Skansen w Markowej


Na mapach: 50°01′30″N 22°19′06″E/50,025000 22,318333

Skansen w Markowej w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Wiatrak koźlak Piec we wnętrzu jednej z chałup Stodoła i żuraw wodny

Muzeum Skansen Zagroda w miejscowości Markowa w województwie podkarpackim prowadzone przez Towarzystwo Przyjaciół Markowej. W zbiorach posiada zabytkowe budynki oraz narzędzia i urządzenia z okresu XIX i XX wieku.

Spis treści

Historia i założenie | edytuj kod

W roku 1979 powołano do życia Towarzystwo Przyjaciół Markowej. Celem działalności stowarzyszenia stało się udokumentowanie przeszłości rodzinnej wsi, a postanowiono to zrealizować poprzez zachowanie tradycyjnej zagrody chłopskiej.

Działacze społeczni, z ówczesnym prezesem Tadeuszem Rutem, własnymi siłami, przy niewielkim wsparciu merytorycznym doprowadzili w 1985 r. do udostępnienia zagrody-muzeum na wolnym powietrzu. Zabudowania składały się z chałupy, stajni i wiatraka. Skansen miał reprezentować życie markowian z przełomu XIX i XX wieków, kiedy można jeszcze było mówić o tradycyjnej kulturze ludowej na wsi galicyjskiej. Ochronę ludowej architektury poszerzono o ratowanie kultury materialnej, o dokumentowanie przejawów kultury duchowej, o zachowanie śladów obrzędowości i religijności wiejskiej. Zorganizowano wystawy tematyczne markowskiego rzemiosła i strójów ludowych. Na działce o powierzchni 34 arów, przekazanej Towarzystwu przez Urząd Gminy w Markowej, zajęła później miejsce stodoła, a w 1995 roku sołek - spichlerz. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych XX w. przeniesiono na teren skansenu chałupę biedniacką i chlewik. W latach 1999 i 2002 przybyło 11 arów terenu. W 2000 r. zrekonstruowano kuźnię zrębową oraz stodołę dla ekspozycji sprzętu żniwnego. Ostatnim nabytkiem jest budynek drewnianej szkoły ludowej.

Ograniczenia terenowe sprawiły, że budynki biedniackie stoją blisko bogatszych zabudowań kmiecych, ale najważniejszy jest fakt eksponowania zagród z dwów skrajnych grup społecznych: bogaczy i biedaków. Zamiarem Towarzystwa jest pielęgnacja dorobku oraz poszerzenie ekspozycji. Okazję ku temu czynią wyjątkowe w Polsce budowle przysłupowe z Markowej. Skansen ma szansę stać się pierwszym muzeum budownictwa przysłupowego w Europie.

Obiekty | edytuj kod

Chałupa kmiecia i stajnie

Głównym obiektem zagrody jest chałupa kmieca wybudowana w roku 1874 należała do Rafała Dźwierzyńskego. Jest to charakterystyczny dla dawnego budownictwa markowej budynek drewniany przysłupowy kryty strzechą. Dach wsparty jest na słupach, dzięki czemu zrąb jest niezależny od dachu. Bielony zrąb złożony w tzw. "rybi ogon” w węgła wsparty jest na kamieniach, podobne kamienie umieszczone są pod słupami podtrzymującymi dach.

Dach czterospadowy kryty jest kiczkami ze słomy żytniej ułożony w schodki. Wysokość dachu do zrębu jest w stosunku 2: 1, proporcja ta pozwalała na uzyskanie stromego dachu, przez co zwiększała się żywotność słomianego pokrycia. Chałupa kmieca jest budynkiem dwu traktowym z przelotową obszerną sienią po południowej stronie jest izba zwana piekarnią oraz izdebka, po drugiej dwie komory pierwsza z większym oknem używana była jako pokój dziewczęcy druga z mniejszym używana jako pomieszczenie na przedmioty gospodarcze i zapasy żywności.Obecnie w komorach znajdują się wystawy tematyczne w pierwszej – tradycyjne stroje, w drugiej warsztat tkacki.

Kuchnia była najważniejszym pomieszczeniem w chałupie to właśnie w niej toczyło się życie rodzinne. W niej gotowano, jedzono, myto się spano, jak również wykonywano przeróżne prace. Izdebka to najbardziej zacne pomieszczenie, w którym przyjmowano najbardziej znamienitych gości, a na co dzień służyło, jako sypialnia dla gospodarzy. Z sieni wchodzimy na tzw. oborę, przez umieszczoną w poprzek niej ławę zwaną pogródką przechodzimy do stajni.

Stajnie z końca XIX stulecia ściany wiązane w węgłach na rybi ogon z niewielkimi ostatkami, po stronie zewnętrznej niebielone. Dach czterospadowy wsparty na słupach, poszywany słomą w schodki, wysunięty na całej długości ściany frontowej tworzy funkcjonalny podcień wzdłużny.. Pod obszernymi podcieniami znajdują się przedmioty codziennego użytku związane z pracą na roli, narzędzia do przygotowywania paszy dla zwierząt gospodarskich jak również uprzęże dla koni. Pomieszczenia stajni zostały zaadaptowane na swoiste sale wystawiennicze, w których eksponowane są narzędzia życia codziennego, sprzęty domowe, oraz warsztaty pracy: cieśli, kołodzieja, rymarza. W jednym z pomieszczeń zgromadzone są przedmioty związane z twórcami ludowymi – zbiór rzeźb „Markowskie wesele” Jana Kochmańskiego, instrumenty muzyczne orkiestry dętej, sztandary.

Kolejnym pomieszczeniem jest „Galeria pod strzechą” pomieszczenie gdzie przedstawiono zbiory fotografii z archiwum TPM: tematyczną wystawę poświęconą Markowej i jej mieszkańcom, Rodzinie Ulmów, Amatorskiemu zespołowi teatralnemu, oraz Orkiestrze dętej.

Stodoła

Stodoła budowla słupowa wzmacniana wewnątrz systemem piętnarów i rygli, deskowana. Datowana na przełom XIX i XX wieku, pochodzi od Antoniego Kluza. Dach czterospadowy, kryty słomą w schodki, wzmacniany w kalenicy żytnią mierzwą i założony dębowymi kozłami.

W stodole zebrano maszyny i narzędzia do młócenia zboża – młocarnie, do oczyszczania – wialnie i młynki. Jest również ekspozycja maszyn do uprawy ziemi, od najprostszych w całości drewnianych takich jak socha po bardziej zawansowane drewniano metalowe aż do metalowych. W stodole możemy zobaczyć również pojazdy konne takie jak wozy, resorki, wasążek, sanie załubki.

Chałupa biedniacka i chlewik

Chałupa biedniacka pochodzi z II połowie XIX należała do ubogiego wyrobnika Michała Inglota. Budynek jednotraktowy, zbudowany z drewna jodłowego, wiązany w węgłach na rybi ogon z niewielkimi ostatkami. Dach krokwiowy, czterospadowy, poszywany słomą w schodki.

Chałupa Biedniacka w przeciwieństwie do kmiecej prezentuje o wiele biedniejszą grupę społeczną. Wielkość jak również wyposażenie chałupy znaczne odbiega od przepychu i „bogactwa”, które można było spotkać w kmiecych chałupach.

Wiatrak - Koźlak

Wiatrak – Koźlak to typowy dla Markowej młyn wietrzny na przełomie XIX i XX w. w Markowej funkcjonowało kilkadziesiąt wiatraków o różnej wielkości , do czasów dzisiejszych zachowało się dwa w tym jeden możemy oglądać w Skansenie. Wiatrak ten pochodzi z ” z 1946 roku należał do Jana Kielara zbudowany w konstrukcji słupowo - szkieletowej

Sołek

Sołek (spichlerz) pochodzi z 1898 roku należała do Wojciecha Kochmańskiego przeniesiony do skansenu w 1995 roku. Budynek wąsko frontowy, jednownętrzowy zbudowany z drewna jodłowego. Węgła złożone na rybi ogon z niewielkimi ostatkami. Wysunięte od strony szczytu poddasze nad wejściem wspiera się na płatwiach.

Dach czterospadowy, poszywany słomą w schodki, wzmocniony w kalenicy dębowymi kozłami. Cały budynek w związku na swoje zastosowanie nie stoi bezpośrednio na ziemi, jest podniesiony, aby wilgoć nie przedostawała się przez podłogę. W ścianach zastosowano niewielkie otwory wentylacyjne, które nie pozwalały na włamania i kradzieże zboża.

Sołki często umieszczane były nad piwnicami nasz jest wolnostojący, przez co jest jeszcze bardziej unikalny. Wewnątrz sołka znajdują się skrzynie, kosze oraz dłubane beczko na zboże.

Muzeum pożarnictwa

Muzeum wyposażone jest w sprzęt z okresu międzywojennego. Wszystkie eksponaty pochodzą ze zbiorów Ochotniczej Straży Pożarnej w Markowej. Największe eksponaty to: wóz do przewożenia sprzętu pożarniczego, pompa ręczna ssawna dwutłokowa, oba pojazdy ciągnięte były przez konie. Pozostałe prezentowane sprzęty to pompy spalinowe, stroje strażackie, hełmy, bosaki toporki.

Bróg

Bróg – zabudowanie gospodarcze służące do przechowywania płodów rolnych, ruchomy daszek słomiany przesuwany na 4 wkopanych w ziemię słupkach, osłaniający składowane siano lub ziarno przed zawilgoceniem przez opady atmosferyczne. Bróg często spełniał stodołę w biednych i średnio zamożnych gospodarstwach. 

Kuźnia

Jest to rekonstrukcją istniejącej przed laty markowskiej kuźni. Została zbudowana w 2000 roku. Ściany zbudowane są z drewnianych bali połączonych w węgłach na rybi ogon, pokryta jest ceramiczną dachówką. Wejście do kuźni poprzedza szeroki podcień, w środku w centralnym miejscu znajduje się palenisko ze skórzanym ręcznym miechem przed nim ogromne kowadło, pod ścianą z oknem znajduje się stół warsztatowy, na którym znajdują się narzędzia i do obróbki metalu, zestaw do podkuwania koni.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Historia muzeum i Towarzystwa Przyjaciół Markowej
Na podstawie artykułu: "Skansen w Markowej" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy