Skrzelopływka bagienna


Skrzelopływka bagienna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Skrzelopływka bagienna, skrzelopływka północna[1] (Branchinecta paludosa) - gatunek skorupiaka z rodziny Branchinectidae należącej do rzędu bezpancerzowców (Anostraca).

Spis treści

Występowanie | edytuj kod

Występuje w strefie podbiegunowej (od Skandynawii po Grenlandię i od Syberii po Alaskę i Labrador[2]) oraz w Tatrach, gdzie uznawany jest za relikt polodowcowy. Na Słowacji występuje w Wyżnim Małym Furkotnym Stawku[3][4]. Jedynym stanowiskiem w Polsce był Dwoisty Staw Gąsienicowy, ale skrzelopływka ostatni raz została zaobserwowana w nim w 1968 roku[5].

Tatrzańska populacja | edytuj kod

Polska populacja została odkryta w 1882 r. przez Antoniego Wierzejskiego[6]. On, a następnie jego uczeń Alfred Lityński podejmowali nieskuteczne próby introdukcji skrzelopływki bagiennej do innych tatrzańskich jezior[7].

Wierzejskiemu nie udało się wyjaśnić dlaczego skrzelopływka nie występuje w innych stawach o podobnych warunkach ekologicznych, np. w sąsiednich Gąsienicowych Stawach. Dopiero badania Lityńskiego wytłumaczyły, co wyróżnia Dwoisty Staw. W zimie, gdy lód skuje powierzchnię zbiornika, zamyka powierzchniowe dopływy wody. Woda pod lodem stopniowo spływa podziemnymi odpływami. Wskutek tego zamarza dno stawu, mimo że w niektórych miejscach ma on 9 m głębokości. Jaja ulegają koniecznemu im do rozwoju przemrożeniu[8][9]. Takie warunki uniemożliwiają też występowanie w stawie ryb, które stanowią zagrożenie dla tego skorupiaka.

Podczas badań przeprowadzanych w latach 1978-1984 i 1995-1996[5] naukowcy nie zaobserwowali skrzelopływki bagiennej w Dwoistym Stawie Gąsienicowym[3][10]. Gatunek wyginął w Polsce najprawdopodobniej wskutek nieprzemyślanego zarybienia pstrągiem, jakie po wojnie, w latach 50. i 60. było przeprowadzane w Gąsienicowych Stawach[10]. W niedużym stawie ryby podczas lata mogły wyjeść skrzelopływkę. W zimie pstrągi wyginęły, ponieważ staw zamarza do dna. Innymi możliwymi przyczynami wyginięcia skrzelopływki bagiennej w Polsce są: skażenie środowiska[3], nadmierny odłów w celach kolekcjonerskich i naukowych[3].

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[11].

Cykl życiowy | edytuj kod

W tatrzańskich stawach wylęg następuje na początku maja. Samice z jajami (około 16-20 jaj w komorze lęgowej) pojawiają się w końcu sierpnia. Dorosłe osobniki giną w końcu października, gdy stawy zaczynają zamarzać[5].

W wyższych szerokościach geograficznych cykl życiowy skrzelopływki jest krótszy. Wylęg następuje pod koniec czerwca, okres larwalny trwa 20-30 dni, reprodukcja rozpoczyna się od końca lipca do połowy sierpnia i trwa 35-45 dni[5].

Wyschnięcie i przemarznięcie złożonych jaj w okresie zimowym, jest konieczne, aby na wiosnę mogły wylęgać się z nich młode osobniki[5].

Skrzelopływka bagienna jest jedynym znanym przedstawicielem rzędu bezpancerzowców, u którego występuje heteroplazmia[12]

Systematyka | edytuj kod

W 1987 r. odkryto skrzelopływkę bagienną w górach Tienszan, co doprowadziło do wyróżnienia dwóch podgatunków: Branchinecta paludosa paludosa (O. F. Müller, 1788), Branchinecta paludosa tjanshanica (Akatova, 1987)[13].

Ze względu na szereg różnic anatomicznych między populacją tatrzańską, a populacją arktyczną Kazimierz Gajl w 1934 r. w swojej pracy postulował wyodrębnienie osobnego gatunku Branchinecta polonica[3].

Przypisy | edytuj kod

  1. CzesławC. Jura CzesławC., Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej systematyki i filogenezy., Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002 .
  2. Tomasz Wilanowski: Bezpancerzowce i tarczowce w akwarium (przedruk elektroniczny z "Akwarium" 3/88) (pol.). [dostęp 13 listopada 2007].
  3. a b c d e AndrzejA. Kownacki AndrzejA. i inni, Przyczyny wyginiecia i próba restytucji gatunku Branchinecta paludosa (O.F. Müller 1788) w Tatrzańskim Parku Narodowym, 2002 .
  4. Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6.
  5. a b c d e GrzegorzG. Cierlik GrzegorzG., Branchinecta paludosa - Polska Czerwona Księga Zwierząt - Bezkręgowce, www.iop.krakow.pl [dostęp 2018-09-25] .
  6. AntoniA. Wierzejski AntoniA., O budowie i rozsiedleniu geograficznym skorupiaka Branchinecta paludosa O.F. Müller., 1882 .
  7. AndrzejA. Kownacki AndrzejA., JanuszJ. Ślusarczyk JanuszJ., Badania faunistyczne jezior tatrzańskich do roku 1914, 2009 .
  8. Eugeniusz Grabda (red.), 1985. Zoologia, bezkręgowce, tom II, część pierwsza (wydanie drugie zmienione), PWN, Warszawa 1985,
  9. Czesław Jura "Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy", Wyd. PWN, 1997,
  10. a b Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. poz. 1348).
  12. MarkusM. Lindholm MarkusM. i inni, Dancing around the pole: holarctic phylogeography of the Arctic fairy shrimp Branchinecta paludosa (Anostraca, Branchiopoda), „Hydrobiologia”, 772 (1), 2016, s. 189–205, DOI10.1007/s10750-016-2660-7, ISSN 0018-8158 [dostęp 2018-09-28]  (ang.).
  13. Catalogue of Life : Branchinecta paludosa (O. F. Müller, 1788), www.catalogueoflife.org [dostęp 2018-09-27]  (ang.).

Bibliografia | edytuj kod

  1. Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.
Na podstawie artykułu: "Skrzelopływka bagienna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy