Sofija Gubajdulina


Sofija Gubajdulina w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sofija Asgatowna Gubajdulina, ros. Софи́я Асгáтовна Губaйду́лина (ur. 24 października 1931 w Czystopolu) – rosyjska kompozytorka pochodzenia tatarskiego[1][2].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodzenie | edytuj kod

Urodziła się w Czystopolu, w Republice Tatarskiej, w rodzinie o złożonym pochodzeniu etnicznym, mającej związki z tradycją judaistyczną, prawosławną, katolicką i muzułmańską (jej dziadek był mułłą)[3]. Wychowała się w Kazaniu, tyglu kulturowym o wielowiekowej tradycji muzycznej[4]. Wszystko to miało wpływ na późniejszy aspekt mistyczny charakteru jej muzyki[2].

Wykształcenie | edytuj kod

Studiowała w konserwatorium w Kazaniu u Grigorija Kogana (fortepian) i u Alberta Lemana (kompozycja), uzyskując dyplom w 1954. Następnie w latach 1954–1959 kontynuowała studia w Konserwatorium Moskiewskim pod kierunkiem Nikołaja Piejko, a w 1963 ukończyła aspiranturę u Wissariona Szebalina[1][5][2]. Mimo że jej dyplomowa kompozycja została uznana za nieodpowiednią z powodu jej alternatywnego brzmienia, uzyskała wsparcie od Dmitrija Szostakowicza, który oceniając jej końcowy egzamin zachęcił ją do kontynuowania tej „błędnej drogi”[6].

Kariera | edytuj kod

Od ukończenia studiów jest w zasadzie kompozytorem niezależnym, choć przez rok (1969–1970) pracowała w moskiewskim eksperymentalnym studiu muzyki elektronicznej. W 1975 wraz z Wiaczesławem Artiomowem i Wiktorem Suslinem założyła w 1975 zespół Astrea, który specjalizował się w improwizacji na rzadkich instrumentach ludowych – rosyjskich, kaukaskich i środkowoazjatyckich[7][2].

W listopadzie 1979 decyzją VI Zjeździe Związku Kompozytorów ZSRR została wpisana na czarną listę jako jedna z Siódemki Chriennikowa za włączenie jej kompozycji do programów festiwali muzycznych w Kolonii i Wenecji bez zgody kierownictwa Związku. Tym samym została pozbawiona możliwości publikacji i występów publicznych. Ton potępienia nawiązał do I Zjazdu w 1948, podczas którego represjonowani byli m.in. Siergiej Prokofjew, Dmitrij Szostakowicz i Nikołaj Miaskowski[6][8].

Renoma w Stanach Zjednoczonych | edytuj kod

W 1987 po raz pierwszy odwiedziła Stany Zjednoczone jako gość Sound Celebration w Louisville[9][10]. Potem wielokrotnie powracała zapraszana przez amerykańskie festiwale muzyki poważnej jako ich wyróżniony kompozytor, m.in. Boston „Making Music Together” (1988), Vancouver „New Music” (1991), Tanglewood (1997), Marlboro (2016)[10].

Muzyka Gubajduliny była entuzjastycznie przyjmowana w USA, zarówno przez publiczność, jak i krytykę, była również bardzo atrakcyjna dla wykonawców[10]. Wielu wiodących artystów i zespołów wykonywało jej utwory, m.in. Kronos Quartet, Arditti Quartet, skrzypek Gidon Kremer, fagocista Valery Popov, wiolonczelista Mstisław Rostropowicz, dyrygenci Giennadij Rożdiestwienski i Simon Rattle[2].

Wiele czołowych amerykańskich orkiestr, zespołów i solistów zamawiało u niej kompozycje, a następnie dawało im amerykańskie prawykonania. Na przykład Pro et Contra wykonane przez Louisville Orchestra (1989), Kwartet smyczkowy nr 4 w nowojorskim prawykonaniu przez Kronos Quartet (1994), Dancer on a Tightrope na skrzypce i fortepian, zagrany w Waszyngtonie przez Roberta Manna i Ursulę Oppens (1994), Koncert na altówkę napisany dla Jurija Baszmieta i wykonany przez niego z Chicagowską Orkiestrę Symfoniczną pod dyrekcją Kenta Nagano (1997), Two Paths na 2 altówki solo i orkiestrę w wykonaniu Filharmonii Nowojorskiej pod dyrekcją Kurta Masura oraz Light of the End wykonane przez Bostońską Orkiestrę Symfoniczną, kierowaną również przez Masura[10].

Wśród dużej liczby nagród, wyróżnień i zaszczytów, na szczególną uwagę zasługuje Koussevitzky Music Foundation Commission award – prestiżowa nagroda będąca równocześnie zamówieniem Fundacji na skomponowanie utworu, która została przyznana Gubajdulinie w 2010. Wśród laureatów tej nagrody byli tacy wybitni kompozytorzy, jak Igor Strawinski, Béla Bartók, Benjamin Britten, Aaron Copland, John Cage i John Adams[11].

Twórczość | edytuj kod

Należy do najbardziej wyróżniających się kompozytorów rosyjskich jej pokolenia[1]. W swoich kompozycjach wykorzystuje bardzo zróżnicowanie środki skonstruowane na całkiem odmiennych zasadach, celowo je ze sobą kontrastując, na przykład zagęszczoną chromatykę zestawia z czystą diatoniką, minimalistyczne ostinata z pochodami klastrów. Dzięki takim zabiegom osiąga indywidualnie traktowaną dramaturgię swoich dzieł[1][2].

Gubajdulina jest jedynym rosyjskim kompozytorem po Aleksandrze Skriabinie, eksperymentującym ze światłem i kolorem wprowadzonym do partytury muzycznej. W Alleluja (1990) opracowała nowy system relacji między kolorem a muzyką, różniący się od systemu stosowanego przez Skriabina. W Prometeuszu Skriabina kolory są przedmiotem trwałej zmiany, ponieważ każda nuta współdziała z określonym kolorem. W Alleluja Gubajduliny każdy wprowadzony kolor jest trwały i zmienia jedynie swoją intensywność, zgodnie z dynamiką utworu (crescendo, diminuendo). Gwałtowna zmiana koloru – jako potężny środek wyrazu – jest wykorzystywana tylko raz, w części 6. w scenie Apokalipsy. W systemie Gubajduliny kolory odgrywają ważną konstruktywną rolę, organizującą formę muzyczną. Wprowadzając każdy kolor w proporcjach określonych procentowo, Gubajdulina ekstrapoluje te proporcje w muzyce[12].

Swoim utworom instrumentalnym nadaje symboliczne tytuły, jak na przykład w skomponowanym dla Gidona Kremera koncercie skrzypcowym Offertorium (1980), w którym jako cytat wprowadza temat z Musikalisches Opfer Bacha w rozbitej punktualistycznie instrumentacji[1][2]. W jej muzyce wyczuwalne są intensywne wpływy mistycznych tradycji religijnych, w szczególności prawosławia. Razem z Henrykiem Mikołajem Góreckim, Arvo Pärtem i Johnem Tavenerem zalicza się ją do nurtu „nowej muzyki religijnej”[13][2].

Odznaczenia | edytuj kod

Nagrody i wyróżnienia | edytuj kod

  • 1987 – Prix de Monaco
  • 1989 – Międzynarodowa Nagroda Fonograficzna im. Kusewickiego (Koussevitzky International Recording Award – KIRA), za Offertorium
  • 1991 – Premio Franco Abbiato (Włochy), za III Kwartet smyczkowy (1987)
  • 1991 – Heidelberger Künstlerinnenpreis (Niemcy)
  • 1989 – Międzynarodowa Nagroda Fonograficzna im. Kusewickiego (KIRA), za symfonię Stimmen...verstummen...
  • 1995 – Nagrodę Miasta Brunszwik im. Ludwiga Spohra (Ludwig-Spohr-Preis)
  • 1997 – Kulturpreis des Kreises Pinneberg (Niemcy)
  • 1998 – Praemium Imperiale (Japonia)
  • 1999 – Nagroda Fundacji Muzycznej Léonie Sonning (Kopenhaga)
  • 1999 – Preis der Stiftung Bibel und Kultur (Niemcy)
  • 2001 – Medal Goethego (Goethe-Medaille) (Weimar)
  • 2002 – Polar Music Prize (Sztokholm)
  • 2005 – honorowe członkostwo w Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury
  • 2005 – Europäischen Kulturpreis
  • 2007 – Triumph Prize (Rosja)
  • 2007 – Bachpreis der Freien und Hansestadt Hamburg
  • 2007 – „The Compatriot of the Year 2007” (Moskwa)
  • 2009 – doctor honoris causa Uniwersytetu Yale’a
  • 2010 – Koussevitzky Music Foundation commission award
  • 2011 – honorowy tytuł „Doctor of Humane Letters” Uniwersytetu Chicagowskiego
  • 2013 – Złote Lwy – Biennale w Wenecji, za całokształt pracy twórczej
  • 2016 – Premios Fundación BBVA Fronteras del Conocimiento (Hiszpania)
  • 2017 – tytuł Honorary Doctor of Music w New England Conservatory of Music (Boston)

Wybrane kompozycje | edytuj kod

(na podstawie materiałów źródłowych[1][6][7])

Muzyka filmowa | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Walaciński 1987 ↓.
  2. a b c d e f g h Kholopova 2004 ↓.
  3. John Warnaby. Gubaidulina at 70. „Musical Opinion”. Vol. 124 (No. 1426), 09 2001. ISSN 0027-4623. OCLC 1758905. via Questia (ang.). 
  4. Anna S. Dębowska: Święto według Gubajduliny (pol.). W: GW CoJestGrane nr 16, dodatek nr 99 Muzyka Poważna [on-line]. 2005-04-29. s. 24. [dostęp 2018-01-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-29)].
  5. Chodkowski 1995 ↓, s. 331.
  6. a b c Sofia Gubaidulina (Composer) (ang.). W: Bach Cantatas Website [on-line]. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-26)].
  7. a b Sofia Gubajdulina (pol.). W: Warszawska Jesień Art [on-line]. [dostęp 2018-01-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-29)].
  8. Khrennikov’s Seven (ang.). W: Academic Dictionaries and Encyclopedias [on-line]. [dostęp 2018-01-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-29)].
  9. Bernard Holland: Music: Louisville’s Sound Celebration (ang.). W: The New York Times [on-line]. 1987-09-29. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-26)].
  10. a b c d Sofia Gubaidulina (ang.). W: Schirmer [on-line]. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-31)].
  11. Koussevitzky Foundation grants Sofia Gubaidulina commission for Contempo (ang.). W: UChicago News [on-line]. 2010-06-16. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-26)].
  12. Sitsky 2002 ↓.
  13. Sofia Gubajdulina (pol.). W: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina [on-line]. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-26)].
  14. Sofia Gubaidulina (niem.). Orden Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste. [dostęp 2019-12-27].
  15. Указ Президента Российской Федерации от 30.12.2010 г. № 1649 (ros.). kremlin.ru. [dostęp 2019-12-27].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Sofija Gubajdulina" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy