Srebrna Góra (województwo dolnośląskie)


Na mapach: 50°34′34″N 16°39′46″E/50,576111 16,662778

Srebrna Góra (województwo dolnośląskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Nieoficjalny herb wsi Srebrna Góra

Srebrna Góra (niem. Silberberg, dial. Selberbarg[2]) – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Stoszowice.

Srebrna Góra uzyskała lokację miejską w 1536 roku, zdegradowana w 1945 roku[3].

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Miejscowość posiada zabudowę małomiasteczkową, rozciągniętą wzdłuż stromej doliny[4]. Położona jest na wysokości od około 400 m n.p.m. do około 600 m n.p.m. (najwyższe wzniesienie – Góra warowna 686 m n.p.m.), w głębokiej, wąskiej dolinie oddzielającej Góry Sowie od Gór Bardzkich[4].

Podział administracyjny | edytuj kod

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie wałbrzyskim.

Demografia | edytuj kod

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 1018 mieszkańców[1]. Jest drugą co do wielkości miejscowością gminy Stoszowice.

Historia | edytuj kod

Miejscowość założono w XIV wieku, jako osadę górniczą, wykorzystująca okoliczne złoża rud srebra. Pierwsze przywileje górnicze nadano osadzie w 1331, rozwój górnictwa przerywały wojny husyckie i uszkodzenia kopalń. Ożywienie nastąpiło po 1527 za rządów Piastów ziębickich[5]. Prawa miejskie uzyskała 25 czerwca 1536, na mocy przywileju książąt ziębickich: Joachima, Henryka, Jana i Jerzego II[4]. Po rozkwicie miasta, na początku XVI wieku, eksploatacja złóż zaczęła być nieopłacalna, w związku z czym po wojnie trzydziestoletniej zaniechano jej, a samo miasto podupadło[4]. W późniejszych czasach podejmowano próby reaktywacji wydobywania srebra m.in. w 1754, 1812 i 1866, ale nie przyniosły one opłacalności[5].

W rezultacie porażki Austrii w pierwszej wojnie śląskiej, miasteczko, razem z większością Śląska, weszło w skład Prus, a pobliska przełęcz zyskała pierwszorzędne znaczenie strategiczne, dla obrony prowincji, przed ewentualnym rewanżem austriackim. W roku 1765 rozpoczęto tu budowę górskiej twierdzy z koszarami, ukończoną w 1778 roku[4]. Polskojęzyczny dokument z 1750 roku wymienia miejscowość pod nazwą Sylberberga[6]. Również Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, podaje jedynie nazwę Silberberg, bez słowiańskiego odpowiednika, za to z nazwą łacińską Argyrium[7]. Polską nazwę Srebrna Góra w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku, w roku 1847 wymienił, górnośląski ksiądz, nauczyciel i pisarz, Józef Lompa[8]. W 1807 wojska napoleońskie oblegały twierdzę, 28 czerwca zdobyły ją, w wyniku ostrzału przez ciężką artylerię zabudowa miasta spłonęła[5].

W 1900 roku miasteczko uzyskało dostęp do Kolei Sowiogórskiej, a w 1908 roku do Ząbkowickiej Kolei Powiatowej[4]. Przed 1945 było zamieszkane w dużej części przez emerytów, nie było tu żadnego zakładu przemysłowego, ani rzemiosła[5].

W 1945 roku miejscowość została włączona do Polski. Początkowo nazwano ją Srebrnogóra[9], potem ustalono nazwę Srebrna Góra, co było tłumaczeniem dotychczasowej nazwy niemieckiej. Nowa administracja zakwalifikowała niewielkie miasteczko do rzędu wsi, przez pewien czas miejscowość była opuszczona[5].

W listopadzie 2015 roku, odkryto wejście do nieczynnej sztolni dawnej kopalni srebra[10]. Planowane jest jej udostępnienie dla zwiedzających[11].

Zabytki | edytuj kod

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[12]:

  • miasto
  • kościół parafialny pw. śś. Piotra i Pawła, z lat: 1729-1731, 1808 r.
  • dawna plebania, ul. Letnia 6, po 1730 r.
  • kościół ewangelicki, z 1592 r., 1695 r.
  • twierdza, z lat 1763–1777, góruje nad Srebrną Górą i Przełęczą Srebrną, strzegła przejście przez przełęcz do Kotliny Kłodzkiej, składa się z 6. fortów, szeregu leśnych umocnień i bastionów, jeden z najciekawszych budowli architektury militarnej w Polsce, znacznie większa, od twierdzy kłodzkiej, zbudowana przez Fryderyka II po wojnie siedmioletniej. Jest to największa górska twierdza w Europie. Obecnie w Srebrnej Górze znajduje się plenerowa wystawa broni ciężkiej z okresu II wojny światowej. Z korony twierdzy rozpościera się widok na Sudety (m.in.: Góry Sowie i Bardzkie):
    • fort główny Donżon
    • reduta i bateria Chochoł Wielki
    • bateria Chochoł Średni
    • fort i luneta Chochoł Mały
    • schron Bramy Polowej
    • fort Rogowy I
    • fort Wysoka Skała
    • fort Ostróg
  • Villa Hubertus, dawne Schronisko „Pod Fortami”, ul. Kręta 2, z przełomu XIX i XX w.
  • dom, ul. Letnia 30, z połowy XVIII w.
  • sztolnia nr 2, w dawnej kopalni srebra
  • budowle inżynierskie sowiogórskiej kolejki zębatej, trasy zbudowanej na początku XX w. Najciekawszy jej odcinek biegnie, między dwoma ogromnymi wiaduktami, gdzie zastosowano trzecią szynę wspomagającą lokomotywę na trudnych podjazdach. W latach 20. i 30. XX wieku wskutek wielkiego kryzysu kolejka została zlikwidowana:
    • wiadukt Żdanowski, murowano-betonowy, z 1901 r.
    • wiadukt Srebrnogórski, murowano-żelbetowy, z 1901 r.
    • most wiszący, stalowy, z 1903 r.

Gospodarka | edytuj kod

W chwili obecnej, Srebrna Góra rozwija się dzięki turystyce[4]. Corocznie kilkadziesiąt tysięcy turystów odwiedza twierdzę. Funkcjonuje dobrze rozwinięta baza noclegowa, w ostatnich latach odremontowano dawne zabytkowe schronisko PTTK które przyjęło teraz swoją historyczną nazwę Villa Hubertus. Budynek funkcjonuje jako pensjonat i restauracja. Także dawne koszary zostały częściowo zaadaptowane dla potrzeb turystów.

Turystyka | edytuj kod

Przez Srebrną Górę prowadzą znakowane szlaki turystyczne[4]:

Osoby związane ze Srebrną Górą | edytuj kod

Galeria | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Dialekt kłodzki w śląskiej testowej Wikipedii.
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 72–73.
  4. a b c d e f g h Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 11: Góry Sowie, Wzgórza Włodzickie. Wrocław: I-Bis, 1994, s. 370–379. ISBN 83-85773-12-6.
  5. a b c d e Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk - przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 128-129
  6. Dokument pruski z 1750 roku.
  7. Silberberg w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.
  8. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, s. 24.
  9. Spis stacyj i przystanków Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu, Wrocław 1945, s. 20.
  10. W Srebrnej Górze znaleźli kopalnię srebra.
  11. Kopalnia pełna tajemnic.
  12. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 242,243. [dostęp 2012-11-06].
  13. Księstwo Świdnicko-Jaworskie. [dostęp 2015-12-01].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Srebrna Góra (województwo dolnośląskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy