Sagan-Befehl


Sagan-Befehl w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sagan-Befehl (niem. „rozkaz żagański”) – nazwa stosowana w historiografii wobec osobistego rozkazu Adolfa Hitlera, który polecił rozstrzelanie wszystkich alianckich lotników-jeńców wojennych schwytanych po ucieczce w nocy z 24 na 25 marca 1944 z obozu dla lotników Stalag Luft III w Żaganiu (tzw. „wielka ucieczka”).

Spis treści

Ucieczka | edytuj kod

 Osobny artykuł: Stalag Luft III.

Podczas tej ucieczki 111-metrowym tunelem wydostało się z obozu 76 jeńców (w tym sześciu Polaków). Niemal wszyscy zostali wcześniej lub później schwytani w wyniku zakrojonej na szeroką skalę obławy (tylko trzem udało się uniknąć zatrzymania: dwóm Norwegom i Holendrowi).

Rozkaz | edytuj kod

Rozkaz Hitlera, zredagowany na piśmie przez szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy Ernsta Kaltenbrunnera, miał nakazywać zabicie wszystkich 73 schwytanych – pod pretekstem rzekomego stawiania oporu lub ponownego podejmowania próby ucieczki podczas transportu. Hermannowi Göringowi przypisywana jest interwencja u Hitlera, w wyniku której liczbę rozstrzelanych zmniejszono do pięćdziesięciu, pozostałym darując życie. Selekcję jeńców do rozstrzelania polecono szefowi policji kryminalnej Arthurowi Nebe.

W realizacji tego rozkazu zaangażowano m.in. funkcjonariuszy gestapo z Wrocławia, którzy utworzyli specjalny oddział egzekucyjny pod dowództwem komisarza Luxa[1]. Z ich rąk zginęło nie mniej niż 27, a prawdopodobnie ponad trzydziestu jeńców. Rozstrzelania jeńców dokonali oni koło miejscowości Iłowa; świadkiem tego wydarzenia był m.in. funkcjonariusz gestapo ze Zgorzelca, który po wojnie składał obszerne wyjaśnienia w tej sprawie podczas śledztwa prowadzonego przez aliantów[2]. Większość z członków wrocławskiego Mordkommando zginęła później w oblężeniu miasta Festung Breslau, uniknęli więc oni odpowiedzialności przed sądem[3]. Max Wielen otrzymał w tym procesie karę dożywocia; W. Scharpwinkel schwytany przez Rosjan nie został przekazany Brytyjczykom z powodu jego złego stanu zdrowia, ale złożył zeznania przed śledczymi brytyjskimi na terenie więzienia w ZSRR. Wkrótce później zmarł w Moskwie.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Szefem wrocławskiego gestapo był wówczas dr Wilhelm Scharpwinkel, a szefem wrocławskiej policji kryminalnej - Max Wielen; obaj brali bezpośredni udział w przygotowaniu tej akcji
  2. Po zakończeniu procesu norymberskiego sprawą Maxa Wielena i 17 innych oskarżonych zajął się Brytyjski Trybunał Wojskowy w Hamburgu w procesie od 1 lipca do 3 września 1947
  3. Czternastu oskarżonym wymierzono karę śmierci (później jednemu z nich zamieniono ją na dożywotnie więzienie), a pozostałym długoletnie więzienie (od 10 lat do dożywocia)

Bibliografia | edytuj kod

  • Adam Basak, Szef wrocławskiego Kripo o realizacji „Sagan Befehl”, w: "Studia Śląskie", seria nowa, tom XXXIII (1978), str. 399-402

Literatura dodatkowa | edytuj kod

  • Tadeusz Sojka, Sagan Befehl. Fakty i dokumenty, Warszawa-Poznań 1975
  • Archiwum Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Warszawa, Dział Mikrofilmów, sygn. M-543, M-544, M-555
Na podstawie artykułu: "Sagan-Befehl" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy