Senatorowie I kadencji Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (1989–1991)


Senatorowie I kadencji Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (1989–1991) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Andrzej Stelmachowski – marszałek Senatu I kadencji

Senatorowie I kadencji zostali wybrani 4 i 18 czerwca 1989 oraz w wyniku wyborów uzupełniających przeprowadzonych 8 października 1989, 4 i 18 lutego 1990 oraz 27 maja i 10 czerwca 1990. Kadencja senatorów rozpoczęła się z dniem drugiej tury wyborów parlamentarnych (18 czerwca 1989), a zakończyła się 25 listopada 1991[1].

W wyniku wyborów parlamentarnych w 1989 (tzw. wyborów kontraktowych[2] lub czerwcowych[3]) wybrano 100 senatorów. Były to pierwsze wybory do Senatu w powojennej historii Polski – izba ta została zlikwidowana na skutek sfałszowanego w 1946 przez komunistów referendum. Utworzenie Senatu oraz przeprowadzenie do niego całkowicie wolnych oraz demokratycznych wyborów było jednym z podstawowych uzgodnień Okrągłego Stołu, które solidarnościowa opozycja zawarła ze skupioną wokół PZPR władzą[4].

7 kwietnia 1989 Sejm PRL dokonał nowelizacji konstytucji, wprowadzając do niej instytucję Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[5], a także uchwalił ordynację wyborczą. Zgodnie z nią senatorowie zostali wybrani w 49 okręgach wyborczych obejmujących obszar poszczególnych województw – w 47 wybierano po dwie osoby, a w 2 – warszawskim i katowickim – po trzech przedstawicieli do izby wyższej[6]. 29 grudnia 1989 dokonano kolejnej zmiany konstytucji – nazwę Polska Rzeczpospolita Ludowa zastąpiono nazwą Rzeczpospolita Polska, tym samym senatorowie Senatu PRL stali się senatorami Senatu RP[7].

99 spośród 100 senatorów wyłonionych w wyborach czerwcowych zostało wybranych jako przedstawiciele opozycyjnego Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”. 92 z nich wygrało już 4 czerwca, pozostałych 7 zwyciężyło w ponownym głosowaniu z 18 czerwca[8][9][10]. 1 mandat uzyskał niezależny kandydat Henryk Stokłosa[11], który został wybrany w drugiej turze[10].

Wśród senatorów wybranych w wyborach kontraktowych znalazło się 6 kobiet i 94 mężczyzn. Trzy osoby spośród nich legitymowały się stażem parlamentarnym – w różnych kadencjach Sejmu PRL zasiadali uprzednio Edmund Osmańczyk[12], Ryszard Reiff[13] i Stanisław Stomma[14]; mandat poselski sprawowała wcześniej również Dorota Simonides, która wygrała jedne z wyborów uzupełniających do izby wyższej[15].

Przed zakończeniem I kadencji wygasł mandat 5 senatorów[16] (we wszystkich przypadkach na skutek śmierci parlamentarzysty). Grzegorz Białkowski nie dożył dnia złożenia ślubowania. Po jego śmierci, a także po zgonach Edmunda Osmańczyka i Adama Stanowskiego, przeprowadzano trzykrotnie wybory uzupełniające. Mandaty po Mieczysławie Tarnowskim i Janie Józefie Lipskim pozostały nieobsadzone do końca kadencji – senatorowie ci zmarli już po uchwale Sejmu RP z 9 marca 1991, która przewidziała na jesień tego samego roku rozwiązanie obu izb parlamentu i przeprowadzenie w pełni wolnych wyborów[17].

Pierwsze posiedzenie Senatu I kadencji rozpoczęło się w dniu 4 lipca 1989 w Sali Posiedzeń Sejmu[18]. Funkcję marszałka seniora pełnił najstarszy wiekiem senator – Stanisław Stomma[19].

Spis treści

Prezydium Senatu I kadencji | edytuj kod

Funkcje sekretarza Senatu pełnili Anna Bogucka-Skowrońska, Andrzej Czapski, Stanisław Obertaniec, Krzysztof Pawłowski, Andrzej Piesiak, Jerzy Stepień (do 26 września 1989), Bartłomiej Kołodziej (od 26 września 1989)[27].

Senatorowie I kadencji | edytuj kod

Jerzy Stępień Krzysztof Kozłowski Ireneusz Niewiarowski Andrzej Wajda Lech Kaczyński Bogdan Lis Andrzej Celiński Andrzej Wielowieyski

Senatorowie wybrani w 1989 | edytuj kod

Pogrubieniem wyróżniono imiona i nazwiska senatorów wyłonionych w I turze wyborów.
Kolorem szarym wyróżniono senatorów, których mandat wygasł w czasie trwania kadencji izby.

Senatorowie wybrani w wyborach uzupełniających | edytuj kod

Pogrubieniem wyróżniono imiona i nazwiska posłów wyłonionych w I turze wyborów.

Senatorowie, których mandat wygasł w trakcie kadencji | edytuj kod

Przynależność klubowa (stan na koniec kadencji) | edytuj kod

Senatorowie I kadencji podczas spotkania w Senacie (2014)
August Chełkowski Cezary Józefiak

23 czerwca 1989 posłowie i senatorowie wybrani z poparciem Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” (a więc 99 ze 100 senatorów) zrzeszyli się w Obywatelskim Klubie Parlamentarnym na czele z posłem Bronisławem Geremkiem[41]. Po przemianach wewnątrz obozu solidarnościowego pod koniec kadencji w Senacie funkcjonowały dwa kluby parlamentarne:

  • Obywatelski Klub Parlamentarny – 67 senatorów; funkcję zastępcy przewodniczącego klubu poselsko-senatorskiego pełnił Roman Duda[42];
  • Klub Parlamentarny Unii Demokratycznej – 29 senatorów; funkcję zastępcy przewodniczącego klubu poselsko-senatorskiego pełniła Zofia Kuratowska[43].

Dwóch parlamentarzystów izby wyższej na koniec kadencji pozostawało senatorami niezrzeszonymi[44].

Przewodniczący komisji | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Klub senatorów wybranych z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”.
  2. Od 17 października 1989 (dzień ślubowania).
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad Wybrani z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”.
  4. Od 21 czerwca 1990 (dzień ślubowania).
  5. Od 1 marca 1990 (dzień ślubowania).
  6. Wybrany z ramienia własnego komitetu wyborczego.

Przypisy | edytuj kod

  1. Archiwum. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  2. Jacek Żakowski: Jak naprawić demokrację?. polityka.pl, 6 kwietnia 2010. [dostęp 2014-01-14].
  3. Antoni Dudek: Wybory czerwcowe. encyklopedia-solidarnosci.pl. [dostęp 2014-01-06].
  4. Aleksander Hall: Osobista historia III Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo Rosner i Wspólnicy, 2011, s. 420. ISBN 978-83-60336-42-7.
  5. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1989 r. nr 19, poz. 101).
  6. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Ordynacja wyborcza do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1989 r. nr 19, poz. 103).
  7. Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1989 r. nr 75, poz. 444).
  8. Jakub Karpiński: Trzecia niepodległość. Najnowsza historia Polski. Warszawa: Świat Książki, 2001, s. 59–60. ISBN 83-7311-156-5.
  9. a b c d e Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 8 czerwca 1989 r. o wynikach głosowania i wynikach wyborów do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 4 czerwca 1989 r. (M.P. z 1989 r. nr 21, poz. 150).
  10. a b c d Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 20 czerwca 1989 r. o wynikach ponownego głosowania i wynikach wyborów do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 18 czerwca 1989 r. (M.P. z 1989 r. nr 21, poz. 152).
  11. Henryk Stokłosa. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  12. Edmund Osmańczyk. Senator z województwa opolskiego. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  13. Ryszard Reiff. Senator z województwa łomżyńskiego. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  14. Stanisław Stomma. Senator z województwa płockiego. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  15. Dorota Simonides. Senator z województwa opolskiego. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  16. a b c d Senatorowie I kadencji Senatu RP: lista według okręgów wyborczych. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  17. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 marca 1991 r. w sprawie terminu rozwiązania się Sejmu (M.P. z 1991 r. nr 9, poz. 63).
  18. Rocznica 1. posiedzenia odrodzonego Senatu. W: Senat Rzeczypospolitej Polskiej [on-line]. senat.gov.pl, 4 lipca 2014. [dostęp 2014-07-14].
  19. Paulina Codogni: Wybory czerwcowe 1989 roku. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2012, s. 304. ISBN 978-83-7629-342-4.
  20. Uchwała Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 4 lipca 1989 r. w sprawie wyboru Marszałka Senatu (M.P. z 1989 r. nr 22, poz. 160).
  21. a b c Uchwała Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 4 lipca 1989 r. w sprawie wyboru wicemarszałków Senatu (M.P. z 1989 r. nr 22, poz. 162).
  22. a b c Uchwała Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 4 lipca 1989 r. w sprawie wyboru członków Prezydium Senatu (M.P. z 1989 r. nr 22, poz. 163).
  23. a b Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 1990 r. w sprawie zmian w składzie osobowym Prezydium Senatu (M.P. z 1990 r. nr 13, poz. 97).
  24. Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 stycznia 1991 r. w sprawie powołania senatora Romana Dudy na stanowisko członka Prezydium Senatu (http://ksi.home.pl/archiwaprzelomu/obrazy/AP-6-1-1-42_23.PDF).
  25. Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 marca 1991 r. w sprawie odwołania senatora Romana Dudy ze stanowiska członka Prezydium Senatu (http://ksi.home.pl/archiwaprzelomu/obrazy/AP-6-1-1-44_39.PDF).
  26. Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 marca 1991 r. w sprawie powołania senatora Jerzego Stępnia na stanowisko członka Prezydium Senatu (http://ksi.home.pl/archiwaprzelomu/obrazy/AP-6-1-1-44_40.PDF).
  27. Prezydium Senatu I kadencji. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  28. a b Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 10 października 1989 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów uzupełniających do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 8 października 1989 r. w okręgu wyborczym obejmującym obszar województwa piotrkowskiego (M.P. z 1989 r. nr 35, poz. 269).
  29. Piotr Andrzejewski. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  30. a b Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 6 lutego 1990 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonych dnia 4 lutego 1990 r. w okręgu wyborczym obejmującym obszar województwa opolskiego (M.P. z 1990 r. nr 5, poz. 38).
  31. a b Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 20 lutego 1990 r. o wynikach ponownego głosowania i wyniku wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonych dnia 18 lutego 1990 r. w okręgu wyborczym obejmującym obszar województwa opolskiego (M.P. z 1990 r. nr 8, poz. 56).
  32. Dorota Simonides. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  33. a b Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 29 maja 1990 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonych dnia 27 maja 1990 r. w okręgu wyborczym obejmującym obszar województwa lubelskiego (M.P. z 1990 r. nr 22, poz. 172).
  34. a b Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 12 czerwca 1990 r. o wynikach ponownego głosowania i wyniku wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych dnia 10 czerwca 1990 r. w okręgu wyborczym obejmującym obszar województwa lubelskiego (M.P. z 1990 r. nr 24, poz. 180).
  35. Jerzy Kłoczowski. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  36. Grzegorz Białkowski. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  37. Jan J. Lipski. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  38. Edmund Osmańczyk. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  39. Adam Stanowski. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  40. Mieczysław Tarnowski. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  41. Aleksander Hall: Osobista historia III Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo Rosner i Wspólnicy, 2011, s. 422. ISBN 978-83-60336-42-7.
  42. Obywatelski Klub Parlamentarny. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  43. Parlamentarny Klub Unii Demokratycznej. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  44. Senatorowie niezrzeszeni. senat.pl. [dostęp 2014-01-06].
  45. Komisja Gospodarki Narodowej. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  46. Komisja Rolnictwa. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  47. Komisja Kultury, Środków Przekazu, Nauki i Edukacji Narodowej. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  48. Komisja Polityki Społecznej i Zdrowia. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  49. Komisja Praw Człowieka i Praworządności. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  50. Komisja Regulaminowa i Spraw Senatorskich. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  51. Komisja Samorządu Terytorialnego. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  52. Komisja Ochrony Środowiska. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  53. Komisja Inicjatyw i Prac Ustawodawczych. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  54. Komisja Spraw Emigracji i Polaków za Granicą. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  55. Komisja Spraw Zagranicznych. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  56. Komisja Konstytucyjna. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  57. Komisja Nadzwyczajna do Spraw Górnictwa. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  58. Komisja Obrony Narodowej. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].
  59. Komisja Ustawodawstwa Gospodarczego. senat.pl. [dostęp 2014-01-08].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Senatorowie I kadencji Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (1989–1991)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy