SMS Möwe (1914)


SMS Möwe (1914) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

SMS Möwekrążownik pomocniczy Kaiserliche Marine, działający przeciwko alianckim statkom w czasie I wojny światowej.

Upozorowany na neutralny statek handlowy, okręt mógł podpływać na małe odległości do swoich celów. W czasie rajdów podczas I wojny zatopił sporą ilość alianckich statków.

Spis treści

Wczesna historia | edytuj kod

Model SMS „Möwe”

Został zbudowany w 1914 roku w stoczni Tacklenburg w Geestemünde jako frachtowiec „Pungo”. Na początku operował dla Afrikanische Fruchtkompanie firmy F. Laeisz z Hamburga. W czasie tej spokojnej kariery okręt transportował banany z niemieckiej kolonii Kamerunu do Niemiec. Następnie okręt został zarekwirowany przez niemiecką marynarkę i przerobiony na stawiacz min. Przebudowa odbyła się w imperialnej stoczni w Wilhelmshaven jesienią 1915 roku, a 1 listopada okręt wszedł do służby pod dowództwem Nikolausa zu Dohna-Schlodiena.

Pierwszy rajd | edytuj kod

„Möwe” wypłynął z portu w Wilhelmshaven 29 grudnia 1915 roku na swoje pierwsze zadanie, którym było postawienie pola minowego w Pentland Firth, niedaleko głównej bazy brytyjskiej Home Fleet Scapa Flow. Zadanie wykonano pomimo trudnych warunków pogodowych. Kilka dni później przeddrednot HMS „King Edward VII” wpłynął na jedną z min; pomimo prób odholowania go do bazy, okręt zatonął. Następnie „Möwe” popłynął na południe wzdłuż zachodniego wybrzeża Irlandii do Francji. Tam postawił drugie pole minowe, w pobliżu Żyrondy, na którym zatonęły kolejne dwa statki.

Po ukończeniu tego zadania, „Möwe” wpłynął na Atlantyk, gdzie najpierw operował pomiędzy Hiszpanią a Wyspami Kanaryjskimi, a następnie w wzdłuż wybrzeża Brazylii. 16 stycznia 1916 roku krążownik zaatakował lekko uzbrojony brytyjski statek handlowy i po krótkiej bitwie brytyjski statek został zatopiony. W ciągu trzech miesięcy „Möwe” dopadł 15 statków, z czego dwa zostały wysłane razem z transportem i jeńcami do portów jako pryz, a pozostałe zatopione. 4 kwietnia 1916 okręt powrócił do Niemiec, a jego załoga witana była jak bohaterowie. Richard Stumpf podaje, że wśród załogi w tym czasie znajdowało się kilku Afrykańczyków[1]. Na „Möwe” służył Felix von Luckner, zanim w 1916 roku objął dowodzenie na SMS „Seeadler”.

Interludium jako „Vineta” | edytuj kod

W celu zachowania bezpieczeństwa, „Möwe” został przemianowany na „Vineta”, po innym krążowniku pomocniczym, który został wycofany ze służby. Latem 1916 roku okręt wykonał serię krótkich rejsów w cele ataku alianckiej żeglugi w pobliżu Norwegii. Rejsy te przyniosły jedynie pojedynczy sukces, a niedługo potem krążownik został wysłany na kolejny rajd po Atlantyku.

Drugi rajd | edytuj kod

23 listopada 1916 roku „Möwe” wyruszył na swój drugi rajd po Atlantyku, który miał przynieść jeszcze więcej sukcesów niż pierwszy.

6 grudnia 1916 roku przejął i zatopił frachtowiec Canadian Pacific Steamship SS „Mount Temple” na jego drodze z Halifaxu do Liverpoolu. Na kanadyjskim statku znajdowało się 700 koni dla Canadian Expeditionary Force we Francji i skamieniałości dinozaurów wydobyte w dolinie rzeki Red Deer w Albercie przez Charlesa H. Sternberga, przeznaczone dla Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. 12 grudnia krążownik zatopił transportowiec SS „Georgic” z 1200 końmi przeznaczonymi na front zachodni na pokładzie[2].

W ciągu czterech miesięcy „Möwe” zatopił lub zdobył 25 statków o łącznym tonażu 123 265 GRT. Jeden z przejętych statków, SS „Yarrowdale” został wysłany do Niemiec jako pryz i, jak zasugerował Dohna-Schlodien, został przerobiony na krążownik pomocniczy SMS „Leopard”. „Möwe” zatrzymał również węglowiec SS „Sain Theodore”, który został uzbrojony i przemianowany na krążownik pomocniczy „Geier”. „Geier” służył w tej roli przez 6 tygodni, zatapiając w tym czasie dwa statki, po czym został rozbrojony i zatopiony przez „Möwe” z powodu zakończenia jego rajdu po Atlantyku. 10 marca „Möwe” został uszkodzony w akcji przeciwko nowozelandzkiemu statkowi transportowemu. Zginęło pięciu członków załogi, a kolejnych dziesięciu zostało rannych. Uszkodzenia zmusiły okręt do powrotu do Niemiec. W marcu 1917 roku „Möwe” ponownie skutecznie przerwał brytyjską blokadę, w tym samym czasie, gdy krążownik pomocniczy SMS „Leopard”, jego ówczesna zdobycz, został osaczony i zatopiony przez te same brytyjskie siły. „Möwe” powrócił bezpiecznie do domu 22 marca 1917 roku.

Dalsze losy | edytuj kod

Po swoim powrocie „Möwe” został wycofany ze służby rajdera, będąc uważanym za zbyt ważne narzędzie propagandowe, by ryzykować jego utratę. Służył na Bałtyku jako tender okrętów podwodnych, a w 1918 roku przerobiono go na pomocniczy stawiacz min „Ostsee”. Zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego, okręt został przekazany Wielkiej Brytanii i służył tam jako frachtowiec „Greenbrier” firmy Elders and Fyffes. W 1933 roku został sprzedany niemieckiej firmie transportowej. W czasie drugiej wojny, jako frachtowiec „Oldenburg”, kursował pomiędzy Niemcami a okupowaną Norwegią.

7 kwietnia 1945 roku został zaatakowany przez Beaufightery z RAF Coastal Command, będące na misji przeciwko wrogiej żegludze, gdy cumował w pobliżu wsi Vadheim w okręgu Sogn og Fjordane. Ostrzelany z rakiet i działek statek spłonął, a następnie zatonął[3].

Kariera rajdowa | edytuj kod

Podczas trzech wypraw rajdowych „Möwe” zatopił lub zdobył 40 statków o łącznym tonażu 180 000 GRT. Rozłożył również miny, które zatopiły dwa kolejne statki i okręt wojenny. Tym samym uzyskał więcej zatopień niż jakikolwiek inny niemiecki rajder zarówno w pierwszej, jak i w drugiej wojnie światowej.

Film | edytuj kod

W 1917 roku imperialny Bild- und Filmamt w Berlinie wyprodukowało film Graf Dohna und seine Möwe, jeden z najbardziej znanych filmów propagandowych I wojny światowej. Dystrybutorem był niemiecki producent filmowy Paul Davidnson; film został wyprodukowany przez Projektions-AG „Union” w Berlinie. Premiera miała miejsce 2 maja 1917 roku w Deutsches Opernhaus w Berlinie.

Przypisy | edytuj kod

  1. Peter Englund: The Beauty and the Sorrow. An Intimate History of the First World War. New York: Vintage, 2012, s. 232. (ang.)
  2. Ships - Georgic (ang.). smsMoewe.com, 4 marca, 2007.
  3. Darren H. Tanke, Robin M. Rondeau: Diving on the D/S Oldenburg Vadheim, Norway, 2005 (ang.). ssMountTemple.com, 15 czerwca, 2005.
  4. a b Schmalenbach 1979 ↓, s. 137.
  5. George Edwin Rines: Appam Case, The. Encyclopedia Americana (1920).
  6. Schmalenbach 1979 ↓, s. 140.
  7. Schmalenbach 1979 ↓, s. 137-138.

Bibliografia | edytuj kod

  • Paul Schmalenbach: German raiders: A history of auxiliary cruisers of the German Navy, 1895–1945. Naval Institute Press, 1979. ISBN 0-87021-824-7.
  • Hoyt, Edwin P. Elusive Seagull (Frewin 1970). ​ISBN 0-09-101570-7​.
  • Hoyt, Edwin P. The Phantom Raider (Ty Crowell Co. 1969). ​ISBN 0-690-61732-1​.
  • Nikolaus zu Dohna-Schlodien: S.M.S. "Möwe", Gotha 1916.
  • Nikolaus zu Dohna-Schlodien: Der "Möwe" zweite Fahrt, Gotha 1917.
  • Nikolaus zu Dohna-Schlodien: El Moewe. Relato de la prim. campaña de este crucero alem. en el Atlantico, por su command., el Cap. de corbeta Conde de Dohna-Schlodien, Ciudad Mexico ok. 1917.
  • Conde de Dohna-Schlodien: El Moewe, Buenos Aires 1917.
  • Nikolaus zu Dohna-Schlodien: A "Möwe" kalandjai, Budapeszt 1917.
  • Reinhard Roehle: Graf Dohnas Heldenfahrt auf S.M.S. "Möwe". Nach Berichten von Teilnehmern dargestellt. Mit 4 Einschaltbildern, 4 Textabbildungen und 1 Kartenskizze, Stuttgart/Berlin/Lipsk 1916.
  • Hans E. Schlüter: S.M.S. "Möwe": ihre Heldenfahrt und glückliche Heimkehr. Nach Berichten von Augenzeugen und anderen Meldungen, Lipsk 1916.
  • Graf Dohna: Der „Möwe“ Fahrten und Abenteuer, Stuttgart/Gotha 1927.
  • Kapitän zur See a. D. Hugo von Waldeyer-Hartz: Der Kreuzerkrieg 1914–1918. Das Kreuzergeschwader. Emden, Königsberg, Karlsruhe. Die Hilfskreuzer, Oldenburg i. O. 1931.
  • Eberhard von Mantey: Die deutschen Hilfskreuzer, Berlin 1937.
  • John Walter: Die Piraten des Kaisers. Deutsche Handelszerstörer 1914–1918, Stuttgart 1994.
  • Albert Semsrott: Der Durchbruch der "Möwe". Selbsterlebte Taten und Fahrten von Kapitän Albert Semsrott, Stuttgart 1928.
  • Otto Mielke: S M Hilfskreuzer "Möwe". Der erste Blockade-Durchbruch. SOS Schicksale deutscher Schiffe, Vol. 125, Monachium 1957.
  • Otto Mielke: Hilfskreuzer "Möwe" (2. Teil). SOS Schicksale deutscher Schiffe, Vol. 130, Monachium 1957.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "SMS Möwe (1914)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy