Sarniak dachówkowaty


Sarniak dachówkowaty w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sarniak dachówkowaty (Sarcodon imbricatus (L.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny kolcownicowatych (Bankeraceae)[1].

Spis treści

Systematyka i nazewnictwo | edytuj kod

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Sarcodon, Bankeraceae, Thelephorales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1753 r. Karol Linneusz nadając mu nazwę Hydnum imbricatum. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1881 r. P. Karsten, przenosząc go do rodzaju Sarcodon[1]. Synonimów naukowych ma ponad 30. Niektóre z nich[2]:

  • Bankera infundibulum (Sw.) Pouzar
  • Fungus imbricatus (L.) Paulet
  • Hydnum adpressum Lloyd
  • Hydnum aspratum Berk.
  • Hydnum badium Pers.
  • Hydnum badium subsp. badium Pers.
  • Hydnum imbricatum L.
  • Hydnum imbricatum var. imbricatum L.
  • Hydnum infundibulum Sw.
  • Phaeodon aspratus (Berk.) Henn., in Engler & Prantl
  • Phaeodon imbricatus (L.) J. Schröt., in Cohn
  • Sarcodon aspratus (Berk.) S. Ito

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako: kolczak łoszak, kolczak dachówkowaty, łoczak, losuń, sarna, siarna[3]. W niektórych atlasach grzybów opisany jest jako sarniak świerkowy[4]. Nazwy regionalne: kolczak, sarna, łosuń, łoszak, krowia gęba[5].

Morfologia | edytuj kod

Kapelusz

Grubomięsisty, o średnicy 6–25 cm, płasko wypukły, z wiekiem wgłębiony, początkowo najpierw ma podwinięte brzegi, później staje się płatowato powyginany. Kolor brązowawy z nieco czerwonawym odcieniem. Pokryty na powierzchni grubymi, koncentrycznie ułożonymi łuskami o ciemnej barwie[6].

Kolce

Zbiegające na trzon, białawe, szare aż do brązowawych. Są gęste i łamliwe[5].

Trzon

Cylindryczny, o wysokości 3–6 cm i grubości 1–3,5 cm, u podstawy zgrubiały[5]. Początkowo białawy, później brunatniejący, aksamitny lub z przylegającymi włókienkami.

Miąższ

Sprężysty, suchy, początkowo białawy, później siwobrązowy, u podstawy trzonu brunatnawy. Ma przyjemny smak i korzenny zapach[6].

Wysyp zarodników

Brązowawy. Zarodniki okrągławe z licznymi guzkami, o rozmiarach 6–8 × 5–5,5 μm[7].

Występowanie i siedlisko | edytuj kod

Jest szeroko rozprzestrzeniony w Europie i Ameryce Północnej, występuje także w Japonii[8]. W Polsce znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – narażony na wyginięcie[9]. Nie wszędzie jednak jest rzadki – w niektórych okolicach Polski jest pospolity[7].

Rośnie na ziemi, pojedynczo lub w grupach, w lasach iglastych. Występuje przede wszystkim w górskich drzewostanach świerkowych, głównie na glebach kwaśnych i piaszczystych[6].

Znaczenie | edytuj kod

Grzyb jadalny: Wartość spożywcza i smakowa średnia. Spożywany na surowo może być trujący. Młode sarniaki nadają się do spożycia, starsze są gorzkawe i łykowate. Rzadko jest używany do przerobu, gdyż ciemnieje i brzydko wygląda. Rzadko robaczywieje[5].

W Polsce był gatunkiem ściśle chronionym[10], od 9 października 2014 r. został wykreślony z listy gatunków grzybów chronionych[11].

Gatunki podobne | edytuj kod

  • sarniak sosnowy (Sarcodon squamosus) – ma drobniejsze, mniej odstające od kapelusza łuseczki i rośnie pod sosnami. Morfologicznie jest tak podobny, że kluczowym jest określenie pod jakim drzewem rośnie[4]
  • sarniak szorstki (Sarcodon scabrosus) – ma mniejszy kapelusz (do 12 cm) i drobniejsze, przylegające łuski. Miąższ ma gorzkawy smak i u podstawy trzonu błękitnozieloną barwę.
  • sarniak fiołkowy (Sarcodon joeides) również ma brązową barwę, ale jego miąższ po przekrojeniu powoli zmienia barwę na fioletową[4].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  5. a b c d Henryk Orłoś: Atlas grzybów leśnych. Warszawa: PWRiL, 1974.
  6. a b c Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  7. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Discover Life (ang.). [dostęp 2015-12-05].
  9. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  10. Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1765)
  11. Dz.U. z 2014 r. nr 0, poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
Na podstawie artykułu: "Sarniak dachówkowaty" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy