Sambor (miasto)


Na mapach: 49°27′N 22°57′E/49,450000 22,950000

Sambor (miasto) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Galeria: zabytki Sambora Rynek, pocztówka, 1901 r. Ratusz Uniwersytet Kolegium Misjonarzy Kościół św. Stanisława Kościół św. Jana Chrzciciela Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy Gmach dawnej C.K. dyrekcji skarbu

Sambor (ukr. Самбір, Sambir) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, nad Dniestrem, siedziba administracyjna rejonu samborskiego. W 2019 roku liczył ok. 34,7 tys. mieszkańców[1].

Spis treści

Historia | edytuj kod

W dokumentach pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z 1241 r. W 1390 roku miasto założył na prawie magdeburskim[2] wojewoda krakowski Spytko z Melsztyna, właściciel m.in. Samborszczyzny. Od XV w. aż do rozbiorów w Samborze zbierały się sądy grodzkie[3]. W latach 30. XVI w. wykupione przez królową Bonę. W 1542 roku miasto uzyskało przywilej de non tolerandis Judaeis[4], a w 1595 roku uzyskał prawo składu[5]. W 1604 w pałacu wojewody Jerzego Mniszcha przebywał car Dymitr Samozwaniec I, który poślubił jego córkę Marynę Mniszech. Stąd 28 września 1604 wyruszyła jego wyprawa na Moskwę.

Jako powiat Sambor był jednostką administracyjną w okresie I Rzeczypospolitej. Od 1772 w zaborze austriackim.

W 1872 r. przez Sambor przeszła linia kolejowa z Chyrowa do Stryja. W 1903 r. Sambor otrzymał połączenie kolejowe ze Lwowem, a w 1905 — z Użhorodem. Miasto było siedzibą Inspektoratu Straży Celnej „Sambor”. W 1906 odsłonięto w Samborze pomnik Tadeusza Kościuszki, autorstwa rzeźbiarza Tadeusza Błotnickiego[6].

Od 1919 do 1939 polskie miasto powiatowe w II RP. We wrześniu 1939 roku Sambor wraz z resztą ziem kresowych znalazł się pod okupacją sowiecką. Cele więzienia przy ul. Drohobyckiej wypełniły się aresztowanymi (średnio w więzieniu przebywało ich ponad tysiąc)[7]. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej funkcjonariusze NKWD przystąpili do masowej likwidacji więźniów. W ciągu kilku dni zamordowano od 500 do 700 osób. Desperacki opór, który więźniowie stawili w ostatniej fazie masakry, oraz zbliżanie się wojsk niemieckich ocaliło życie kilkuset osadzonym[8][9]. Ujawnienie zbrodni stało się przyczyną pogromu antysemickiego. Po zajęciu miasta przez oddziały niemieckie powołana ad hoc ukraińska milicja zamordowała ok. 50 miejscowych Żydów[10].

 Osobny artykuł: Masakra w więzieniu w Samborze.

Szybka Grupa (Rýchla skupina) zmechanizowanych wojsk słowackich, która poruszała się za nacierającymi jednostkami niemieckimi, dotarła w okolice Sambora. 2 lipca 1941 połączyła się z dowództwem armii słowackiej, które przeniosło się do Sambora. Właśnie w Samborze dowództwo armii decydowało o dalszych działaniach Słowaków w wojnie niemiecko-sowieckiej. Pod okupacją niemiecką wymordowano miejscowych Żydów. Sambor 7 sierpnia 1944 r. został zdobyty przez wojska radzieckie 1 Frontu Ukraińskiego[11] oraz przez 11 Karpacką Dywizję Piechoty AK w ramach Akcji Burza.

W 1989 liczyło 40 355 mieszkańców[12][13].

20 listopada 2011 w dzień świąteczny w Samborze odsłonięto pomnik Stepana Bandery. Poświęciło go jedenastu kapłanów z miejscowych cerkwi, stanął na placu Pamięci obok ulicy Stepana Bandery z inicjatywy Samborskiej Rady Miejskiej, Samborskiej Rady Rejonowej, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów (KUN) oraz mera (burmistrza) Sambora Tarasa Kopylaka[14].

W 2013 liczyło 34 899 mieszkańców[15].

W Samborze działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[16], Dom Polski oraz Szkoła Języka Polskiego im. Jana Pawła II.

W dniu 25 października 2015 r. odbyły się wybory na nowego burmistrza, a został nim Jurij Hamar.

Zabytki | edytuj kod

Sport | edytuj kod

W czasach II RP w Samborze istniał klub piłkarski Korona Sambor.

Osoby związane z Samborem | edytuj kod

Honorowi obywatele

Józef Kasparek (lata życia 1797–1877, poborca głównej kasy)[18], Wojciech Sudacki (lata życia 1798–1883)[19], Karol Kasprzycki (lata życia 1814–1883, powstaniec listopadowy, sekretarz magistratu)[18]; do 1894 honorowymi obywatelami zostali: Ignacy Budzynowski, Jan Kanty Falkowski, Wilhelm Kreutz, ks. Jan Dornwald (lata życia 1818–1909, dziekan przemyski i samborski, proboszcz od 1887 do 1909, szambelan papieski), Ferdynand Pawlikowski[20], Ludwik Słotwiński, Marceli Tustanowski, Leon Witz[21].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Samborem.

Urodzeni w Samborze | edytuj kod

Miasta partnerskie | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Чисельність населення на 1 листопада 2019 року // Головне управління статистики у Львівській областi
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka. Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku. Czasy Nowożytne. 21, s. 170, 2008.
  3. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  4. Maurycy Horn, Żydowski ruch osadniczy w miastach Rusi Czerwonej, w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, 1974, nr 2 (90), s. 11.
  5. Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych : (prawo składu). Warszawa, 1920, s. 138.
  6. Odsłonięcie pomnika Tadeusza Kościuszki w Samborze. „Nowości Illustrowane”. Nr 38, s. 15, 22 września 1906. 
  7. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu – lipcu 1941 roku. Materiały z sesji naukowej w 55. rocznicę ewakuacji więźniów NKWD w głąb ZSRR, Łódź 10 czerwca 1996 r. Warszawa: GKBZpNP-IPN, 1997, s. 52. ISBN 83-903356-6-2.
  8. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD... op.cit., s. 129–130.
  9. Bogdan Musiał: Rozstrzelać elementy kontrrewolucyjne. Brutalizacja wojny niemiecko-sowieckiej latem 1941 roku. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2001, s. 111–112. ISBN 83-88747-40-1.
  10. Bogdan Musiał: op.cit. s. 160–161.
  11. ВОВ-60 - Сводки
  12. Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу
  13. Самбор // Большой энциклопедический словарь (в 2-х тт.). / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. том 2. М., "Советская энциклопедия", 1991. стр.304
  14. W Samborze poświęcono pomnik Bandery
  15. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України. Київ, 2013. стор.78
  16. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej
  17. Sambor. [dostęp 31.8.13].
  18. a b Aleksander Kuczera: Samborszczyzna. Ilustrowana monografja miasta Sambora i ekonomji samborskiej. T. 1. Sambor: 1935, s. 151.
  19. Aleksander Kuczera: Samborszczyzna. Ilustrowana monografja miasta Sambora i ekonomji samborskiej. T. 1. Sambor: 1935, s. 150.
  20. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 31.
  21. Aleksander Kuczera: Samborszczyzna. Ilustrowana monografja miasta Sambora i ekonomji samborskiej. T. 1. Sambor: 1935, s. 251, 351.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (city of regional significance of Ukraine):
Na podstawie artykułu: "Sambor (miasto)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy