Siedliszcze


Na mapach: 51°11′40″N 23°09′50″E/51,194444 23,163889

Siedliszcze w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Siedliszczemiasto w województwie lubelskim, w powiecie chełmskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Siedliszcze. Według danych z 1 stycznia 2018 Siedliszcze liczyły 1418 mieszkańców[1]. Miasto położone jest w dawnej ziemi chełmskiej[3].

Spis treści

Etymologia nazwy | edytuj kod

Nazwa Siedliszcze pochodzi od wyrazu siedlisko, siedliszcze oznaczającego siedzibę, plac na którym znajduje się siedziba włościańska z wszystkimi budynkami. Przyrostek – iszcze występuje (według Kazimierza Rymuta) współcześnie w językach wschodniosłowiańskich, spotyka się go na wschodnim pograniczu Polski[4].

Historia | edytuj kod

Miejscowość wymieniona w dokumentach źródłowych po raz pierwszy w 1396 roku jako „Seliszcze”. W 1456 r. pojawiła się nazwa „Sedliszcze”, w 1564 r. „Siedliscza” Korybutowe, a w 1564 roku „Siedliscza Episcopales”. Osada Siedliszcze odnotowana została w 1839 roku Siedliszcze – Osada i Siedliszcze – Kolonia – 1970 roku[5].

Nazwa Siedliszcze źródłowo udokumentowana jest ponadto w akcie z 1421 roku uposażającym kościół parafialny w Łyszczu (obecnie Pawłów).
W 1548 r. Siedliszcze otrzymały magdeburskie prawo miejskie. Właścicielami miejscowości byli wówczas dwaj bracia Tomasz i Mikołaj Korybutowiczowie. Nowy ośrodek miejski nazwano „Tomisław” od ich imion – To-(masz) i Mi-(kołaj) z końcówką -sław. Lokacja miała charakter formalny w celu ściągnięcia ludzi wolnych[6].

W XV wieku Siedliszcze z sąsiednimi wsiami należała do Korybutów (stąd Wola Korybutowa).

W latach 1635–1655, z inicjatywy Jaskólskiego, w folwarku Siedliszcze powstały obok obory, stajni, stodoły i kuźni także piekarnia i browar. Zagospodarowano stawy i sady owocowe na znacznym obszarze. W 1653 roku Stanisław Jaskólski otrzymał od króla Jana Kazimierza wieś Siedliszcze w dzierżawę, a przy folwarku zbudował dwór.[7]

W 1760 r. podstoli chełmski Wojciech Węgliński wyjednał przywilej królewski na założenie miasteczka i jarmarki, stąd datą przełomową w dziejach Siedliszcza jest dzień 26 stycznia 1760 roku.
Wówczas to osada została powtórnie lokowana jako miasto. Akt lokacyjny nadał na ręce właściciela Wojciecha Węglińskiego król August III Sas, wspominając w nim, iż zrobił to za „(...) znaczne jego w Rzeczypospolitej zasługi i odważne przeciwko nieprzyjacielowi przy statecznej nam wierności akcje”. Akt lokacyjny podaje szereg prawach i przywileje, jakie miasto z tej okazji otrzymało.

Tuż po lokacji Siedliszcze liczyło zaledwie „40 dymów, zaś mieszczanie nie zajmowali się w ogóle rolnictwem ani pańszczyzny dworowi nie odrabiali, a jedynie pracując w swych domach czynsz oddawali”. W przywileju wyznaczono m.in. daty 4 jarmarków rocznie – dwóch tygodniowych i dwóch dwuniedzielnych, zwolniono przyjeżdżających na nie kupców od ceł i myt, a dla wszystkich wydano glejt bezpieczeństwa[8].

W wieku XIX – jak podaje Słownik geograficzny Królestwa Polskiego z roku 1889 – Siedliszcze stanowiły osadę miejską, a także wieś z folwarkiem i dobra w powiecie chełmskim, gminie Siedliszcze, parafii Pawłów. Osada miejska posiada cerkiew prawosławną, synagogę, szkołę początkową, urząd gminy, kasę wkładowo-zaliczkową, fabrykę narzędzi rolniczych (małych rozmiarów), garbarnię, olejarnie, 6 ulic, 110 domów (w tym 4 murowane) zamieszkałych przez 899 mieszkańców (w tym 650 żydów). Istniała tu stacja pocztowa przy drodze bitej z Lublina do Chełma. W osadzie odbywało się 6 jarmarków rocznie. Ludność zajmowała się wyrobem bryczek i sani, sprzedawanych na jarmarkach w Łęcznie[9].

Pomnik przy rynku upamiętniający ofiary okupacji z lat 1939–1944

Prawa miejskie posiadały Siedliszcze do 10 kwietnia 1821 roku[10][11]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa chełmskiego.

1 stycznia 2016 roku Siedliszcze odzyskało prawa miejskie po 195 latach[12].

Miasto jest siedzibą gminy Siedliszcze.

W Siedliszczu urodził się Kazimierz Andrzej Jaworski, polski poeta, tłumacz i wydawca.

Turystyka | edytuj kod

Dwór w Siedliszczu-Kolonii

W miejscowości mieści się muzeum skansenowskie powstałe w 2003 roku z inicjatywy ówczesnego wójta gminy Siedliszcze Hieronima Zonika. Skansen mieści się przy ul. Szpitalnej. Muzeum prezentuje setki muzealiów[13].

W skład ekspozycji wchodzą:

  • Drewniana plebania z XIX wieku
  • Stodoła kryta strzechą z lat 20-stych XX wieku
  • Studnia z żurawiem
  • Kierat do napędzania maszyn rolniczych[13]

W Siedliszczu-Kolonii znajduje się XVIII-wieczny zespół dworski, obejmujący dwór i park.

Sport | edytuj kod

W mieście działa klub piłki nożnej, Spółdzielca Siedliszcze, grający w klasie okręgowej.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej

Kościół katolicki | edytuj kod

Parafia:

Kościół zielonoświątkowy | edytuj kod

Zbór:

  • zbór w Siedliszczu

Świadkowie Jehowy | edytuj kod

Zbór:

  • zbór w Siedliszczu[14]

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Siedliszcze, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Konstanty Prożogo: Województwo chełmskie. Krajowa Agencja Wydawnicza, Lublin 1983, s. 28.
  4. Stanisław Rymut: Nazwy miast Polski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 215. ISBN 83-04-02436-5.
  5. Czopek ↓, s. 191.
  6. Wawryniuk 2002 ↓, s. [w:] Rybak A.: Dzieje Ziemi Chełmskiej kalendarium, Chełm, 1998 strona 45.
  7. Wawryniuk 2002 ↓, s. [w:] Boruch W. Siedliszcze (woj. chełmskie) zespół dworsko – parkowy, maszynopis w Wojewódzkim Oddziale Służb Ochrony Zabytków w Lublinie, Delegatura w Chełmie (dalej OSO – ZLOCh), Lublin, 1980. Strona 33.
  8. Wawryniuk 2002 ↓, s. według indeksu.
  9. Siedliszcze w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.
  10. Postanowienie Xsięcia Namiestnika Królewskiego Nr 15,043 z dn. 10 kwietnia 1821; wg Wykazu Miast w Królstwie Polskiem na wieyskie osady zamienionych od dn. 1 lutego 1820 r., to iest od daty ustanowienia Kommissyi dla Miast; w Aktach Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych (KRSW) nr 201, k. 44 w Archiwum Głónych Akt Dawnych w Warszawie (AGAD).
  11. Rodecki, F.B., 1830. Obraz jeograficzno-statystyczny Królestwa Polskiego. Drukarnia Antoniego Gałęzowskiego i Kompanii. Warszawa.
  12. Sejm Gov. pl.
  13. a b Przyspieszenie edukacyjne w szkole wiejskiej. [dostęp 2015-03-25].
  14. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-16] .

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (wieś w Polsce):
Na podstawie artykułu: "Siedliszcze" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy