SBB-CFF-FFS


Na mapach: 46°58′04,4″N 7°27′48,2″E/46,967889 7,463389

SBB-CFF-FFS w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Nowa siedziba spółki w Bernie

SBB-CFF-FFS (niem. SBB, Schweizerische Bundesbahnen; fr. CFF, Chemins de fer fédéraux suisses; wł. FFS, Ferrovie Federali Svizzere) – narodowy i największy przewoźnik kolejowy w Szwajcarii. Jako spółka państwowa istnieje od 1902 roku[2].

Spis treści

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Historia kolei w Szwajcarii. Widok na Zürich Hauptbahnhof w 1900 r. Prace przy budowie tunelu Hauenstein (1872 r.) Pociąg RAe TEE II na stacji Airolo

Szwajcaria jest trudnym terenem z punktu widzenia rozwoju kolejnictwa ze względu na warunki geograficzne. Pomimo to w pierwszej połowie XIX w. podjęto decyzję o budowie pierwszej linii kolejowej. Głównym argumentem były względy ekonomiczne. W efekcie 15 czerwca 1844 r. otwarto pierwszy odcinek linii kolejowej z St. Louis do Bazylei. W dalszych latach kolej w Szwajcarii podzielono na dwie prywatne spółki: Schweizerische Centralbahn (w skrócie SCB, St. Louis – Bazylea) oraz nowo otwartą Schweizerische Nordbahn (Kolej Północną) na trasie ZürichBaden. Przeważał tu ruch turystyczny wyjeżdżających mieszkańców Zurychu na wypoczynek w Alpach. W późniejszych latach przedłużono ją do Aarau (połączenie z Centralbahn), jednocześnie przekształcając ją w Nordostbahn (w skrócie NOB – Kolej Północnowschodnią)[3].

W 1850 roku podjęto ustawę o budowie narodowej sieci kolei państwowych w Szwajcarii wraz z koncepcją przebiegu linii Roberta Stephensona. Jednocześnie w 1861 roku SCB połączyła ze sobą kantony: BazyleaLucernaArgowiaSolura oraz Berno. W tym samym roku kanton Berno przejął budowę linii kolejowej Berno – Zurych, tworząc Bernische Staatsbahnen – pierwszą państwową spółkę kolejową na terenie Szwajcarii. W 1870 roku NOB łączyło siecią kolejową Zurych z najważniejszymi centrami Argowii, Szafuzy, Turgowii i Lucerny[4].

Późniejsze lata przyniosły szybki rozwój górskich linii kolejowych za sprawą pierwszej na świecie kolei zębatej otwartej w 1871 r. Rigibahn. Krótko później zostały oddane do użytku Bürgenstock-Bahn, Pilatusbahn oraz Brünigbahn. 1882 rok to data uruchomienia prywatnej Gottardbahn. W 1888 roku uruchomiony został tramwaj elektryczny na trasie Vevey – Montreux – Chillon, który stał się pierwszą zelektryfikowaną linią w kraju. Rok później otwarto słynne Koleje Retyckie (Rhätische Bahn – RhB). Jednocześnie wiele miast zainaugurowało linie tramwajowe parowe lub elektryczne (m.in. Berno, Zurych, Genewa, Bazylea)[4].

W 1902 roku Vereinigte Schweizerbahnen (VSB – linia kolejowa nad Jeziorem Bodeńskim), Nordostbahn oraz Centralbahn zostały upaństwowione, powołano do życia specjalną spółkę Schweizerische Bundesbahnen (SBB) / Chemins de fer fédéraux suisses (CFF) / Ferrovie Federali Svizzere (FFS). W kolejnych latach przejmowane były następne prywatne spółki kolejowe (1903 SBB Jura-Simplon-Bahn (z Brünigbahn), 1909 Gotthardbahn, 1913 CF Jura-Neuchâtelois, 1918 Tösstalbahn (z Wald-Rüti-Bahn), 1922 Seetalbahn, 1948 Uerikon-Bauma-Bahn). W 1905 roku rozpoczęto elektryfikację linii kolejowych od odcinka SeebachWittingen (kanton Zurych). Postęp elektryfikacji był szybki, w 1928 roku połowa linii była zelektryfikowana, a w 1967 roku zrezygnowano całkowicie z trakcji spalinowej i parowej[2].

W 1980 roku otwarto linię kolejową łączącą Zurych z lotniskiem Zürich Kloten. W 1982 roku wprowadzono charakterystyczny dla Szwajcarii godzinny takt na wszystkich liniach kolejowych. W 1990 roku rozpoczęła się gruntowna przebudowa Dworca Głównego w Zurychu. Rozbudowę zakończono 7 lat później. W 1999 roku po pozytywnym głosie w referendum rozpoczęto budowę 57-kilometrowego Tunelu bazowego pod Przełęczą św. Gotarda. Po 17 latach budowy kosztujący niespełna 12,2 mld CHF tunel otwarto w 2016 roku. Pozwoliło to na skrócenie czasu podróży z Zurychu do Mediolanu z 4 do 2,5 godziny[5].

Szwajcarzy stale inwestują w tabor kolejowy, już w latach 60. XX w. na trasach międzynarodowych kursowały tu elektryczne zespoły trakcyjne typu SBB RAe TEE II. W 1999 roku zakupiono pierwsze pociągi z pudłem wychylnym typu ICN. W 2009 roku zakupiono składy typu ETR 610 Pendolino, jednocześnie po rozpadzie spółki Cisalpino SBB-CFF-FFS przejęły ezt-y serii ETR470. Ponadto na 2019 r. zaplanowano oddanie do eksploatacji pociągów Stadler SMILE na potrzeby przewozów przez Tunel św. Gotarda[6].

Struktura organizacyjna | edytuj kod

Struktura organizacyjna SBB-CFF-FFS przedstawia się następująco[7]:

  • Zarząd (Konzernleitung) – Prezes Andreas Meyer
  • Rada nadzorcza (Verwaltungsrat) – Przewodniczący Monika Ribar
    • SBB Konzernbereiche (centrala z siedzibą w Bernie)
      • Finanzen (dział finansów)
      • Informatik (dział informatyczny)
      • SBB Consulting (dział rozwoju i inwestycji, opracowywanie strategii długofalowych)
      • Human Resources (dział kadr)
    • SBB Personenverkehr (przewozy pasażerskie)
    • SBB Cargo (przewozy towarowe)
    • SBB Immobilien (zarządca nieruchomości)
    • SBB Infrastruktur (zarządca infrastruktury kolejowej)
      • SBB Energie (dostawca energii, zarządca sieci trakcyjnej)
        • Kraftwerke (elektrownie)
        • Übertragungsnetz (przesył)

Linie kolejowe | edytuj kod

Mapa sieci kolejowej SBB-CFF-FFS Wlot północny do Lötschberg-Basistunnel

Przedsiębiorstwo zarządza 4839 km linii kolejowych, z czego 100% jest zelektryfikowanych. SBB-CFF-FFS zarządza 795 stacjami i przystankami kolejowymi, stacja znajduje się średnio co 4,06 km. Ponadto posiada 7 elektrowni wodnych w całym kraju[1].

W Szwajcarii obowiązuje normalny, europejski rozstaw szyn (1435 mm), napięcie elektryczne wynosi 15 kV przy 16,7 Hz (prąd zmienny)[8].

Tunele | edytuj kod

W Szwajcarii znajduje się wiele tuneli kolejowych. Do najważniejszych z nich należą[9]:

Tabor kolejowy | edytuj kod

Lokomotywy elektryczne | edytuj kod

Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła[10][11]:

Lokomotywy spalinowe | edytuj kod

Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła[10][11]:

Elektryczne zespoły trakcyjne | edytuj kod

Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła[12]:

Wagony osobowe | edytuj kod

Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła[12]:

Przewozy pasażerskie | edytuj kod

SBB-CFF-FFS uruchamia pociągi pasażerskie następujących kategorii[13]:

  • Regio (Regionalzug, R) – pociągi regionalne, zatrzymują się na wszystkich stacjach, najczęściej obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi,
  • S-Bahn (S) – pociągi szybkiej kolei miejskiej w 8 największych aglomeracjach (m.in. Zurych, Berno, Genewa), obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi,
  • RegioExpress (RE) – lokalne, przyspieszone pociągi,
  • InterRegio (IR) – przyspieszone pociągi na dalszych trasach, pomiędzy dwoma lub trzema kantonami,
  • InterCity (IC) – dalekobieżne pociągi zatrzymujące się w największych miastach,
  • InterCity N (ICN) – pociągi o standardzie InterCity obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi z wychylnym nadwoziem,
  • EuroCity (EC) – pociągi międzynarodowe uruchamiane w porozumieniu z innymi przewoźnikami kolejowymi, m.in. Deutsche Bahn, SNCF, ÖBB,
  • ICE / TGV – pociągi międzynarodowe we współpracy z DB oraz pod marką TGV Lyria (24% udziałów w spółce ma SBB-CFF-FFS, a 76% SNCF) do Niemiec i Francji.

Ciekawostki | edytuj kod

Zegar kolejowy projektu Hansa Hilfikera Północny wlot tunelu Gotarda Potrójne oznaczenie przewoźnika na pociągu SBB-CFF-FFS
  • Szwajcarski zegar kolejowy zaprojektowany przez Hansa Hilfikera w 1944 roku stał się obiektem sporu sądowego z koncernem Apple. W systemie operacyjnym iOS 6 został on skopiowany bez wiedzy SBB. W wyniku procesu sądowego Apple musiał zapłacić kolejom szwajcarskim 20 mln franków odszkodowania[14].
  • Szwajcarskie koleje słyną z niezawodności i punktualności – w 2016 roku 88% pociągów pasażerskich SBB nie miało opóźnień, z roku na rok rośnie też liczba zadowolonych klientów (75% w 2016)[1].
  • W Szwajcarii znajduje się najdłuższy i zarazem najgłębszy tunel na świecie – Tunel Gotarda. Ma 57 km długości, budowa pochłonęła 12,2 mld Franków, a do użytku został oddany w 2016 roku[5].
  • 100% linii kolejowych w Szwajcarii jest zelektryfikowanych[1].
  • Ze względu na różnice językowe pomiędzy poszczególnymi regionami Szwajcarii w pociągach regionalnych oraz w nazewnictwie stacji stosuje się język odpowiedni dla danego regionu (np. Basel SBB, Lausanne CFF, Bellinzona FFS). W pociągach dalekobieżnych używane są wszystkie języki regionów na trasie pociągu. Ponadto na najbardziej obleganych przez turystów trasach obsługa posługuje się językiem angielskim. Składy oznaczone są potrójną nazwą SBB-CFF-FFS[15].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e Zahlen und Fakten | SBB, company.sbb.ch [dostęp 2017-11-26]  (niem.).
  2. a b Geschichte | SBB, company.sbb.ch [dostęp 2017-11-05]  (niem.).
  3. Hans PeterH.P. Bärtschi Hans PeterH.P., Eisenbahnen, 1 – Die Anfänge, Historisches Lexikon der Schweiz  (niem.).
  4. a b Hans PeterH.P. Bärtschi Hans PeterH.P., Die Alpenbahnen (Alpine railway), Historisches Lexikon der Schweiz  (niem.).
  5. a b Najdłuższy i najgłębszy. Wszystko o Tunelu Gotarda [dostęp 2017-11-06]  (pol.).
  6. Premiera Stadler Giruno [dostęp 2017-11-06]  (pol.).
  7. Organisationsstruktur | SBB, company.sbb.ch [dostęp 2017-11-05]  (niem.).
  8. CezaryC. Kowanda CezaryC., Slalom po napięciach i rozstawach, „Poradnik Historyczny POLITYKA”, 6/2017 O kolei po kolei, ISSN 2391-7717 .
  9. Swissmulti.net, Szwajcaria.net – Tunele kolejowe, www.sportosporto.pl [dostęp 2017-11-05] .
  10. a b Tomek, -=[Fotogaleria Transportowa]=- - Schweizerische Bundesbahnen SBB CFF FFS, rail.phototrans.eu [dostęp 2017-12-01]  (ang.).
  11. a b Tomek, -=[Fotogaleria Transportowa]=- - SBB CFF FFS Cargo SBB Cargo AG, rail.phototrans.eu [dostęp 2017-12-01]  (ang.).
  12. a b Unsere Züge | SBB, www.sbb.ch [dostęp 2017-11-01]  (niem.).
  13. Serviceleistungen im Zug – alles für Ihren Komfort | SBB, www.sbb.ch [dostęp 2017-11-04]  (niem.).
  14. Hintergrund: Der Streit mit Apple schwemmt Millionen in die SBB-Kasse – News Wirtschaft: Unternehmen – tagesanzeiger.ch, www.tagesanzeiger.ch [dostęp 2017-11-26] .
  15. Regionalverkehr | SBB [dostęp 2017-12-01]  (niem.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (przedsiębiorstwo kolejowe):
Na podstawie artykułu: "SBB-CFF-FFS" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy