Sambor (miasto)


Na mapach: 49°27′N 22°57′E/49,450000 22,950000

Sambor (miasto) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Galeria: zabytki Sambora Ratusz Rynek, pocztówka, 1901 r. Ratusz Uniwersytet Kolegium Misjonarzy Kościół św. Stanisława Kościół św. Jana Chrzciciela Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy Gmach dawnej C.K. dyrekcji skarbu

Sambor (ukr. Самбір, Sambir; węg. Szambor; ros. Самбор) – miasto na Ukrainie, nad rzeką Dniestr, w obwodzie lwowskim, siedziba rejonu samborskiego. Według spisu powszechnego z 2001 roku w mieście żyło 36 200 ludzi, w tym 1200 Polaków, 900 Rosjan.

Miasto królewskie lokowane w 1390 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[2]. Sambor uzyskał prawo składu w 1595 roku[3].

Spis treści

Historia | edytuj kod

W dokumentach pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z 1241 r. W 1390 roku miasto założył na prawie magdeburskim wojewoda krakowski Spytko z Melsztyna, właściciel m.in. samborszczyzny. Od XV w. aż do rozbiorów, Sambor był miejscem, w którym zbierały się szlacheckie sądy grodzkie[4]. W latach 30. XVI w. wykupione przez królową Bonę. W 1604 w pałacu wojewody Jerzego Mniszcha przebywał car Dymitr Samozwaniec I, który poślubił jego córkę Marynę Mniszech. Stąd 28 września 1604 wyruszyła jego wyprawa na Moskwę.

Jako powiat Sambor był jednostką administracyjną w okresie I Rzeczypospolitej. Od 1772 w zaborze austriackim. W 1906 odsłonięto w Samborze pomnik Tadeusza Kościuszki, autorstwa rzeźbiarza Tadeusza Błotnickiego[5].

Od 1919 do 1939 polskie miasto powiatowe w II RP. W 1872 r. przez Sambor przechodzi linia kolejowa z Chyrowa do Stryja. W 1903 r. Sambor otrzymuje połączenie kolejowe ze Lwowem, a w 1905 z Użhorodem. Miasto było siedzibą Inspektoratu Straży Celnej „Sambor”.

We wrześniu 1939 roku Sambor wraz z resztą ziem kresowych znalazł się pod sowiecką okupacją. Cele więzienia przy ul. Drohobyckiej wypełniły się aresztowanymi (średnio w więzieniu przebywało ich ponad tysiąc)[6]. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej funkcjonariusze NKWD przystąpili do masowej likwidacji więźniów. W ciągu kilku dni zamordowano od 500 do 700 osób. Desperacki opór, który więźniowie stawili w ostatniej fazie masakry, oraz zbliżanie się wojsk niemieckich, ocaliły życie kilkuset osadzonym[7][8]. Ujawnienie zbrodni stało się przyczyną antysemickiego pogromu. Po zajęciu miasta przez oddziały niemieckie powołana ad hoc ukraińska milicja zamordowała ok. 50 miejscowych Żydów[9].

 Osobny artykuł: Masakra w więzieniu w Samborze.

Szybka Grupa (Rýchla Skupina) zmechanizowanych wojsk słowackich, która poruszała się za nacierającymi jednostkami niemieckimi dotarła w okolice Sambora. 2 lipca 1941 połączyła się z dowództwem armii słowackiej, które przeniosło się do Sambora. Właśnie w Samborze dowództwo armii decydowało o dalszych działaniach Słowaków w wojnie niemiecko-sowieckiej. Pod okupacją niemiecką wymordowano miejscowych Żydów. Sambor 7 sierpnia 1944 r. został zdobyty przez wojska radzieckie 1 Frontu Ukraińskiego[10] oraz przez 11 Karpacką Dywizję Piechoty AK w ramach Akcji Burza.

20 listopada 2011 w dzień świąteczny w Samborze odsłonięto pomnik Stepana Bandery. Poświęciło go jedenastu kapłanów z miejscowych cerkwi, stanął na placu Pamięci obok ulicy Stepana Bandery z inicjatywy Samborskiej Rady Miejskiej, Samborskiej Rady Rejonowej, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów (KUN) oraz mera (burmistrza) Sambora Tarasa Kopylaka[11].

W Samborze działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[12], Dom Polski oraz Szkoła Języka Polskiego im. Jana Pawła II.

W dniu 25 października 2015 r. odbyły się wybory na nowego burmistrza, a został nim Jurij Hamar.

Zabytki | edytuj kod

Sport | edytuj kod

W czasach II RP w Samborze istniał klub piłkarski Korona Sambor.

Osoby związane z Samborem | edytuj kod

Honorowi obywatele

Józef Kasparek (lata życia 1797-1877, poborca głównej kasy)[14], Wojciech Sudacki (lata życia 1798-1883)[15], Karol Kasprzycki (lata życia 1814-1883, powstaniec listopadowy, sekretarz magistratu)[14]; do 1894 honorowymi obywatelami zostali: Ignacy Budzynowski, Jan Kanty Falkowski, Wilhelm Kreutz, ks. Jan Dornwald (lata życia 1818-1909, dziekan przemyski i samborski, proboszcz od 1887 do 1909, szambelan papieski), Ferdynand Pawlikowski[16], Ludwik Słotwiński, Marceli Tustanowski, Leon Witz[17].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Samborem.

Urodzeni w Samborze | edytuj kod

Miasta partnerskie | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Чисельність населення на 1 вересня 2019 року // Головне управління статистики у Львівській областi
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka. Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku. Czasy Nowożytne. 21, s. 170, 2008.
  3. Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych : (prawo składu). Warszawa, 1920, s. 138.
  4. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  5. Odsłonięcie pomnika Tadeusza Kościuszki w Samborze. „Nowości Illustrowane”. Nr 38, s. 15, 22 września 1906. 
  6. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu – lipcu 1941 roku. Materiały z sesji naukowej w 55. rocznicę ewakuacji więźniów NKWD w głąb ZSRR, Łódź 10 czerwca 1996 r. Warszawa: GKBZpNP-IPN, 1997, s. 52. ISBN 83-903356-6-2.
  7. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD... op.cit., s. 129–130.
  8. Bogdan Musiał: Rozstrzelać elementy kontrrewolucyjne. Brutalizacja wojny niemiecko-sowieckiej latem 1941 roku. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2001, s. 111–112. ISBN 83-88747-40-1.
  9. Bogdan Musiał: op.cit. s. 160–161.
  10. ВОВ-60 - Сводки
  11. W Samborze poświęcono pomnik Bandery
  12. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej
  13. Sambor. [dostęp 31.8.13].
  14. a b Aleksander Kuczera: Samborszczyzna. Ilustrowana monografja miasta Sambora i ekonomji samborskiej. T. 1. Sambor: 1935, s. 151.
  15. Aleksander Kuczera: Samborszczyzna. Ilustrowana monografja miasta Sambora i ekonomji samborskiej. T. 1. Sambor: 1935, s. 150.
  16. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 31.
  17. Aleksander Kuczera: Samborszczyzna. Ilustrowana monografja miasta Sambora i ekonomji samborskiej. T. 1. Sambor: 1935, s. 251, 351.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (city of regional significance of Ukraine):
Na podstawie artykułu: "Sambor (miasto)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy