Stal Gorzów Wielkopolski (żużel)


Stal Gorzów Wielkopolski (żużel) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stal Gorzów Wielkopolskipolski klub żużlowy z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim. 9-krotny mistrz Polski. Kontynuator tradycji powołanych w 1945 roku Unii i w 1949 roku Gwardii.

Jeden z najbardziej utytułowanych polskich klubów żużlowych[6] – 123 medale[a] w rozgrywkach mistrzostw Polski. Sezon 2019 jest 53. sezonem gorzowskiej „Stali” w najwyższej klasie rozgrywkowej i 72. w historii klubu.

Początkowo klub działał jako jedna z sekcji wielosekcyjnego Klubu Sportowego „Stal”, gdzie sekcję żużlową utworzono 9 kwietnia 1950 roku. Od 29 maja 2008 roku ma status Spółki Akcyjnej (SA) i od tego roku pełna nazwa klubu to: Stal Gorzów Wielkopolski Spółka Akcyjna[7]. W dniu 4 września 2015 roku jako pierwszy klub żużlowy dołączył do Polskiego Związku Pracodawców Klubów Sportowych zrzeszonego w Konfederacji Lewiatan[8].

Najlepiej zorganizowany klub ekstraligi żużlowej w sezonie 2015[9].

Spis treści

Historia klubu | edytuj kod

Założenie i początki klubu (1947–1959) | edytuj kod

Stal w sezonie 1956. Stoją od lewej: K. Wiśniewski, J. Flizikowski, E. Pilarczyk, T. Stercel, B. Rogal, M. Cichocki

Klub powstał w 1947 roku z inicjatywy Państwowych Zakładów Inżynieryjnych-3 jako klub zakładowy noszący początkowo nazwę Związkowy Klub Sportowy „Metalowców” PZInż[10]. Dnia 6 czerwca 1948 roku nastąpiła inauguracja rozgrywek żużlowych I i II ligi. Gorzowska drużyna rozpoczyna rozgrywki w Poznańskiej Lidze Okręgowej na maszynach przystosowanych. Na początku 1949 roku przyjęto propozycję działaczy Klubu Sportowego „Transportowiec” i połączono go ze Związkowym Klubem Sportowym „Metalowców” PZinż.-3 dając im nazwę Klub Sportowy „Stal”. W roku 1950 popularność żużla była już jednak w Gorzowie Wielkopolskim tak wielka, że powołano sekcję żużlową przy Klubie Sportowym „Stal”.

Klub został oficjalnie zarejestrowany 9 kwietnia 1950 roku. Pod numerem 60 rejestru stowarzyszeń sportowych wpisano Związkowy Klub Sportowy „Stal” Gorzów Wielkopolski. Gorzowscy żużlowcy startując w sezonie 1950 w Poznańskiej Lidze Okręgowej zajęli 8 miejsce. W kolejnym „Stal” zgłosiła do rozgrywek dwa zespoły. Pierwszy – silniejszy, startował w grupie A (3 miejsce), a drugi – w grupie B (6 miejsce)[11][12]. Od lipca 1951 roku gorzowski klub dysponował już własnym 395-metrowym torem przy ul. Śląskiej. Przed kolejnym sezonem zmieniono system rozgrywek lig okręgowych. Cały kraj podzielono na cztery strefy: północną, południową, zachodnią i wschodnią. Strefa zachodnia składała się z czterech okręgów: poznańskiego, zielonogórskiego, wrocławskiego i opolskiego. W okręgu zielonogórskim „Stal” przegrała eliminacje ze Stalą Zielona Góra. Gorzowski klub w tym okresie reprezentowali m.in.: Kazimierz Wiśniewski, Tadeusz Stercel, Marian Kaiser, Stanisław Kaiser, Stanisław Rurarz i Tadeusz Gomoliński. Po kilku latach zmagań na torach Poznańskiej Ligi Okręgowej i zawieszeniu działalności sekcji żużlowej w latach 1953–1954, w 1955 roku zespół gorzowski zostaje zgłoszony do rozgrywek II ligi. W międzyczasie, w 1954 roku gorzowianie podjęli się budowy własnego motocykla[13][14]. Na silnikach oznaczonych – ZMG, „Stalowcy” jeździli do roku 1958[15].

Jazda w I lidze. Pierwsze mistrzostwo (1960–1969) | edytuj kod

Mistrz Polski w sezonie 1969. Stoją od lewej: A. Pogorzelski, J. Padewski, E. Migoś, E. Jancarz, R. Dziatkowiak. Klęczą od lewej: M. Pilarczyk, W. Jurasz

W roku 1961 drużyna „Stali” w końcu wywalczyła awans do rozgrywek I ligi. W całym sezonie gorzowski zespół poniósł tylko dwie porażki, a nazwiska Edmunda Migosia, Bronisław Rogala, Edward Pilarczyka czy Jerzego Padewskiego były już wtedy dobrze znane kibicom w całym kraju. Na zakończenie sezonu Klub Sportowy „Stal” był organizatorem jednego z serii test-meczów z reprezentantami ZSRR – jeżdżącymi jako drużyna CAMK Moskwa. Specjalnie na ten mecz, z pomocą Zakładów Mechanicznych „Gorzów” i jednostki wojskowej, zainstalowano sztuczne oświetlenie. Mecz rozegrany 17 października zakończył się minimalnym zwycięstwem reprezentacji PZM 39:38[16]. W biało-czerwonych plastronach wystąpili „Stalowcy”: Edmund Migoś, Jerzy Padewski, Andrzej Pogorzelski, Edward Pilarczyk i Zdzisław Boniecki oraz reprezentanci Polski: Marian Kaiser i Henryk Żyto. Gwiazdami zespołu radzieckiego byli Igor Plechanow, Wiktor Kuzniecow, Farit Szajnurow i Boris Samorodow. W przeciągu dwóch pierwszych sezonów w najwyższej klasie rozgrywkowej gorzowianie zajmowali dolne rejony tabeli. Rok 1962 był rokiem trudnym dla beniaminka, ale „Stal” po wygraniu meczów barażowych o prawo startów w I lidze w sezonie 1963 ze Zgrzeblarkami Zielona Góra 97:58 (33:45[17] w Zielonej Górze i 52:25[17] w Gorzowie Wlkp.) obroniła swoje miejsce w I lidze, aby jej już nie opuścić przez następne długie lata.

Dopiero w 1964 roku przychodzą pierwsze sukcesy: najpierw pierwszy historyczny medal mistrzostw Polski w historii klubu – brązowy, wywalczył na torze w Rybniku w finale indywidualnych mistrzostw Polski Andrzej Pogorzelski[18], a w rozgrywkach ligowych gorzowianie byli rewelacją sezonu zdobywając srebrne medale drużynowych mistrzostw Polski[19][20]. Takie same pozycje „Stalowcy” zajmowali jeszcze przez dwa następne sezony. Sezon 1967 zakończył się brakiem medalu i czwartym miejscem. Rok później „Stal” ponownie została wicemistrzem kraju, a Edward Jancarz, debiutujący w rozgrywkach o indywidualne mistrzostwo świata, zdobył po barażowym wyścigu z reprezentantem ZSRR – Giennadijem Kurilenką, brązowy medal[21][22]. Rok 1969 był ogromnym sukcesem gorzowskiego sportu żużlowego, wtedy po raz pierwszy w historii drużyna znad Warty została drużynowym mistrzem Polski[23]. Mistrzostwo gorzowianie zapewnili sobie już przed ostatnią rundą rozgrywek, zwyciężając w zaległym spotkaniu 11 rundy Wybrzeże Gdańsk 35:43[24][25]. Po sukcesie w roku 1969 liczono na obronę tytułu w przyszłym sezonie, niestety gorzowianie ukończyli rozgrywki na piątym miejscu. Następny rok przyniósł srebrny, już piąty zresztą medal w historii klubu.

„Złota drużyna”. Era Edwarda Jancarza, Zenona Plecha, Jerzego Rembasa i Bogusława Nowaka (1970–1979) | edytuj kod

Z. Plech (z lewej) i B. Nowak byli jednymi z liderów drużyny w sezonach 1970–1976 walnie przyczyniając się do zdobycia 3 złotych i 2 srebrnych medali drużynowych mistrzostw Polski. Razem zdobyli 1209 punktów co stanowiło 27% ogółu drużyny. Wystartowali razem w ponad 38 wyścigach (brak pełnych danych za sezon 1974), z czego 23 wygrali – 9 podwójnych wygranych (5:1) i 14 w stosunku 4:2

Od 1973 do 1979 roku gorzowianie stawali na podium i zdobywali medale: złote w latach 1973[26], 1975[27], 1976[28], 1977[29] i 1978[30] roku i srebrne w 1974[31] i 1979[32] roku. Do sukcesu całej drużyny w latach 70. Edmund Migoś w 1970[33][34] roku, Zenon Plech w latach 1972[35] i 1974[36] roku, Edward Jancarz w 1975[37] roku i Bogusław Nowak w 1977[38] roku zdobyli jeszcze tytuły indywidualnych mistrzów Polski, a w 1974 roku Jerzy Rembas tytuł młodzieżowego indywidualnego mistrza Polski[39]. Ponadto Zenon Plech w 1973 roku zdobył drugi w historii klubu brązowy medal indywidualnych mistrzostw świata[40][41], a w 1977 roku we Wrocławiu reprezentacja Polski w niemal gorzowskim składzie tj. z Edwardem Jancarzem, Bogusławem Nowakiem, Jerzym Rembasem, Ryszardem Fabiszewskim i częstochowianinem Markiem Cieślakiem – wywalczyła wicemistrzostwo świata[42][43].

7. mistrzostwo i odmłodzenie drużyny (1980–1989) | edytuj kod

W 1980 roku zawodnicy „Stali” zajęli znowu czwarte miejsce. W roku 1981[44] gorzowska drużyna zdobyła srebro mimo, że rozgrywała swoje mecze na stadionie Olimpii w Poznaniu, ponieważ tor przy ul. Śląskiej poddano gruntownemu remontowi i modernizacji[45]. W sezonie 1982[46] brąz, a w sezonie 1983[47] wywalczyła siódmy tytuł drużynowych mistrzów Polski. Rok później gorzowski klub zajął dopiero ósmą lokatę. W następnych latach gorzowianie jeździli przeciętnie poza rokiem 1987, w którym zdobyli brązowy medal drużynowych mistrzostw Polski[48].

Pierwsi stranieri. Era Piotra Śwista (1990–1999) | edytuj kod

Lata 1990–1991 przyniosły dwa czwarte miejsca. Od lokaty na podium zarówno w 1990, jak i 1991 roku „Stal” dzieliły tylko małe punkty. W sezonie 1991 kadrę wzmocnili pierwsi w historii gorzowskiego klubu zawodnicy zagraniczni: Węgier Antal Kócsó, Niemiec Klaus Lausch, Szwed Tony Olsson i Fin Olli Tyrväinen[49]. W roku 1992 „Stalowcy” zostali wicemistrzami Polski[50]. Kolejne cztery sezony przebiegły bez większych sukcesów.

50-lecie gorzowski klub obchodził w 1997 roku i z tej okazji działacze wprowadzili zmiany mające poprawić wyniki drużyny. Została zmieniona nazwa drużyny ze „Stali” na Pergo. Kupiono z Apatora Toruń Tomasza Bajerskiego za rekordową sumę 600 tys. zł. oraz podpisano kontrakt z indywidualnym mistrzem świata z 1994 roku Szwedem Tony Rickardssonem[51]. Gorzowianie wiele spotkań w przekroju sezonu wygrywali minimalnie w stosunku 46:44, kończąc spotkania wygranymi w ostatnich wyścigach 5:1 dzięki niezawodnej parze którą stanowili Piotr Świst i Tony Rickardsson. Ostatecznie gorzowski klub w sezonie 1997 wywalczył srebrny medal drużynowych mistrzostw Polski[52] przegrywając w finale rozgrywek z Jutrzenką-Polonia Bydgoszcz 104:76 (46:44[53] w Gorzowie Wlkp. i 60:30[54] w Bydgoszczy). Po tym sezonie z klubu odszedł wieloletni lider i kapitan drużyny Piotr Świst. Jego odejście i kilka mniejszych czynników sprawiło, że w 1998 roku gorzowianie po ciężkiej walce obronili się przed spadkiem. Po odmłodzeniu składu w następnym sezonie gorzowski klub zajął szóstą lokatę, dającą prawo startu w sezonie 2000 w zreformowanej ekstralidze żużlowej.

Spadek. Jazda w zreformowanej I lidze. Odbudowa (2000–2007) | edytuj kod

W nowym sezonie „Stalowcy” zdobyli brązowy medal drużynowych mistrzostw Polski[55], by po czwartym miejscu w roku 2001 przeżyć najgorszy sezon od 40 lat zakończony spadkiem do I ligi[56]. W roku 2003 – pomimo wielkich kłopotów finansowych, „Stal” przetrwała stawiając na wychowanków. Gdy zespół opuścili Piotr Świst i Mariusz Staszewski w klubie postawiono na młodzież. Juniorzy wsparci doświadczonymi zawodnikami Piotrem Paluchem, Robertem Flisem i trójką Szwedów przystępowali do sezonu z zamiarem utrzymania zespołu, w rzeczywistość do końca walczyli o trzecie miejsce w tabeli. W rundzie zasadniczej podopieczni Stanisława Chomskiego odnoszą 8 zwycięstw, awansując do grupy drużyn walczących o awans. Gorzowianie ostatecznie kończą sezon na czwartej pozycji.

Podobnie było w sezonie 2004. Zupełnie inne nastroje towarzyszyły żużlowcom i działaczom przed sezonem 2005. Cel dla drużyny został jasno określony. Był nim awans do grona drużyn ekstraligowych. Drużyna została wzmocniona indywidualnym mistrzem świata z 2000 roku – Anglikiem Markiem Loramem. Zespół zakończył część zasadniczą rozgrywek na pierwszym miejscu wygrywając 12 z 14 spotkań. Niestety, przegrany półfinał drużynowych mistrzostw I ligi z KM Ostrów Wielkopolski (50:40[57] w Ostrowie Wlkp. i 42:48[58] w Gorzowie Wlkp.) spowodował, że gorzowianie do meczu o trzecie miejsce z RKM Rybnik przystąpili w krajowym składzie i ostatecznie trzeci rok z rzędu zakończyli rozgrywki na czwartej pozycji. Przyszłość klubu stanęła pod dużym znakiem zapytania. Drużynę opuścił najzdolniejszy gorzowski junior Paweł Hlib, który przeniósł się do Unii Tarnów. W dniu 19 grudnia 2005 roku odbyło się walne zebranie sprawozdawczo-wyborcze, podczas którego wybrano nowy 6-osobowy zarząd Klubu Sportowego „Stal”, na czele którego wybrano Władysława Komarnickiego. W sezonie 2006 obowiązywał nowy regulamin i po raz pierwszy w historii polskiego żużla nie ograniczono liczby startujących zawodników zagranicznych. Gorzowski klub reprezentowało wówczas sześciu zawodników spoza Polski.

Sezon 2007 to dla „Stali” szczególny rok. Już przed startem rozgrywek zapowiadano wielkie osiągnięcia, które miały być uwieńczeniem obchodów 750-lecia miasta i 60-lecia klubu. W dojściu do tego celu pomóc miało zakontraktowanie Słoweńca Mateja Ferjana, Duńczyka Jespera B. Jensena i Szweda Magnusa Zetterströma. Jak się później okazało, gorzowski klub po pięciu latach powrócił do najwyższej klasy rozgrywkowej wygrywając w finale drużynowych mistrzostw I ligi z Intarem-Lazur Ostrów Wlkp. 2:1 (56:36[59] w Ostrowie Wlkp., 49:40[60] w Gorzowie Wlkp. i 49:40[61] w Gorzowie Wlkp.). Pomijając samo wielkie osiągnięcie, a więc awans „Stalowców” do ekstraligi żużlowej, warto wspomnieć o pracach remontowych, które ruszyły na stadionie im. Edwarda Jancarza. W końcu kibice mogli zasiąść w około całego toru, gdyż dobudowana została brakująca część trybuny.

Powrót do ekstraligi. Era Tomasza Golloba (2008–2012) | edytuj kod

T. Gollob (z prawej) i N. Pedersen byli liderami drużyny w sezonach 2010–2011 walnie przyczyniając się do zdobycia brązowych medali w sezonie 2011. Razem zdobyli 797 punktów co stanowiło 47% ogółu drużyny. Wystartowali razem w 24 wyścigach, z czego 13 wygrali – 8 podwójnych wygranych (5:1) i 5 w stosunku 4:2

Po pięciu latach spędzonych w pierwszej lidze, kibice z nadzieją patrzyli na kolejny sezon. Sponsorem tytularnym drużyny została firma Caelum i przed sezonem 2008 wzmocniono zespół. Zakontraktowano znakomitego polskiego zawodnika Tomasza Golloba, Norwega z polskim paszportem Rune Holtę oraz Szweda Petera Karlssona. Przedstawiono również projekty dalszej rozbudowy stadionu, którego otwarcie nastąpiło kilka dni przed inauguracją sezonu. Rozgrywki gorzowska drużyna ukończyła na szóstym miejscu. Podobnie było w kolejnym sezonie. Ponadto w sezonie 2009 Tomasz Gollob – na toruńskiej Motoarenie, zdobył po 25 latach siódmy w historii klubu tytuł indywidualnego mistrza Polski[62].

Przed sezonem 2010 do gorzowskiej drużyny dołącza były indywidualny mistrz świata – Duńczyk Nicki Pedersen i Tomasz Gapiński, a w trakcie sezonu z Unii Leszno wypożyczony zostaje Przemysław Pawlicki. „Stalowcy” rundę zasadniczą kończą na drugim miejscu wygrywając 11 z 14 spotkań. Przed meczami play-off, w meczu 12 rundy drużynowych mistrzostw Polski w Bydgoszczy, kontuzji nabawił się jeden z liderów „Stali” Nicki Pedersen[63] i gorzowianie przegrywają dwumecz z Falubazem Zielona Góra zajmując ostatecznie w rozgrywkach trzeci raz z rzędu szóste miejsce. W sezonie 2010 wielki sukces odniósł kapitan „Stali” Tomasz Gollob, który zdobył pierwszy w swojej karierze i historii klubu oraz po 37 latach – drugi dla Polski, tytuł indywidualnego mistrza świata[64]. Sezon 2011 gorzowska drużyna zakończyła po 11 latach przerwy czwartym w historii klubu brązowym medalem drużynowych mistrzostw Polski[65] pokonując w dwumeczu o brąz Unibax Toruń 100:80 (60:30[66] w Gorzowie Wlkp. i 50:40[67] w Toruniu). W sezonie 2012 do gorzowskiej drużyny dołącza reprezentant Polski Krzysztof Kasprzak i Duńczyk Michael J. Jensen. „Stalowcy” po 15 latach zdobywają wicemistrzostwo Polski[68] ulegając w dwumeczu o złoto Azotom Tauron Tarnów 93:86 (47:42[69] w Gorzowie Wlkp. i 51:39[70] w Tarnowie).

Mistrzostwo po 31 latach (2013–2015) | edytuj kod

Przed sezonem 2013 gorzowską „Stal” opuszczają: po 5 latach jazdy kapitan drużyny Tomasz Gollob i po 4 latach Słoweniec Matej Žagar. Odchodzi także Michael J. Jensen. Wobec tych osłabień gorzowianie nie byli faworytem rozgrywek, a dodatkowo słaby początek sezonu gdzie gorzowianie przegrali trzy pierwsze mecze (w tym dwa u siebie: z PGE Marmą Rzeszów i Unią Leszno), w obliczu spadku aż trzech drużyn nie napawał optymistycznie. W końcówce sezonu „Stalowcy” nie przegrali jednak sześciu kolejnych meczów i do awansu do play-off zabrakło jednego punktu. Ostatecznie gorzowska drużyna zajęła piąte miejsce w ekstralidze, a niekwestionowanym liderem drużyny był Duńczyk Niels K. Iversen.

Przed kolejnymi rozgrywkami ligowymi – po roku przerwy, powraca do drużyny Žagar. Sezon 2014 okazał się najlepszym w historii klubu. „Stalowcy” zdobyli 5 medali mistrzostw Polski z czego 3 złote – w tym najważniejszy, wywalczony po 31 latach – tytuł drużynowych mistrzów Polski[71] pokonując w finałowym dwumeczu Fogo Unię Leszno 93:87 (46:44[72] w Lesznie i 49:41[73] w Gorzowie Wlkp.). Rok ten także był wyjątkowy dla kapitana „Stali” Krzysztofa Kasprzaka. Oprócz wywalczonego pierwszego w swojej karierze medalu – srebrnego indywidualnych mistrzostw świata[74], powtórzył on wyczyn Bogusława Nowaka z 1977 roku, zdobywając trzy tytuły mistrza Polski: w drużynie, indywidualnie[75] i w parach[76].

Po mistrzowskim sezonie 2014 przed rozgrywkami w roku 2015 zadziałano w myśl „zwycięskiego składu się nie zmienia” i w klubie nad Wartą nie pojawili się nowi żużlowcy. Mistrzowie Polski przegrali pierwsze sześć spotkań (w tym dwa u siebie: z Fogo Unią Leszno i KS Toruń), przez co zamykali ligową tabelę. Już po czterech spotkaniach doszło do zmiany na stanowisku trenerskim. Piotra Palucha zastąpił powracający do Gorzowa Wlkp. – Stanisław Chomski[77]. Następne trzy mecze „Stal” pewnie wygrała (u siebie: z PGE Stalą Rzeszów, Unią Tarnów i MrGarden GKM Grudziądz) i opuściła ostatnie miejsce w tabeli. Gorzowianie nadal jednak pozostawali bezsilni na meczach wyjazdowych, co miało swoje odbicie również w ostatnim pojedynku w Rzeszowie. „Stalowcy” zdobyli tam tylko punkt bonusowy, który jednak uratował ich przed walką w barażach. Ostatecznie gorzowski klub zakończył rozgrywki na szóstym miejscu. Znakomity sezon miał wychowanek „Stali” Bartosz Zmarzlik. Młodzieżowiec był liderem drużyny walnie przyczyniając się do utrzymania gorzowskiego klubu w lidze. 20-latek ukoronował go awansem do cyklu Grand Prix wygrywając Grand Prix Challenge[78] w Rybniku, po drodze zdobywając wiele tytułów: drużynowego i – pierwszego w historii klubu – indywidualnego mistrza świata juniorów, jak również młodzieżowego indywidualnego mistrza Polski[79] i młodzieżowego mistrza Polski par klubowych[80].

Powrót na szczyt po 2 latach i medale. Era Bartosza Zmarzlika (od 2016) | edytuj kod

B. Zmarzlik to najskuteczniejszy zawodnik ekstraligi żużlowej w sezonach: 2016 (ze średnią na bieg: 2,477), 2017 (2,376) i 2018 (2,574)

Po dwóch latach tytuł najlepszej żużlowej drużyny w Polsce wrócił nad Wartę. Po niezbyt udanych rozgrywkach w 2015 roku, w których „Stalowcy” do ostatniej kolejki nie byli pewni utrzymania w ekstralidze postanowiono przebudować skład. Do klubu z Gorzowa Wielkopolskiego powrócili Przemysław Pawlicki i Duńczyk Michael J. Jensen.

Gorzowska „Stal” okazała się najlepsza w rundzie zasadniczej wygrywając 10 z 14 spotkań. W półfinale wygrała dwa mecze z Betard Spartą Wrocław, natomiast w finale rozgrywek pokonała Get Well Toruń 92:88 (49:41[81] w Toruniu i 51:39[82] w Gorzowie Wlkp.), zdobywając dziewiąty w historii klubu tytuł mistrzowski[83].

Na inaugurację rozgrywek na stadionie im. Alfreda Smoczyka w Lesznie gorzowianie wygrali 42:48. Kolejne ligowe pojedynki to wysokie domowe wygrane z MrGarden GKM Grudziądz i Get Well Toruń, następnie wyjazdowy remis z Betard Spartą Wrocław i najważniejsza wygrana w lubuskich derbach – po 15 latach z Ekantor.pl Falubazem w Zielonej Górze 44:46. Mecz finałowy był idealnym odwzorowaniem sezonu 2016 w wykonaniu gorzowskiej drużyny. Solidne występy seniorów, którzy uzupełniali siebie nawzajem i as w rękawie w postaci rewelacyjnego juniora Bartosza Zmarzlika. Bohaterem finału okazał się niespodziewanie Michael J. Jensen, który zaliczył najlepszy występ w sezonie i zdobywając dziewięć punktów wraz z punktem bonusowym, poprowadził „Stal” do upragnionego złota.

Sezon 2016 w rozgrywkach ligowych w ekstralidze został zdominowany przez Bartosza Zmarzlika. Na ligowych torach w sezonie 2016 wychowanek „Stali” zdobył 218 punktów z bonusami i okazał się najskuteczniejszym zawodnikiem ze średnią na bieg 2,447. Indywidualnie w swoim debiucie w cyklu Grand Prix stanął na najniższym stopniu podium, zdobywając brązowy medal.

Historyczne nazwy drużyny | edytuj kod

Herb klubu | edytuj kod

Na plastronach – czy obecnie kombinezonach, żużlowców „Stali” nie zawsze widniał charakterystyczny dla gorzowskiego klubu herb tj. tarczy owalnej z napisem STAL na środku, z dwoma wypustkami po bokach – przypominającymi skrzydełka, a pod tarczą łukiem z wypisaną nazwą miasta[85]. W latach 50. i 60. gorzowski klub korzystał ze znaku zrzeszenia „Stal” i monogramu „S”[85], natomiast w sezonach 1997–2002 – z logo sponsora Pergo.

Od lat 70. obowiązuje herb z charakterystycznym napisem STAL. Herb ten przetrwał do dzisiaj, choć na przestrzeni sezonów jego kształt był zmieniany kilkakrotnie[85].

W sezonie 1993 sponsorem tytularnym została firma Farbpol i na plastronach żużlowców pojawił się herb z takim dopiskiem na łuku w miejsce nazwy miasta. W następnym sezonie sponsorem została firma Brunat. Herb został wówczas także nieco zmieniony poprzez dodanie podwójnego obrysu wokół tarczy[85].

Obecny herb gorzowskiego klubu został opracowany w 2011 roku i zastąpił wtedy wersję wypełnioną tzw. gradientami obowiązującą od 2004 roku. Składa się z dwóch części: niebieskiej tarczy owalnej symetrycznej z dwoma wypustkami po bokach. Na środku tarczy żółty napis STAL, rozciągnięty i wpasowany w tarczę. Pod tarczą czarny łuk z wypisaną nazwą miasta[85].

Poszczególne sezony | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Stal Gorzów Wielkopolski w poszczególnych sezonach.

Bilans spotkań | edytuj kod

6. wyścig meczu Stali z Unią Leszno w sezonie 1981:
     J. Rembas
     R. Buśkiewicz
     R. Jankowski 8. wyścig meczu Stali z WTS Wrocław w sezonie 2016:
     T. Woffinden
     B. Zmarzlik
     S. Woźniak
     K. Kasprzak 6. wyścig meczu derbowego Stali z ZKŻ Zielona Góra w sezonie 2018:
     B. Zmarzlik
     H. Czerniawski
     P. Protasiewicz
     M. J. Jensen

Klub w rozgrywkach ligowych rywalizował do tej pory z 35 drużynami. Rozegrał łącznie 1098 meczów z których: 623 wygrał, 41 zremisował i 434 przegrał. Pierwsze zwycięstwo – 28:24[86], odniósł 14 sierpnia 1955 roku w meczu u siebie ze Stalą Świętochłowice, a pierwszy remis – 27:27[87], 8 lipca 1956 roku w meczu wyjazdowym z Gwardią Katowice.

W najwyższej klasie rozgrywkowej klub startuje 53. sezon (sezony 1962–2002 i od sezonu 2008). Rozegrał do tej pory 909 meczów z których: 520 wygrał, 36 zremisował i 353 przegrał. Pierwsze zwycięstwo – 43:35[88], odniósł 24 czerwca 1962 roku w meczu u siebie z Wybrzeżem Gdańsk, a pierwszy remis – 39:39[89], 31 maja 1964 roku w meczu wyjazdowym z Polonią Bydgoszcz. Najwyższe zwycięstwo – 31 lipca 1977 w meczu u siebie z Polonią Bydgoszcz (76:20[90]), porażka – 17 lipca 1990 roku w meczu wyjazdowym z Motorem Lublin (72:17[91]).

Najczęstszymi rywalami gorzowskiej „Stali” – po 98 meczów, były: Polonia Bydgoszcz (w sezonach 1962–2002, 2009–2010 i 2012–2013), KS Toruń (1976–2002 i od 2008) i ZKŻ Zielona Góra (1965–1966, 1972–1974, 1976, 1978–1994, 1997–1998, 2001, 2006 i od 2008).

Stan na 23 sierpnia 2019

Derby Ziemi Lubuskiej | edytuj kod

 Osobny artykuł: Derby Ziemi Lubuskiej (żużel).

Derby Ziemi Lubuskiej to rywalizacja drużyn Stali Gorzów Wielkopolski i ZKŻ Zielona Góra. Historia rozgrywania tych derbów sięga 24 kwietnia 1960 roku kiedy to w Zielonej Górze, w 2 rundzie drużynowych mistrzostw II ligi – miejscowy LPŻ podejmował „Stal”. Drużyna gorzowska pokonała wówczas zielonogórską 30:45[92].

Do tej pory rozegrano 98 meczów. 54 wygrała drużyna „Stali” (37 w Gorzowie Wielkopolskim i 17 w Zielonej Górze), a 38 – drużyna ZKŻ (29 w Zielonej Górze i 9 w Gorzowie Wielkopolskim). Zanotowano 6 remisów – po 3 w Gorzowie Wielkopolskim i Zielonej Górze.

Stadion | edytuj kod

 Osobny artykuł: Stadion im. Edwarda Jancarza.

Klub sportowy „Stal” dysponował własnym, 395-metrowym torem od lipca 1951 roku. W późniejszym czasie tor i stadion był wielokrotnie przebudowywany i modernizowany (największe modernizacje miały miejsce w 1969, 1981, 2000 i 2007 roku).

Pierwszą imprezą na torze przy ul. Śląskiej był turniej o Stalowy But, który zakończył się zwycięstwem Tadeusza Stercela, przed Kazimierzem Wiśniewskim i Marianem Kaiserem. Pierwszy mecz ligowy rozegrano 29 maja 1955 roku – z Kolejarzem Ostrów Wielkopolski (21:29[93]). Pierwszymi oficjalnymi międzynarodowymi zawodami był rozegrany 6 czerwca 1971 roku półfinał kontynentalny indywidualnych mistrzostw świata w których zwyciężył Giennadij Kurilenko[94].

Do chwili przedostatniej przebudowy długość toru wynosiła 360 metrów, a stadion był w stanie pomieścić ok. 12 000 widzów. Po skróceniu toru do obecnych 329 metrów i dobudowaniu górnej trybuny, pojemność nowego obiektu to 15 024 miejsc siedzących i 2 000 miejsc stojących.

Rekord gorzowskiego toru łącznie do tej pory ustalano 62-krotnie. Pierwszym rekordzistą był Paweł Waloszek (3 października 1954 roku) – 85,1 sek.[95] Aktualnym jest Duńczyk Niels K. Iversen – 58,00 sek. Najczęściej rekord toru ustanawiał Tomasz Gollob – 8-krotnie.

Od roku 2014 na koronie stadionu, na szlaku komunikacyjnym na prostej przeciwległej do startu na tzw. Alei Gwiazd Żużlowych – umieszczane są tablice zawodników, którzy mieli znaczący wpływ na tworzenie historii klubu. Obecnie tablic jest 10, a pierwszym uhonorowanym został Tomasz Gollob[96].

Osiągnięcia klubu | edytuj kod

Stan na 21 lipca 2019

Żużlowcy | edytuj kod

 Osobny artykuł: Żużlowcy Stali Gorzów Wielkopolski.  Z tym tematem związana jest kategoria: Żużlowcy Stali Gorzów Wielkopolski.

Kadra drużyny | edytuj kod

Stan na 31 lipca 2019[97][98][99][100]

Dotychczasowi trenerzy | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Trenerzy żużlowi Stali Gorzów Wielkopolski.

W gorzowskim zespole funkcję trenera sprawowało 10 osób. Najwięcej razy funkcję tę pełnił obecny szkoleniowiec Stanisław Chomski – 4-krotnie. Najdłużej trenował „Stal” również Stanisław Chomski – 11 lat. W pierwszych latach działalności klubu rolę trenera pełnili zawodnicy m.in. Mieczysław Cichocki, Kazimierz Wiśniewski, Edmund Migoś i Andrzej Pogorzelski.

Stan na 23 sierpnia 2019

Dotychczasowi prezesi | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Prezesi Stali Gorzów Wielkopolski. W. Komarnicki – 19. w historii prezes Stali, który sprawował tę funkcję w latach 2005–2012. Od 2012 roku prezes honorowy klubu

W gorzowskim klubie funkcję prezesa sprawowało 17 osób. Najwięcej razy funkcję tę pełnił Witold Głowania – 3-krotnie. Najdłużej prezesem gorzowskiej „Stali” w okresie jednej kadencji był Zdzisław Kołosiewicz – 10 lat.

Dotychczasowi honorowi prezesi | edytuj kod

Kibice | edytuj kod

Kibice Stali w sektorach 58, 59 i 60 stadionu czyli w tzw. młynie

Klub Sportowy „Stal” jest klubem, który ma kibiców w całej Polsce oraz poza granicami kraju (m.in. fanklub na terenie Wielkiej Brytanii[106]). Największa ich liczba znajduje się w Gorzowie Wielkopolskim i pobliskich miejscowościach oraz jest zrzeszona w fanklubach – tzw. „Klubach Kibica” w: Międzyrzeczu[107], Międzychodzie[108], Kołobrzegu[109], Szczecinie[109], Skwierzynie[110] i Sulęcinie[111].

Kibicami gorzowskiej drużyny są m.in. Dawid Kownacki[112] i Krzysztof „Jankes” Jankowski[113]. Na mecze „Stali” uczęszczali m.in. Michał Materla[114], Sławomir Peszko[115] i Robert Lewandowski.

Na stadionie im. Edwarda Jancarza działa również zorganizowana grupa kibiców o nazwie Ultras Sonadores '08, która zajmuje się oprawami meczowymi[116][117]. W poprzednich latach aktywnie działały takie grupy kibicowskie jak Żółtasy '00 oraz Gorzoviacy[118]. Od 2012 roku w sektorach 58, 59 i 60 stadionu znajduje się tzw. młyn czyli sektory najzagorzalszych kibiców klubu.

Frekwencja | edytuj kod

W ostatnich latach gorzowski klub 4-krotnie mógł się poszczycić najlepszym wynikiem w ekstralidze pod względem średniej kibiców na mecz: w sezonie 2012 (12 400 – 11 meczów, łącznie 136 400[119]), sezonie 2014 (13 190 – 9 meczów, łącznie 118 714), sezonie 2015 (11 743 – 7 meczów, łącznie 82 200[120]) i w sezonie 2016 (12 024 – 9 meczów, łącznie 108 220[121]).

W 2011 roku 10 meczów obejrzało średnio 12 350 widzów (łącznie 123 500[122]), sezonie 2013 (10 722 – 9 meczów, łącznie 96 500[123]), sezonie 2017 (11 380 – 9 meczów, łącznie 102 418[124]), a sezonie 2018 (12 760 – 9 meczów, łącznie 114 836[125]).

Od sezonu 2011 czyli od momentu kiedy pojemność stadionu została zwiększona do 15 024 miejsc siedzących i 2 000 miejsc stojących mecze „Stali” oglądało średnio 12 088 kibiców[g].

Rekord frekwencji padł 27 sierpnia 2016 roku podczas turnieju Grand Prix. Na trybunach zasiadło wtedy ponad 17 000 widzów. Na starym stadionie rekord frekwencji wynosił 21 000 widzów, a padł podczas derbów z „Falubazem” w 1989 roku[126].

Stowarzyszenie | edytuj kod

Oficjalnym stowarzyszeniem kibiców „Stali” jest Stowarzyszenie Kibiców KS Stal Gorzów „Stalowcy” założone i zarejestrowane 6 marca 2009 roku[127]. Stowarzyszenie zajmuje się popularyzacją klubu Stali Gorzów Wielkopolski, promowaniem pozytywnych wzorców kibicowania, kierowaniem ruchem kibicowskim oraz organizacją wyjazdów sympatyków „Stali” na mecze rozgrywane poza Gorzowem Wielkopolskim[128].

Kibice gorzowskiej „Stali” sympatyzowali z kibicami piłkarskiego klubu Kotwicy Kołobrzeg, z którymi łączył ich tzw. układ. W przeszłości były tzw. zgody z kibicami: Widzewa Łódź, Polonii Bydgoszcz oraz Stilonu Gorzów Wielkopolski – w przypadku którego można mówić o wspólnym trzonie ekipy działającej zarówno na piłce nożnej jak i żużlu[118].

Obecnie napięte stosunki kibiców gorzowskiej „Stali” łączą z: Falubazem Zielona Góra, Unią Leszno oraz Stilonem Gorzów Wielkopolski[118].

Uwagi | edytuj kod

  1. Stan na 14 lipca 2019 roku.
  2. Mecz zaplanowany na 28 września 1958 roku w Katowicach nie odbył się w związku z wycofaniem się drużyny Gwardii Katowice (w sezonie 1958 jako KKS Katowice) z rozgrywek II ligi. Później wyniki meczów rozegranych z tą drużyną w sezonie 1958 zostały anulowane.
  3. Stal Gorzów Wielkopolski wygrała oba mecze (54:24 w Gorzowie Wielkopolskim i 46:32 w Czeladzi) jednak w związku z karną degradacją z II ligi CKS Czeladź w sezonie 1958 wyniki meczów rozegranych z tą drużyną zostały anulowane.
  4. Od roku 2017 jako kontynuacja młodzieżowych drużynowych mistrzostw Polski.
  5. Zawody rozegrano pod szyldem indywidualnych mistrzostw Europy juniorów.
  6. a b c d e Zawodnik pełniący funkcję tzw. jeżdżącego trenera.
  7. Stan na 16 września 2018 roku.

Przypisy | edytuj kod

  1. speedwayekstraliga.pl (pol.). [dostęp 2014-11-15].
  2. a b Klub (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2016-06-21].
  3. stadiony.net (pol.). [dostęp 2014-11-15].
  4. Władze (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2019-08-29].
  5. Sztab szkoleniowy (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2016-06-21].
  6. Wiesław Dobruszek: Żużlowe ABC (Tom II). Leszno: Danuta, 2004, s. 273-277. ISBN 83-920216-2-2.
  7. Stal Gorzów Wielkopolski Spółka Akcyjna (pol.). pzm.pl. [dostęp 2008-05-29].
  8. Polski Związek Pracodawców Klubów Sportowych (pol.). konfederacjalewiatan.pl. [dostęp 2015-09-08].
  9. Stal Gorzów najlepiej zorganizowanym klubem PGE Ekstraligi (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2015-11-05].
  10. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 25. ISBN 978-83-63404-02-4.
  11. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 25-26. ISBN 978-83-63404-02-4.
  12. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski maszyn przystosowanych 1951 (pol.). rlach.republika.pl.
  13. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 28-29. ISBN 978-83-63404-02-4.
  14. Motocykl ZMG (pol.). speedway.hg.pl. [dostęp 2015-08-18].
  15. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 33. ISBN 978-83-63404-02-4.
  16. Roman Lach: Mecz międzypaństwowy: PZM – CAMK Moskwa (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1961-10-17].
  17. a b Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1962 (pol.). speedwayw.pl.
  18. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1964 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1964-09-27].
  19. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1964 (pol.). speedwayw.pl.
  20. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 39-40. ISBN 978-83-63404-02-4.
  21. Wiesław Dobruszek: Żużlowe ABC (Tom I). Leszno: Danuta, 2004, s. 231. ISBN 83-920216-1-4.
  22. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 47-49. ISBN 978-83-63404-02-4.
  23. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1969 (pol.). speedwayw.pl.
  24. Roman Lach: 11 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1969: Wybrzeże Gdańsk – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1969-10-01].
  25. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 61-62. ISBN 978-83-63404-02-4.
  26. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1973 (pol.). speedwayw.pl.
  27. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1975 (pol.). speedwayw.pl.
  28. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1976 (pol.). speedwayw.pl.
  29. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1977 (pol.). speedwayw.pl.
  30. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1978 (pol.). speedwayw.pl.
  31. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1974 (pol.). speedwayw.pl.
  32. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1979 (pol.). speedwayw.pl.
  33. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1970 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1970-09-27].
  34. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 65-66. ISBN 978-83-63404-02-4.
  35. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1972 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1972-10-01].
  36. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1974 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1974-09-29].
  37. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1975 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1975-09-28].
  38. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1977 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1977-07-22].
  39. Roman Lach: Młodzieżowe indywidualne mistrzostwa Polski 1974 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1974-09-29].
  40. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa świata 1973 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1973-09-02].
  41. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 79-80. ISBN 978-83-63404-02-4.
  42. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa świata 1977 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1977-09-18].
  43. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 111-113. ISBN 978-83-63404-02-4.
  44. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1981 (pol.). speedwayw.pl.
  45. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945–1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 130. ISBN 978-83-63404-02-4.
  46. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1982 (pol.). speedwayw.pl.
  47. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1983 (pol.). speedwayw.pl.
  48. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1987 (pol.). speedwayw.pl.
  49. Robert Borowy: Żużel nad Wartą 1990-2014. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2014, s. 23-24. ISBN 978-83-63404-07-9.
  50. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1992 (pol.). speedwayw.pl.
  51. Robert Borowy: Żużel nad Wartą 1990-2014. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2014, s. 69-70. ISBN 978-83-63404-07-9.
  52. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1997 (pol.). speedwayw.pl.
  53. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 1997 – 1 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1997-10-12].
  54. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 1997 – 2 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1997-10-19].
  55. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2000 (pol.). speedwayw.pl.
  56. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2002 (pol.). speedwayw.pl.
  57. Roman Lach: Półfinał Drużynowych mistrzostw I ligi 2005 – 1 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2005-08-21].
  58. Roman Lach: Półfinał Drużynowych mistrzostw I ligi 2005 – 2 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2005-09-04].
  59. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw I ligi 2007 – 1 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2007-09-02].
  60. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw I ligi 2007 – 2 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2007-09-16].
  61. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw I ligi 2007 – 3 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2007-09-30].
  62. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 2009 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2009-07-25].
  63. Zdzisław Sosnowski: Pedersen w szpitalu (pol.). przegladsportowy.pl. [dostęp 2010-07-12].
  64. Speedway World Championships 2010 (ang.). speedwaygp.com.
  65. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2011 (pol.). speedwayw.pl.
  66. Roman Lach: Mecz o 3 miejsce Drużynowych mistrzostw Polski 2011 – 1 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2011-09-25].
  67. Roman Lach: Mecz o 3 miejsce Drużynowych mistrzostw Polski 2011 – 2 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2011-10-02].
  68. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2012 (pol.). speedwayw.pl.
  69. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2012 – 1 mecz. (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2012-10-09].
  70. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2012 – 2 mecz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2012-10-14].
  71. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2014 (pol.). speedwayw.pl.
  72. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2014 – 1 mecz. (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2014-09-28].
  73. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2014 – 2 mecz. (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2014-10-05].
  74. Speedway World Championships 2014 (ang.). speedwaygp.com.
  75. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 2014 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2014-08-14].
  76. Roman Lach: Mistrzostwa Polski par klubowych 2014 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2014-10-19].
  77. Chomski nowym trenerem Stali (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2015-05-21].
  78. Roman Lach: Grand Prix Challenge 2015 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2015-09-05].
  79. Roman Lach: Młodzieżowe indywidualne mistrzostwa Polski 2015 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2015-07-12].
  80. Roman Lach: Młodzieżowe mistrzostwa Polski par klubowych 2015 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2015-09-26].
  81. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2016 – 1 mecz. (pol.). speedwayw.pl, 2016-09-18. [dostęp 2017-11-01].
  82. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2016 – 2 mecz. (pol.). speedwayw.pl, 2016-09-25. [dostęp 2017-11-01].
  83. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2016 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 2017-11-01].
  84. Stal z nowym sponsorem tytularnym - partnerem marka Truly.work (pol.). stalgorzow.pl, 2019-03-12. [dostęp 2019-03-12].
  85. a b c d e Złoty wiek Stali (pol.). polskielogo.net, 2017-01-12. [dostęp 2017-12-26].
  86. Roman Lach: 10 runda Drużynowych mistrzostw II ligi 1955: Stal Gorzów Wlkp. – Stal Świętochłowice (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1955-08-14].
  87. Roman Lach: 4 runda Drużynowych mistrzostw II ligi 1956: Gwardia Katowice – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1956-07-08].
  88. Roman Lach: 6 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1962: Stal Gorzów Wlkp. – Wybrzeże Gdańsk (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1962-06-24].
  89. Roman Lach: 4 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1964: Polonia Bydgoszcz – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1964-05-31].
  90. Roman Lach: 11 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1977: Stal Gorzów Wlkp. – Polonia Bydgoszcz (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1977-07-31].
  91. Roman Lach: 12 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1990: Motor Lublin – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1990-07-17].
  92. Roman Lach: 2 runda Drużynowych mistrzostw II ligi 1960: LPŻ Zielona Góra – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1960-04-24].
  93. Roman Lach: 2 runda Drużynowych mistrzostw II ligi 1955: Stal Gorzów Wlkp. – Kolejarz Ostrów Wlkp. (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1955-05-29].
  94. Roman Lach: Półfinał kontynentalny indywidualnych mistrzostw świata 1971 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1971-06-06].
  95. Roman Lach: Mistrzostwa Federacji Stal 1954 (pol.). speedwayw.pl. [dostęp 1954-10-03].
  96. Marcin Malinowski: Pierwszy odcisk dłoni żużlowca na Jancarzu! Tomasz Gollob uhonorowany (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2014-08-26].
  97. Komunikat nr 7/2019 (pol.). pzm.pl, 2019-03-19. [dostęp 2019-03-20].
  98. Komunikat nr 71/2019 (pol.). pzm.pl, 2019-07-12. [dostęp 2019-07-14].
  99. Komunikat nr 80/2019 (pol.). pzm.pl, 2019-07-25. [dostęp 2019-07-25].
  100. Komunikat nr 83/2019 (pol.). pzm.pl, 2019-07-31. [dostęp 2019-07-31].
  101. Marcin Malinowski: Stanisław Chomski wraca do Stali Gorzów! (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2015-05-21].
  102. Robert Borowy: Nieoczekiwana zmiana miejsc. Stal Gorzów ma nowego prezesa! (pol.). przegladsportowy.pl, 2019-08-28. [dostęp 2019-08-29].
  103. Robert Borowy: Siedem dekad Stali. Gorzów Wlkp.: Stal Gorzów Wielkopolski S.A., 2017, s. 377. ISBN 978-83-949638-0-4.
  104. Szymon Kaczmarek: Komarnicki Honorowym Prezesem Stali (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2012-06-29].
  105. Marcin Malinowski: Witold Głowania honorowym prezesem Stali Gorzów (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2016-11-18].
  106. Wojciech Kulak: Brytyjczycy pod wrażeniem gorzowskich fanów: Żadni inni kibice nie są tak przyjaźni i otwarci (pol.). stalgorzow.pl, 2017-06-21. [dostęp 2017-06-25].
  107. Stal zainaugurowała nowy projekt – Kluby Kibica (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2014-04-02].
  108. Rusza drugi Klub Kibica! (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2014-04-25].
  109. a b Ekspansja Stali na województwo zachodniopomorskie (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2015-12-21].
  110. Dołącz do Klubu Kibica ze Skwierzyny (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2016-01-12].
  111. Nowy Klub Kibica Stali Gorzów (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2016-01-29].
  112. Kinga Taisner: Dawid Kownacki: Stal ma stałe miejsce w moim sercu (pol.). stalgorzow.pl, 2016-02-29. [dostęp 2017-06-25].
  113. Klaudia Kwiatkowska: Krzysztof Jankowski: Emocje na stadionie pewne jak w każdej części Bonda (pol.). stalgorzow.pl, 2016-03-23. [dostęp 2017-06-25].
  114. Filip Praski: Michał Materla: Stal to jeden z najlepszych i najbardziej utytułowanych klubów (pol.). stalgorzow.pl, 2014-06-13. [dostęp 2019-05-11].
  115. Sławomir Peszko: Stawiam 50-40 dla Wybrzeża! (pol.). wybrzezegdansk.pl, 2017-09-07. [dostęp 2019-05-11].
  116. Ultras Sonadores (pol.). stalowcy.pl. [dostęp 2015-04-05].
  117. Historia żółto-niebieskiego ruchu ultras. stalowcy.pl. [dostęp 2015-07-24].
  118. a b c Historia ruchu kibicowskiego na Stali Gorzów. stalowcy.pl. [dostęp 2015-07-24].
  119. Michał Gałęzewski: Frekwencja na stadionach żużlowych w 2012 roku (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2012-10-24].
  120. [archive.org Frekwencja 2015] (pol.). speedwayekstraliga.pl, 2015-10-10. [dostęp 2018-06-21]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  121. [archive.org Frekwencja 2016] (pol.). speedwayekstraliga.pl, 2016-09-30. [dostęp 2018-06-21]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  122. Michał Gałęzewski: Frekwencja na stadionach żużlowych w sezonie 2011 (pol.). sportowefakty.wp.pl, 2011-10-19. [dostęp 2019-04-14].
  123. Ekstraliga żużlowa – frekwencja 2013 (pol.). newsfix.pl, 2013-11-15. [dostęp 2019-04-14].
  124. Frekwencja 2017 (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2019-04-14].
  125. Frekwencja 2018 (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2019-04-14].
  126. Historia wojen sportowych: Zielona Góra vs. Gorzów (pol.). zielonagora.naszemiasto.pl, 2014-11-27. [dostęp 2018-11-10].
  127. Historia (pol.). stalowcy.pl. [dostęp 2019-04-14].
  128. O nas (pol.). stalowcy.pl. [dostęp 2015-04-05].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Stal Gorzów Wielkopolski (żużel)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy