Seler naciowy


Seler naciowy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Seler naciowy (Apium graveolens var. dulce (Mill.) DC.) – odmiana selerów zwyczajnych, rośliny z rodziny selerowatych. Od odmiany typowej i korzeniowej różni się brakiem gorzkiego smaku liści i ogonków[3], brakiem korzenia spichrzowego i wykształcaniem gęstej rozety liści o zgrubiałych i soczystych ogonkach liściowych. Właśnie ogonki są częścią użytkową tego warzywa. W stosunku do odmiany korzeniowej seler naciowy cechuje się większą zawartością soli mineralnych, witaminy C i olejku eterycznego[4]. W obrębie odmiany biologicznej wyhodowano różne odmiany uprawne dzielone na dwie grupy różniące się kolorem ogonków (białym do żółtawego i ciemnozielonym; te drugie wymagają bielenia przed spożyciem). Wypłonione (etiolowane) ogonki liściowe mają łagodniejszy smak pozbawiony goryczy[5]. Warzywo znane jest od starożytności (uprawiane było w Grecji i Rzymie)[6], ale spopularyzowane zostało w XVII-wiecznych Włoszech[3].

Spis treści

Zastosowanie | edytuj kod

Sałatka Waldorf Krwawa Mary garnirowana ogonkiem liściowym selera naciowego

Roślina uprawiana i wykorzystywana jako warzywo przyprawowe i smakowe[4]. Ogonki liściowe spożywane są najczęściej na surowo, w tym zwłaszcza jako chrupiący dodatek do sałatek. Są podstawowym składnikiem sałatki Waldorf. Polecane są jako dodatek do serów, mogą być też obgotowywane w zupach, spożywane zapiekane lub smażone w głębokim tłuszczu. Drobno posiekane liście mogą zastąpić pietruszkę[3].

Seler naciowy przechowywany w lodówce traci świeżość po trzech dniach[3].

W Polsce popularne w uprawie są odmiany z grupy o ogonkach białawych do żółtozielonych: 'Złoty Samobielący'[4] i 'Summer Pascal'[5] oraz z grupy o liściach ciemnozielonych – 'Utah' 52–70[4][5]. Poza tym uprawia się z odmian samobielących: 'Celebrity', 'Golden Self Blanching', 'Ivory Tower', 'Lathom Self Blanching' i zielone 'Greenslaves', 'Tall Utah Triumph'. Do odmian wymagających bielenia należą także: 'Giant Pink', 'Giant Red' i 'Standard Bearer' (barwią się podczas bielenia odpowiednio na kolor bladoróżowy, ciemnoróżowy i czerwony), a także 'Giant White' (stara, bardzo wymagająca odmiana) i 'Hopkins Fenlander'[3].

Wartości odżywcze | edytuj kod

Uprawa | edytuj kod

Wymagania
Odmiana naciowa ma wymagania glebowe i klimatyczne jak odmiana korzeniowa[4]. Najlepiej rośnie na glebach łatwo nagrzewających się, żyznych i próchnicznych. Nie nadają się do jej uprawy tylko gleby ciężkie, gliniaste i piaszczyste[5]. Roślina wymaga obfitego nawożenia, zwłaszcza azotowego[4]. Największe plony uzyskuje się w latach lub miejscach charakteryzujących się latem długim i ciepłym oraz dużą wilgotnością powietrza[5]. Nie należy uprawiać w pobliżu pasternaku, ponieważ oba gatunki ściągają szkodnika – liściolubkę selerową. Z kolei warto uprawiać selery przy warzywach kapustnych, ponieważ odstraszają szkodliwe dla nich motyle[3].
Rozmnażanie
Nasiona wysiewa się w lutym lub na początku marca pod osłonami (w szklarniach lub inspektach). 1 g nasion wystarcza do obsiania 0,5 m² ziemi i uzyskania 500 sztuk rozsady. Rośliny po rozwinięciu 2 liści należy rozsadzić w rozstawie 5 × 5 cm[5]. Rozsadę wysadza się na miejsce docelowe w rozstawie od 40 do 60 cm × 30 cm[4]. Należy przy tym uważać, by roślin nie posadzić za głęboko, bo hamuje to ich wzrost[5].
Pielęgnacja
Rośliny wymagają starannego odchwaszczania, spulchniania gleby i nawadniania w okresach suchych. Grube i długie ogonki wyrastają tylko wówczas, gdy roślina w czasie całego wzrostu ma odpowiednie warunki do rozwoju. We wrześniu ogonki się bieli poprzez ograniczenie do nich dostępu światła. Współcześnie stosuje się w tym celu papier, tekturę falistą i słomę. Dawniej ogonki obsypywano ziemią, ale skutkowało to nabieraniem przez warzywo zapachu ziemi[5].
Zbiór
Plon pozyskuje się ok. 3 tygodnie po rozpoczęciu bielenia roślin[5]. Podczas zbioru liści odcina się je wraz z górną częścią główki korzeniowej, tak by rozeta się nie rozsypała. Uzyskuje się plon wynoszący od 170 do 200 kwintali z hektara[4].
Szkodniki i choroby
W osłonach etiolowanych roślin lubią gromadzić się ślimaki. Do zwierząt żerujących na tej roślinie należą poza tym zwłaszcza liściolubka selerowa (larwy minują liście, silnie porażone rośliny przestają rosnąć), połyśnica marchwianka (żeruje u nasady liści hamując wzrost)[3] oraz mszyce (mszyca trzmielinowo-burakowa, mszyca głogowo-marchwiowa) i przędziorki (przędziorek chmielowiec). Rośliny zapadają na grzybowe choroby zwane septeriozą selera[9], chwościkiem selera, rdzą (Puccinium apii), atakowane są też przez inne grzyby powodujące plamistość liści[10].

Przypisy | edytuj kod

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-02-25].
  2. Apium graveolens var. dulce. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-02-25].
  3. a b c d e f g J. Simmonds (red.): Wielka księga warzyw, ziół i owoców. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2007, s. 30-32. ISBN 83-11-10578-2.
  4. a b c d e f g h M. Lityński, H. Nieć: Warzywnictwo. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1977, s. 207.
  5. a b c d e f g h i Marian Gapiński (red.): Warzywa mało znane i zapomniane. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1993, s. 127-128. ISBN 83-09-01603-4.
  6. J. Kybal, J. Kaplicka: Rośliny aromatyczne i przyprawowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1985, s. 38. ISBN 83-09-00959-3.
  7. Hanna Kunachowicz; Beata Przygoda; Irena Nadolna; Krystyna Iwanow: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wyd. wydanie II zmienione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017, s. 512-513. ISBN 978-83-200-5311-1.
  8. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
  9. Gerard Meudec, Jean-Yves Prat, Denis Retournard: Choroby i szkodniki warzyw. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Delta W-Z”. ISBN 83-7175-543-0.
  10. Malcolm Storey: Apium graveolens L. (Wild Celery). W: BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-02-25].
Kontrola autorytatywna (takson):Identyfikatory zewnętrzne:
Na podstawie artykułu: "Seler naciowy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy