienny.

3 kwietnia 1926 roku minister spraw wojskowych nakazał dowódcom okręgów korpusów zlikwidować do 15 kwietnia 1926 roku wojskowe areszty garnizonowe w Modlinie, Równem, Kowlu, Zamościu, Lidzie, Grodnie, Katowicach, Białej, Siedlcach, Rzeszowie i Kielcach. Czynności zlikwidowanych aresztów przejąć miały areszty pułkowe[60].


Wojskowe sądy admiralskie i marynarskie | edytuj kod

Przepisy, dotyczące Wojskowych Sądów Okręgowych i Wojskowych Sądów Rejonowych były stosowane odpowiednio do sądów admiralskich lub marynarskich.

Wojskowy Sędzia Śledczy | edytuj kod

Tarnów

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1087-1088.
  2. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 982-983.
  3. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 691-697.
  4. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 307-312.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 8 z 6 lutego 1926 roku, s. 1-7.
  6. a b c d e f g h Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 37 z 7 października 1922 roku, s. 760.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 17 marca 1927 roku, s. 79.
  8. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 404, 427.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 407.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 31 z 9 sierpnia 1926 roku, s. 252.
  11. a b c d Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 378.
  12. a b c d e f g Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 100.
  13. Ś.p. major KS Aleksander Ganiewski. „Polska Zbrojna”. 241, s. 3, 1922-09-05. Warszawa. .
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 62 z 10 czerwca 1925 roku, s. 312.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 90, 93.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 252.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 273.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 97.
  19. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 marca 1926 roku, s. 97.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 22 lutego 1925 roku, s. 86.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 22 lutego 1925 roku, s. 87.
  22. a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 131.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 93.
  24. a b Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 323, 876.
  25. a b c d e f g h Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 368.
  26. a b c Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 323.
  27. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 67 z 24 czerwca 1925 roku, s. 348.
  28. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 322.
  29. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 14 lutego 1924 roku, s. 67.
  30. a b c d Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 102.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 9 września 1922 roku, s. 711.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 133.
  33. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 320, 333.
  34. a b c d Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 223.
  35. a b c d Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 95.
  36. a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 393.
  37. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 38 z 27 listopada 1925 roku, obwieszczenie – przeniesienie Wojskowego Sądu Rejonowego Skierniewice.
  38. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 29 stycznia 1929 roku, s. 9, 30.
  39. a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 224.
  40. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 874.
  41. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 20 lutego 1930 roku, s. 68.
  42. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 145.
  43. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 148.
  44. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 406.
  45. Rybka i Stepan 2006 ↓.
  46. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 21 stycznia 1924 roku, s. 29.
  47. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 10 kwietnia 1925 roku, s. 199.
  48. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 8 z 6 lutego 1926 roku, s. 1, 6.
  49. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 242.
  50. a b Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 324.
  51. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 254.
  52. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 150.
  53. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 52 z 7 grudnia 1926 roku, s. 427, 431.
  54. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 27 marca 1926 roku, s. 102, 104.
  55. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 362, 368.
  56. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 363, 368.
  57. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 377.
  58. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 29 stycznia 1929 roku, s. 27.
  59. 3 lutego 1926 roku minister spraw wojskowych zarządził przeniesienie wojskowego sądu rejonowego z Rzeszowa do Jarosławia. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 3 z 3 lutego 1926 roku, poz. 25.
  60. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 3 kwietnia 1926 roku, poz. 90.

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Służba sprawiedliwości (II RP)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy