Sanktuarium Matki Bożej Dzikowskiej w Tarnobrzegu


Na mapach: 50°34′30,3″N 21°40′15,0″E/50,575083 21,670833

Sanktuarium Matki Bożej Dzikowskiej w Tarnobrzegu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sanktuarium Matki Bożej Dzikowskiej, Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – zabytkowy, barokowy kościół oraz przylegający do niego zespół dominikańskich budynków klasztornych w Tarnobrzegu. Kościół jest główną siedzibą katolickiej parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Budynki klasztorne są siedzibą męskiego konwentu Zakonu Kaznodziejskiego[2].

Sanktuarium Matki Bożej Dzikowskiej okazjonalnie jest też nazywane Sanktuarium Królowej Zagłębia Siarkowego, Sanktuarium Matki Bożej Tarnobrzeskiej lub Sanktuarium Świętej Rodziny z Dzikowa.

Współczesny kościół, zbudowany został w 1706 roku na miejscu dawnego drewnianego zespołu kościelno-klasztornego z 1677 roku[3]. Głównym zadaniem poprzedniego budynku była ochrona cudownego obrazu Matki Bożej, przedtem przechowywanego w Zamku Tarnowskich w Dzikowie - rodowej siedziby rodziny Tarnowskich[4].

Spis treści

Lokalizacja | edytuj kod

Kościół i kompleks budynków klasztornych usytuowany jest na skarpie wiślanej, która w tym miejscu łagodnie opadała w kierunku zachodnim. W pierwotnej lokacji klasztor znajdował się na skraju prywatnej wsi rodziny Tarnowskich - Dzikowa.

Obecnie znajduje się w zachodniej części miasta Tarnobrzega, na administracyjnym osiedlu Stare Miasto, przy ul. Kościuszki 2, w bezpośrednim sąsiedztwie głównego placu miejskiego - pl. Bartosza Głowackiego.

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Historia Tarnobrzega#Cudowny obraz Świętej Rodziny i oo. dominikanie.  Zobacz też: Matka Boża Dzikowska.

Klasztor i kościół ufundowane zostały przez rodzinę Tarnowskich wiślickim aktem erekcyjnym z 29 czerwca 1676 roku. Jan Stanisław Amor Tarnowski - kasztelan Wojnicki - wraz z żoną Zofią Barbarą z Firlejów przekazali 12 braciom dominikanom także wieś Radowąż za Wisłą. 6 czerwca 1688 r. generał dominikanów Antonin Cloche na prośbę Zofii Tarnowskiej podniósł klasztor do rzędu klasztorów formalnych, czyli przeorskich. W 1693 r. dominikanie rozpoczęli budowę nowego kościoła. 22 czerwca 1703 roku, podczas budowy murowanej świątyni, ogień strawił pozostałą część drewnianego klasztoru. Nowy, murowany kościół oraz klasztor wzniesiono w stylu barokowym, a projektantem był Jan Michał Link. W sierpniu 1706 roku nowy, murowany kościół razem z ołtarzami konsekrował biskup bakowski Stanisław Franciszek Biegański. Całkowite wyposażenie wnętrza kościoła ukończono dopiero w r. 1782. W nocy z 5 na 6 czerwca 1862 wybuchł pożar, który poważnie zniszczył klasztor i przyległe budynki. Ogień przedostał się do wnętrza kościoła, strawił organy, ławki, osmalił ołtarze i ambonę, a cudowny obraz na czas remontu przeniesiono do Pałacu Tarnowskich. 7 września 1872 r. ponownie przeniesiono obraz Świętej Rodziny do kościoła. Obecny wygląd kościół oo. Dominikanów zawdzięcza Janowi Sasowi-Zubrzyckiemu. Pod jego kierownictwem w 1909 r. nastąpiła rozbudowa obiektu. 15 września 1914 podczas walk frontowych powybijano szyby i uszkodzono dachy kościelne. W 1915 roku żołnierze austriaccy zniszczyli chór, organy, sklepienia i ołtarze. Między 31 maja a 3 października obraz został ukryty przed zniszczeniem przez Zdzisława Tarnowskiego. W 1930 roku przystąpiono do gruntownej renowacji wnętrza świątyni. Remont ten miał na celu właściwe przyozdobienie świątyni, m.in. polichromią projektu lwowskiego malarza Karola Polityńskiego. Przeorem w okresie II wojny światowej był o. Fabian Madura, któremu kościół zawdzięcza uratowanie dzwonów kościelnych[5].

Przeorzy | edytuj kod

Wnętrze sanktuarium  Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
  • o. Józef Kostecki był przeorem i proboszczem parafii w latach 60. i 70. XX w.
  • o. Witold Boroń w latach 80 i 90. XX w.
  • 05.12.1939r.- 1945r. o. Fabian Madura
  • 1990–1995 o. Stanisław Gołąb
  • 1995–1999 o. Stanisław Repetowski
  • 1999–2005 o. Maciej Złonkiewicz
  • 2005–2010 o. Paweł Barszczewski
  • 2010–2016 o. Krzysztof Parol
  • 2016-2019 o. Marek Grzelczak
  • od 2019 o. Karol Wielgosz

Kościół Wniebowzięcia | edytuj kod

Ołtarz główny z cudownym obrazem

Trójnawowa świątynia zbudowana została w stylu barokowym. Otaczają ją trzypiętrowe skrzydła klasztoru na rzucie zbliżonym do kwadratu, z małym dziedzińcem wewnątrz.

Prezbiterium | edytuj kod

Prezbiterium jest lekko wydłużone, co jest typowe dla kościołów klasztornych, tak aby wszyscy zakonnicy mogli uczestniczyć we wspólnych modlitwach. Skierowane jest na zachód. W ścianie prezbiterium znajdują się liczne epitafia rodziny Tarnowskich. Po lewej stronie wkomponowano neorenesansowy nagrobek Juliusza Tarnowskiego - powstańca styczniowego.

Ołtarz główny | edytuj kod

Obraz Matki Bożej Dzikowskiej  Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Wykonany przez snycerza krakowskiego Jerzego Hankisa, zapewne w r. 1706. Ołtarz wznosi się na potężnym cokole, podtrzymywanym przez dwie postaci klęczących aniołów. Centralnym punktem ołtarza jest obraz Matki Bożej Dzikowskiej. Nad nim umieszczono herb leliwa.

Krucyfiks | edytuj kod

Nad wejściem do prezbiterium umieszczono belkę tęczową z przedstawieniem Chusty św. Weroniki i Narzędzi Męki Pańskiej oraz, na profilowanych cokołach ustawionymi figurami Ukrzyżowanego w asyście Matki Boskiej i św. Jana Ewangelisty.

Ołtarze boczne | edytuj kod

Przejście do prezbiterium zamykają dwa podobne do siebie ołtarze św. Dominika oraz Chrystusa Ukrzyżowanego z płaskorzeźbionymi narzędziami Męki Pańskiej.

Nawy boczne | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

W latach 1910-1912 kościół rozbudowano o dwie nawy boczne. Stylistyką nawiązują do ołtarza głównego.

Ołtarz Serca Bożego i Bożego Miłosierdzia | edytuj kod

Znajdujący się w tylnej części ołtarz różni się wyglądem od reszty kościoła. Jest to dawny ołtarz z kaplicy Zamku Dzikowskiego. Po II wojnie światowej komunistyczne władze przejęły własność Tarnowskich, a w zamku utworzono rolniczą szkołę zawodową. Pozwolono jednak przenieść zabytkowy ołtarz z kaplicy do kościoła. Umieszczono nad nim obraz Jezusa Miłosiernego, z dwoma promieniami - czerwonym i białym, ale w odmienności od innych wizerunków Bożego Miłosierdzia, znajduje się tam także Serce Boże i to z niego wytryskują promienie. W 2002 r. - po ponownym otwarciu kaplicy w Zamku Dzikowskim - postanowiono zwrócić kaplicę na pierwotne miejsce. Ponieważ kult Bożego Miłosierdzia silnie związał się z tym ołtarzem, ówczesny przeor postanowił o ufundowaniu nowego ołtarza. Wykonany został z drewna dębowego i zawierał herb Zakonu Kaznodziejskiego. Operacja przeniesienia starego dzikowskiego ołtarza na pierwotne miejsce nie powiodła się, gdyż ołtarz ten był cały przyklejony do bocznej ściany. Pierwsze próby odklejenia ołtarza doprowadziły do lekkiego uszkodzenia ściany. Dalsze pracy mogłyby doprowadzić do zawalenia się ściany bocznej i pęknięcia ołtarza. Postanowiono, że kaplica Zamku Dzikowskiego otrzyma nowy, dębowy ołtarz, a ten zostanie już w kościele Wniebowzięcia NMP.

Krypta | edytuj kod

Pod kościołem znajduje się krypta, w której pochowani są głównie członkowie rodziny fundatorów kościoła - Tarnowskich.

Kruchta | edytuj kod

W kruchcie kościoła znajdują się monumentalne rzeźby Jezusa i Maryi. Nad wejściem do nawy głównej widnieje witraż przedstawiający ten sam wizerunek co na obrazie Matki Bożej Dzikowskiej. Po prawej stronie kruchty znajduje się spowiednica.

Wieża | edytuj kod

Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny  Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Wybudowana w latach 1910–1912. Zaprojektowana przez Jana Sasa-Zubrzyckiego ze Lwowa.

Polichromia | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Od strony wschodniej namalowano polichromię przedstawiającą Matkę Bożą Różańcową.

Organy

Krypta i cmentarz przyklasztorny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Cmentarz dominikański w Tarnobrzegu.

W kościelnej krypcie rodziny Tarnowskich pochowani zostali:

Telewizja | edytuj kod

Obraz z kościoła transmitują telewizje kablowe TSM i Siarkowiec.

Tarnobrzeska Droga św. Jakuba | edytuj kod

Kościół w najbliższej przyszłości będzie kościołem stacyjnym odnogi Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza przez Tarnobrzeg i Koprzywnicę do Rybnicy[6].

Przypisy | edytuj kod

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2020-09-30. [dostęp 03.05.2010].
  2. Zespół klasztorny w Tarnobrzegu - oo. Dominikanie - Zwiedzanie Tarnobrzeg, INFO-TARNOBRZEG.PL - Ogłoszenia Tarnobrzeg - Serwis Ogłoszeniowy Tarnobrzeg [dostęp 2021-02-03]  (pol.).
  3. Sanktuarium w Tarnobrzegu - Odkrywaj niesamowite miejsca w Polsce [dostęp 2021-02-03]  (pol.).
  4. Spacerkiem po Tarnobrzegu woj. podkarpackie [dostęp 2021-02-03]  (pol.).
  5. pasażerka palcem po mapie, pasazerkowy.blogspot.com [dostęp 2021-02-03] .
  6. Tarnobrzeska Droga św. Jakuba

Zobacz też | edytuj kod

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Sanktuarium Matki Bożej Dzikowskiej w Tarnobrzegu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy