Spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna


Spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana symbolem: f. Głoska ta była obca językowi prasłowiańskiemu, a w języku polskim znalazła się dzięki zapożyczeniom z języków germańskich i łaciny. W najstarszych zapożyczeniach zastępowana przez [p] lub [b], np. niem. Farbe → pol. barwa[1].

Spis treści

Artykulacja | edytuj kod

Opis | edytuj kod

W czasie artykulacji podstawowego wariantu f:

  • modulowany jest prąd powietrza wydychanego z płuc, czyli artykulacja tej spółgłoski wymaga inicjacji płucnej i egresji;
  • tylna część podniebienia miękkiego na skutek działania mięśni zamyka dostęp do jamy nosowej, prąd powietrza uchodzi przez jamę ustną,
  • prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub też co najmniej powietrze uchodzi wzdłuż środkowej linii języka,
  • dolna warga kontaktuje się z górnymi siekaczami, tworząc małą szczelinę. Szczelina ta jest na tyle wąska, że masy powietrza wydychanego z płuc tworzą charakterystyczny szum;
  • wiązadła głosowe nie drgają, spółgłoska ta jest bezdźwięczna[1].

Warianty | edytuj kod

Spółgłoska ta może podlegać drobnym zmianom na skutek zmian w artykulacji, np.:

  • wzniesienie środkowej części grzbietu języka w stronę podniebienia twardego powoduje artykulację spółgłoski zmiękczonej (spalatalizowanej): fʲ
  • wzniesienie tylnej części grzbietu języka w kierunku podniebienia tylnego powoduje artykulację spółgłoski welaryzowanej: fˠ
  • zaokrąglenie warg powoduje artykulację spółgłoski labializowanejfʷ[1]

Występowanie | edytuj kod

Przykłady w wybranych językach:

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d Magdalena Derwojedowa: Zamiast korepetycji Język polski Kompendium. Świat książki, 2005. ISBN 83-7391-251-7.
  2. Robin Thelwall. Illustrations of the IPA: Arabic. „Journal of the International Phonetic Association”. 20 (2), s. 37–41, 1990. DOI: 10.1017/S0025100300004266 (ang.). 
  3. Joan F. Carbonell, Joaquim Llisterri. Catalan. „Journal of the International Phonetic Association”. 22 (1–2), s. 53–56, 1992. DOI: 10.1017/S0025100300004618 (ang.). 
  4. John C.J.C. Wells John C.J.C., Accents of English, t. 2: The British Isles, Cambridge University Press, 1982  (ang.).
  5. LynnL. Clark LynnL., GraemeG. Trousdale GraemeG., Advances in Cognitive Linguistics, Walter de Gruyter, 2010  (ang.).
  6. UlrikeU. Altendorf UlrikeU., DominicD. Watt DominicD., A handbook of varieties of English, t. 1: Phonology, Mouton de Gruyter, 2004, s. 181–196  (ang.).
  7. David Britain. Innovation diffusion: "Estuary English" and local dialect differentiation: The survival of Fenland Englishes. „Linguistics”. 43 (5), s. 995-1022, 2005 (ang.). 
  8. Elizabeth Wood. TH-fronting: The substitution of f/v for θ/ð in New Zealand English. „New Zealand English Journal”. 17, s. 50-56, 2003 (ang.). 
  9. ElizabethE. Gordon ElizabethE., MargaretM. Maclagan MargaretM., Varieties of English, t. 3: The Pacific and Australasia, Walter de Gruyter, 2008, s. 64-76  (ang.).
  10. SeanS. Bowerman SeanS., A handbook of varieties of English, t. 1: Phonology, Mouton de Gruyter, 2004, s. 931–942  (ang.).
  11. Cecile Fougeron, Caroline L Smith. Illustrations of the IPA:French. „Journal of the International Phonetic Association”. 23 (2), s. 73–76, 1993. DOI: 10.1017/S0025100300004874 (ang.). 
  12. JasmineJ. Dum-Tragut JasmineJ., Armenian: Modern Eastern Armenian, John Benjamins Publishing Company, 2009  (ang.).
  13. Wiktor Jassem. Polish. „Journal of the International Phonetic Association”. 33 (1), s. 103–107, 2003. DOI: 10.1017/S0025100303001191 (ang.). 
  14. Madalena Cruz-Ferreira. European Portuguese. „Journal of the International Phonetic Association”. 25 (2), s. 90–94, 1995. DOI: 10.1017/S0025100300005223 (ang.). 
  15. dexonline.ro (rum.) [dostęp: 22.08.2018]
  16. Jaye Padgett. Contrast and Post-Velar Fronting in Russian. „Natural Language & Linguistic Theory”. 21 (1), s. 39–87, 2003. DOI: 10.1023/A:1021879906505 (ang.). 
  17. Eugenio Martínez-Celdrán, Ana Ma. Fernández-Planas, Josefina Carrera-Sabaté. Castilian Spanish. „Journal of the International Phonetic Association”. 33 (2), s. 255–259, 2003. DOI: 10.1017/S0025100303001373 (ang.). 
  18. AndriiA. Danyenko AndriiA., SerhiiS. Vakulenko SerhiiS., Ukrainian, Lincom Europa, 1995  (ang.).
  19. Laurence Thompson. Saigon phonemics. „Language”. 35 (3), s. 454–476, 1959. DOI: 10.2307/411232 (ang.). 
  20. Elizabeth Merrill. Tilquiapan Zapotec. „Journal of the International Phonetic Association”. 38 (1), s. 107–114, 2008. DOI: 10.1017/S0025100308003344 (ang.). 
Na podstawie artykułu: "Spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy