Sokolnictwo


Sokolnictwo w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sokolnictwo (myślistwo ptasze) − jedna z gałęzi łowiectwa; sztuka układania (tresury) ptaków drapieżnych oraz łowy przy użyciu tych ptaków.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Początki sokolnictwa sięgają początków ludzkiej cywilizacji i zamierzchłych czasów, kiedy to nawet u prymitywnych ludów, a zwłaszcza nomadów wiodących koczowniczy tryb życia, stało ono na bardzo wysokim poziomie. Było podstawą ich egzystencji obok zbieractwa i myślistwa. Świadczą o tym m.in. motywy na starożytnych malowidłach. Myśliwego z ptakiem na pięści , przedstawiają też datowane na 1500 lat p.n.e. rzeźby , znalezione w Turcji. Płaskorzeźba z czasów Sargona II (722-705 p.n.e.) myśliwy z orłem, potwierdza, że ten sposób polowania znali Asyryjczycy.

Jednym z pierwszych pisanych źródeł wiedzy o sokolnictwie jest traktat Ktesjasza z Knidos (nadworny lekarz króla perskiego Artakserksesa II) z początku V wieku p.n.e. Opisuje on szczegółowo polowania na lisy i zające, z użyciem orłów oraz sposoby układania ptaków drapieżnych, przez ludy centralnej Azji. Świadectwo sokolnictwa w starożytnej Tracji daje Arystoteles w dziele Zoologia.

Z bardzo bogatych i wielowiekowych tradycji sokolnictwa światowego do chwili obecnej zachowało się niewiele. Nawet najznakomitsze muzea europejskie posiadają w swych zbiorach tylko niewielką ilość utensyliów związanych bezpośrednio z dawnym sokolnictwem. Nawet w Polsce, słynącej zwłaszcza w XVI i XVII wieku z doskonałych tradycji i sokolników, nie zachowały się prawie żadne akcesoria towarzyszące łowom z sokołami.

Niektórzy polscy sokolnicy byli bardzo sławni i zabiegano o ich usługi nawet na cesarskich dworach. I tak np. w XVI wieku Janusz Latalski był sokolnikiem u cesarza Ferdynanda I i układał mu sokoły.

Nawet w dawnym piśmiennictwie dostrzega się ubóstwo opisów związanych z układaniem i polowaniem z sokołami i nigdzie nie można spotkać pełnego opisu traktującego o sokolnictwie. We fragmentach zachowało się tylko sławne dzieło cesarza Fryderyka II z pierwszej połowy XIII wieku opisującego ten sposób łowów, a mianowicie De arte venandi cum avibus, a istniejące dwa manuskrypty oraz jego kopie wykonane przez Jeana Dampierre w 1308 roku znajdują się tylko w Bibliotece Watykańskiej i Bibliotece Narodowej w Paryżu. Ciekawym wyjątkiem jest jeden z najstarszych zabytków piśmiennictwa w języku polskim – Myślistwo ptasze Mateusza Cygańskiego z 1584 roku. Cygański w swym dziele o polowaniu na ptaki i z ptakami opisuje m.in. metody układania ptaków drapieżnych i polowania z nimi. Stosunkowo wiele informacji na temat sokolnictwa i układania sokołów można znaleźć w Encyklopedii Staropolskiej Zygmunta Glogera. Najpełniejsze współczesne kompendium wiedzy o historii sokolnictwa w Polsce to Z sokołami na łowy Mieczysława Mazarakiego z 1977 roku.

Sokolnictwo na świecie | edytuj kod

Polowanie z ptakami łowczymi praktykowane jest na wszystkich kontynentach, z wyraźnymi różnicami co do tradycji i stosowanych metod układania, polowania oraz wykorzystywanych utensyliów. Organizacje sokolnicze z całego świata zrzeszone są w Międzynarodowym Stowarzyszeniu Sokolnictwa i Ochrony Ptaków Drapieżnych (International Association for Falconry and Conservation of Birds of Prey – IAF)[1]

16 listopada 2010 roku Komitet UNESCO wpisał sokolnictwo na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości[2].

Sokolnictwo w Polsce[3] | edytuj kod

Sokolnik K.Domański podczas pracy na lotnisku Raróg w sokolniczym rynsztunku Ptak sokolnika w kapturze Akcesoria sokolnicze: kaptur i pęta

Ślady praktykowania sokolnictwa na terenie Polski zachowały się w średniowiecznych łacińskich dokumentach oraz nazewnictwie miejscowym. Obecne miasto Sokółka była w średniowieczu wsią koronną, której mieszkańcy zobowiązani byli do hodowli sokołów[4].

Pierwsze dzieło o sokolnictwie w języku polskim pt. Myślistwo ptasze, w którym się opisuje sposób dostawania wszelakiego ptaka opublikował w Krakowie w 1584 roku polski przyrodnik Mateusz Cygański[5].

Sokolnictwo w Polsce w wieku XIX i pierwszej połowie wieku XX było w zaniku. Z całego tego okresu znane są pojedyncze ślady w literaturze przyrodniczej, m.in. w dziełach Taczanowskiego i Wodzickiego. W okresie międzywojennym próbę restytucji sokolnictwa podjął prof. August Dehnel. W 1939 roku wydał w niewielkim nakładzie podręcznik sokolnictwa O sztuce układania ptaków drapieżnych do łowów, wcześniej drukowany w odcinkach w Łowcu Polskim.

W 1971 roku Czesław Sielicki zorganizował w Technikum Leśnym w Tucholi pierwszą grupę sokolników. W 1972 roku z jego inicjatywy powstało Gniazdo Sokolników przy Zarządzie Głównym Polskiego Związku Łowieckiego, a w 1973 roku zorganizował I Łowy z Sokołami, od tej chwili coroczny zjazd polskich sokolników, zaś w 1972 roku opublikował pierwszy powojenny podręcznik sokolnictwa Układanie ptaków łowczych[6].

Obecnie istnieją 2 organizacje sokolników – wspomniane wyżej Gniazdo Sokolników oraz Stowarzyszenia na Rzecz Dzikich Zwierząt "Sokół", organizacja zajmująca się ochroną sokoła wędrownego.

W 2011 roku nastąpiło samorozwiązanie Polskiego Zakonu Sokolników, z siedzibą w Tucholi, organizacji skupiającej miłośników sokolnictwa z regionu Tucholi oraz uczniów i absolwentów Technikum Leśnego w Tucholi.

Poza polowaniem sokolnicy zajmują się także ochroną i rehabilitacją ptaków drapieżnych (współtworzyli m.in. Program Restytucji Populacji Sokoła Wędrownego w Polsce) oraz obrączkowaniem chronionych gatunków.
Sokolnicy zajmują się też ochroną biologiczną lotnisk cywilnych i wojskowych. Metoda sokolnicza jest najskuteczniejszą formą płoszenia ptaków w rejonie portów lotniczych. Względy bezpieczeństwa spowodowały, że każde większe lotnisko cywilne czy wojskowa baza lotnicza zatrudnia sokolnika. Często ze względu na nadmierne gromadzenie się ptaków z usług sokolniczych korzystają też wysypiska i sortownie śmieci.

Sokolnictwo-żywa tradycja 12 października 2015 roku zostało wpisane na Krajową Listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego[7].

Przypisy | edytuj kod

  1. Lista członków IAF. [dostęp 2013-12-22].
  2. Sokolnictwo na stronie Konwencji Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO. [dostęp 2018-03-14].
  3. Historia sokolnictwa w Polsce. [dostęp 2013-12-22].
  4. Sokółka w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa 1890.
  5. Cygański 2014 ↓.
  6. Gniazdo Sokolników PZŁ, literatura - Sielicki, gniazdosokolnikow.pl [dostęp 2018-06-27]  (pol.).
  7. Narodowy InstytutN.I. Dziedzictwa Narodowy InstytutN.I., KRAJOWA LISTA NIEMATERIALNEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO, niematerialne.nid.pl [dostęp 2018-06-27] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Bibliografia | edytuj kod

  • Mateusz Cygański: Myślistwo Ptasze. Warszawa: 2014. ISBN 978-83-61889-86-1. (pol.)
  • Czesław Sielicki, Układanie ptaków łowczych, Tuchola 1972
  • Mieczysław Mazaraki, Z sokołami na łowy, Warszawa, 1977
  • MarekM. Cieślikowski MarekM., Sokolnictwo, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2009, ISBN 978-83-7073-792-4, OCLC 833556189 .
Kontrola autorytatywna (polowanie):
Na podstawie artykułu: "Sokolnictwo" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy