Stanisław Biega (działacz narodowy)


Stanisław Biega (działacz narodowy) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stanisław Jan Antoni Biega (ur. 13 grudnia 1862 w Sanoku, zm. 19 kwietnia 1923 w Warszawie) – polski działacz narodowy i społeczny, organizator sokolstwa polskiego.

Życiorys | edytuj kod

Poświęcenie nagrobka Stanisława Biegi 25 listopada 1928 Nagrobek rodziny Biegów (2015)

Urodził się jako syn Jana Biegi (urzędnik magistratu miejskiego w Sanoku) i Antoniny, z domu Czekańska. Jego rodzeństwem byli: Henryk (ur. 1844, kanonik, rektor seminarium duchownego w Przemyślu), Leopold (ur. 1848, nauczyciel), Władysław (ur. 1850, nauczyciel, dyrektor szkoły w Dynowie), Amalia (ur. 1855).

W 1882 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum w Przemyślu[1]. W 1887 ukończył Wydział Prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od 1887 pracował w c. k. powiatowej dyrekcji skarbu w Sanoku, w której w 1888, 1889, 1891 był praktykantem konceptowym[2][3][4], następnie w 1892, 1893, 1894, 1895, 1896 koncepistą[5][6][7][8][9], później od kwietnia 1897, 1898, 1899, 1900 komisarzem[10][11][12][13][14], zaś od około 1900 starszym komisarzem[15][16][17][1]. Równolegle w 1894, 1895, 1896, 1897, 1898, 1899, 1901, 1902 był zastępcą asesora w c. k. sądzie powiatowym dla spraw dochodów skarbowych w Sanoku[18][19][20][21][22][23][24][25]. Od 1903 był urzędnikiem Dyrekcji Okręgu Skarbowego w Kołomyi. W 1905 został przeniesiony w stan spoczynku na własną prośbę. Od tego czasu do 1915 był członkiem redakcji „Słowa Polskiego”, w którym był referentem kroniki prowincjonalnej opisując życie narodowe i działalność polskich organizacji.

Był jednym z założycieli i organizatorem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w 1889. Po użyczeniu sali przez miejscowe gimnazjum, od 30 października 1889 rozpoczęto ćwiczenia, którymi kierował. Był członkiem gniazda w latach 90., 1906 i w 1. poł. lat 20. XX wieku[26]. W sanockim „Sokole” pełnił funkcję wydziałowego (1892)[27], zastępcy prezesa (1899)[28], był nauczycielem gimnastyki i bibliotekarzem. Otrzymał tytuł członka honorowego sanockiego „Sokoła”[29][30]. Wraz z przedstawicielami macierzystego oddziału uczestniczył w jubileuszowym I Zlocie Sokolim od 5 do 6 czerwca 1892 we Lwowie z okazji 25-lecia Towarzystwa[31]. Został sekretarzem Związku Sokolstwa Polskiego we Lwowie i w tej funkcji był organizatorem pierwszego wszechpolskiego zlotu członków „Sokoła”, który odbył się w 1910, w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem. Był reprezentantem sokolstwa na Sejmie Walnym Związku Narodowego Polskiego w Chicago w 1912 oraz na zjeździe Sokolstwa w Pittsburgu.

Był członkiem zwyczajnym Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego[32]. Działał w Towarzystwie Szkoły Ludowej, w Kołomyi był członkiem zarządu okręgowego TSzL (1904, 1905), był inicjatorem budowy tamtejszej bursy. W 1910 został zastępcą przewodniczącej wydziału TSL w Sanoku[33]. W sferze politycznej był sekretarzem Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego w zaborze austriackim. Po wybuchu I wojny światowej był przeciwnikiem zaprzysiężenia legionów polskich[34] po stronie mocarstw centralnych, przyczynił się do rozwiązania Legionu Wschodniego w 1914. Podczas okupacji rosyjskiej działał w Lwowskim Komitecie Ratunkowym, udzielającym pomocy uchodźcom z Małopolski (w tym mieszkańcom Sanoka[35]), od połowy 1915 działał w Kijowie. Został członkiem Kijowskiej Rady Okręgowej, mającej na celu jednoczenie polskich organizacji na Rusi. Ponadto działał w Radzie Zjazdów w Moskwie, sprawującej opiekę nad ofiarami wojennymi w Rosji. Ponadto był członkiem Rady Polskiej Zjednoczenia Międzypartyjnego.

Działał jako członek Komendy Związkowej Stałych Drużyn Sokolich[36]. W 1918 zamieszkał w Warszawie. Był organizatorem zjednoczenia się wszystkich organizacji sokolskich. Objął funkcję głównego instruktora związków „Sokoła” oraz został pierwszym wiceprezesem Związku Sokolstwa Polskiego. Był organizatorem zlotu sokolstwa w 1921 w Warszawie.

Żoną Stanisława Biegi była od 1890 Maria z domu Bauman (córka inż. Stanisława Baumana – syna Ernesta Baumana, oraz Jadwigi z domu Lubowieckiej). Ich dziećmi byli: Jadwiga (1891–1983, nauczycielka, po mężu Brodzka), Stanisław (1893–1944, major dyplomowany Wojska Polskiego) i Bolesław (1896–1976, dyplomata). Wskutek działalności Stanisława, w 1905 przeszedł z żoną Marią w separację, oboje zamieszkali osobno we Lwowie. Ich synowie tymczasowo mieszkali w Sanoku pod opieką Leopolda Biegi, a córka zamieszkała we Lwowie z matką, która zmarła w 1908.

Stanisław Biega zmarł 19 kwietnia 1923 w Warszawie. 21 kwietnia został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 211 rz. 3 grób 26)[37]. Nagrobek, poświęcony 25 listopada 1928[38], w formie obelisku z piaskowca na trzech kolumnach (symbolizujących zjednoczenie sokolstwa z trzech dzielnic) wraz z rzeźbą sokoła na szczycie, został ufundowany przez Związek Sokolstwa Polskiego; inskrypcja brzmi: „Organizator i pierwszy wiceprezes Związku Sokolstwa Polskiego”. Wraz z nim zostali pochowani jego córka Jadwiga, jej mąż oraz żona syna Stanisława.

Podczas uroczystości 130-lecia gniazda TG „Sokół” w Sanoku 29 czerwca 2019 na gmachu tegoż została odsłonięta tablica upamiętniająca 10 działaczy zasłużonych dla organizacji sokolej i Sanoka, w tym Stanisława Biegę[39][40].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1894. Przemyśl: 1894, s. 141.
  2. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1889. Lwów: 1889, s. 168.
  3. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1890. Lwów: 1890, s. 168.
  4. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1892. Lwów: 1892, s. 168.
  5. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1893. Lwów: 1893, s. 168.
  6. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1894. Lwów: 1894, s. 163.
  7. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1895. Lwów: 1895, s. 168.
  8. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1896. Lwów: 1896, s. 168.
  9. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1897. Lwów: 1897, s. 168.
  10. Kronika. Mianowania i przeniesienia. „Gazeta Sanocka”. Nr 106, s. 3, 11 kwietnia 1897. 
  11. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1898. Lwów: 1898, s. 196.
  12. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1899. Lwów: 1899, s. 195.
  13. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1900. Lwów: 1900, s. 197.
  14. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1901. Lwów: 1901, s. 197.
  15. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1901. Lwów: 1901, s. 197.
  16. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1902. Lwów: 1902, s. 213.
  17. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1903. Lwów: 1903, s. 213.
  18. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1895. Lwów: 1895, s. 157.
  19. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1896. Lwów: 1896, s. 157.
  20. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1897. Lwów: 1897, s. 157.
  21. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1898. Lwów: 1898, s. 182.
  22. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1899. Lwów: 1899, s. 182.
  23. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1900. Lwów: 1900, s. 186.
  24. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1902. Lwów: 1902, s. 200.
  25. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1903. Lwów: 1903, s. 200.
  26. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 141, 142, 143, 145, 150. ISBN 978-83-939031-1-5.
  27. Kronika. „Sokół” sanocki. „Gazeta Przemyska”, s. 3, Nr 103 z 22 grudnia 1892. 
  28. Sprawy Związku polskich gimnastycznych Towarzystw sokolich w Austrii. Sanok. „Przewodnik Gimnastyczny „Sokół””, s. 6, Nr 19 z 1899. 
  29. Tadeusz Miękisz: Zarys historii Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku w 50-tą rocznicę jego istnienia. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1939, s. 10.
  30. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 147. ISBN 978-83-939031-1-5.
  31. Działalność patriotyczna TG „Sokół” w Sanoku. sokolsanok.pl, 7 grudnia 2009. [dostęp 5 kwietnia 2015].
  32. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z dziesiątego roku jej istnienia tj. 1894 złożone przez zarząd na walnem zgromadzeniu dnia 4 maja 1895. s. 8.
  33. Koło w Sanoku. „Miesięcznik Towarzystwa Szkoły Ludowej”, s. 45, Nr 4 z 1903. 
  34. Alojzy Zielecki, Miasto w latach Wielkiej Wojny 1914–1918, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 472.
  35. Alojzy Zielecki, Miasto w latach Wielkiej Wojny 1914–1918, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 483.
  36. Jan Snopko, Udział członków "Sokoła" w zbrojnej walce o niepodległość Polski (1914–1919), w: Niepodległość i Pamięć 15/2 (28), 2008, s. 42.
  37. Nagrobek rodziny Biegów. komitetpowazkowski.home.pl. [dostęp 11 lipca 2014].
  38. Poświęcenie nagrobka ś. p. Stanisława Biegi. „Przewodnik Gimnastyczny „Sokół””, s. 268, Nr 23 z 1 grudnia 1928. 
  39. Sprawozdanie 130-lecie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. sokolsanok.pl, 2019. [dostęp 2019-08-04].
  40. 130 lat sanockiego „Sokoła” 1889-2019. Druhowie zasłużeni dla „SokołaA” i Sanoka. sokolsanok.pl. [dostęp 2019-08-04].

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Stanisław Biega (działacz narodowy)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy